Shamol atirguli

Шамол атиргули (гули) — Метеорология ва иқлимшуносликда кўп йиллик кузатишлар асосида маълум жойдаги шамол режимини тавсифловчи вектор диаграмма. У кўпбурчак шаклида бўлиб, диаграмма марказидан турли йўналишларга (уфқ румбларига) тарқалувчи нурларнинг узунлиги шу йўналишлардаги шамолларнинг такрорланиш даражасига (шамол "қаердан" эсишига) мутаносиб бўлади. Шамоллар диаграммаси аэродромларнинг учиш-қўниш йўлакларини, автомобил йўлларини қуришда, аҳоли пунктларини режалаштириш (бинолар ва кўчаларни мақсадга мувофиқ жойлаштириш)да, турар-жой массиви ва саноат зонасининг ўзаро жойлашувини баҳолаш (саноат зонасидан чиқинди моддаларнинг тарқалиш йўналиши нуқтаи назаридан)да ҳамда бошқа кўплаб хўжалик масалаларини (агрономия, ўрмон ва боғ хўжалиги, экология ва ҳоказо) ҳал қилишда ҳисобга олинади.

Ҳақиқий кузатув маълумотлари асосида тузилган шамол гули, қурилган кўпбурчак нурларининг узунлигига қараб, ушбу ҳудудга ҳаво оқими энг кўп келадиган устувор ёки ҳукмрон шамол йўналишини аниқлаш имконини беради. Шу сабабли, бир қатор кузатишлар асосида яратилган асл шамол гули турли нурларнинг узунлигида сезиларли фарқга эга бўлиши мумкин.

Метеорологиядан ташқари, "шамоллар гули" атамаси анъанавий тарзда гералдикада ва баъзан географик хариталарнинг изоҳларини тайёрлашда қўлланади, аммо у бошқача маънога эга. Гералдикадаги шамоллар гули - бу дунё томонларининг азимутлари бўйлаб нурларнинг бир текис тақсимланган тасвири бўлиб, уларнинг белгиларини ифодалайди.

Турли кўринишларнинг мисоллари

Шамоллар диаграммаси нафақат шамол йўналишини, балки шамол частотасини (маълум бир белгига кўра – кунлик, ойлик, йиллик), шунингдек шамол кучини, шамолнинг давомийлигини (кунига дақиқа, соатига дақиқа) ҳам кўрсатиши мумкин. Бунда, ўртача қийматларни ҳам, максимал қийматларни ҳам ифодалаш учун шамоллар диаграммалари мавжуд бўлиши мумкин.

Шамолнинг саккиз нурли атиргуллари	Шамолнинг 16 нурли шамол атиргуллари	Шамолнинг 360 нурли шамол атиргуллари	Рақамли қийматлар ва қўшимча эслатмалар билан шамол атиргуллари

Бу ерда худди компасдаги каби дунё томонларининг жойлашуви назарда тутилади. Ҳар бир нурда марказ билан орасидаги масофа (келишилган муайян масштабда) ўтган ойда шу йўналишда шамол устунлик қилган кунлар сонини ифодаловчи нуқта белгиланган. Нурлардаги нуқталар ўзаро туташтирилган ва ҳосил бўлган кўпбурчак штрихланган.	Дунё томонлари ҳарфий белгилар билан кўрсатилган. Ўн олтита нурнинг ҳар бири маълум бир йўналишни ифодалайди ва кесмалар шаклида тасвирланган. Бу кесмаларда ўтган сутка давомида ҳар бир шамол йўналиши учун ўртача тезлик масштабга мувофиқ белгиланган.	Метеорологик дастур томонидан асбоб-ускуналарнинг кўрсаткичлари асосида автоматик равишда яратилган тасвир. Диаграммада ҳисобот даври учун шамолнинг энг юқори тезлиги график тарзда акс эттирилган.	Ҳар бир нур бўйлаб кесма узунлиги маълум бир даврда айни йўналишда шамол устунлик қилган кунлар сонини ифодаловчи рақамли қиймат сифатида такрорланади. Кесмалар учидаги белгилар шамолнинг энг юқори тезлигини кўрсатади. Диаграмма марказидаги сон шамолсиз кунлар миқдорини билдиради. Диаграммага асосланиб, давр 90 кунни ташкил этган, шундан 8 куни шамолсиз бўлган, 70 куни йўналишлар бўйича рақамлар билан қайд этилган, қолган 12 кун ва иккита йўналиш эса, чамаси, аҳамияциз деб ҳисобланиб, эътиборга олинмаган.

Белгининг бошқа жойларда қўлланиши

Гералдикада "шамоллар гули" деб аталувчи рамз стилизацияланган юлдуз кўринишида бўлади. Бу рамз турли ташкилотларнинг эмблематикасида қўлланади: НАТО (тўрт нурли), АҚСҲ Марказий разведка бошқармаси (16 нурли), Россия Федерациясининг Фавқулодда вазиятлар вазирлиги ва Транспорт вазирлиги (8 нурли), шунингдек, шаҳарлар гербларида ва бошқа жойларда ҳам ишлатилади.

Манбалар