Shamollash
Шамоллаш – организм совқотиши оқибатида келиб чиқадиган ўткир респиратор касалликларнинг умумий номи. Ҳаво ҳароратининг пасайиши, намлигининг ортиши ва бошқа омиллар шамоллашга сабаб бўлиши мумкин. Шамоллаш кишининг куч-қувватини ва организмнинг микробларга қарши курашиш қобилиятини сусайтиради. Шамоллаш деганда кўпинча нафас йўли касалликлари: тумов, катар, бронхит, зотилжам, грипп ва бошқалар тушунилади. Шамоллаган кишининг эти увишади ёки совқотади, аксиради, бурни ачишиб сув келади, иситмаси чиқади, боши оғриб, лоҳас бўлади, дармони қурийди.
Бирор аъзо шамоллаганда кўпинча унинг нерв томирлари ва мускуллари яллиғланиб оғрийди, масалан, радикулит, ишиас, миалгия, невралгия, юз нерви фалажи ва ҳоказо. Шамоллаш организм сезувчанлигининг ортиши билан кечадиган (аллергик) касалликлар, масалан, бўғим ревматизми, айрим сурункали хасталикларга, масалан, сурункали нефрит ва бошқалар зўриқишига сабаб бўлади.
Аломатлари
Шамоллашнинг одатий белгилари бурун оқиши, томоқ оғриши ва қўл оғриқлари киради, баъзан Мушаклар оғриғи, чарчаш, бош оғри ва очкўзлик каби аломатлар юзага[1]. Ғарқ оғриқлари ҳолатларнинг тахминан 40-50% га тенг[2] ва мушаклар оғриқ ҳам тахминан 50%га тенг[3]. Катталарда иссиқлик одатда мавжуд эмас, лекин чақалоқлар ва кичик болалар учун кенг тарқалган. Касал одатда кузатувчи грипп билан таққослаганда енгил бўлади. Ҳосил ва иссиқлик катталарда гриппнинг юзага келиши эҳтимоли юқорилигини кўрсаца-да, ушбу икки ҳолат ўртасида катта ўхшашлик мавжуд[4]. Ўртача совуқни келтириб чиқарадиган бир қатор вируслар ҳам асимптоматик инфексияларга олиб келиши мумкин[5][6].
Сабаблари
Ўтмишда бўлган совуқ – бу юқори нафас олиш йўллари юқумли касаллиги бўлиб, унинг сабабчиси турли вируслар бўлиши мумкин. Энг кенг тарқалган ҳолат – бу риновирус (30-80%), 99 та серотиплар эга пикорнавирус тури[7]. Бошқа кенг тарқалган вируслар: аденовируслар, энтеровируслар, параинфлуэнза ва РСВ[8]. Кўпинча бирдан ортиқ вирус мавжуд[9]. Жами 200 дан ортиқ вирус турлари совуқ билан боғлиқ[10]. Баъзи умумий совуқларнинг вирус сабаби (20-30%) номаълум[8].
Эпидемиологияси
Ўртача совуқ одамларнинг энг кенг тарқалган касаллик бўлиб[11] ва бутун дунёдаги одамларга таъсир қилади[12]. Катта ёшдаги инсонлар одатда йилига икки-учта шамоллаши мумкум[13], болалар йилига олти-ўн марта шамоллаши (мактабдаги болалар учун йилига ўн икки марта шамоллаши) мумкин[14], Иммунитетнинг пасайиши туфайли кексаларда симптоматик инфекциялар кўпаяди[15].
| Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |
| Тиббиётга оид уşбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. |
- ↑ Эccлес п. 24
- ↑ "Cоммон cолд". БМЖ Cлиниcал Эвиденcе 2011 (3): 1510. Марч 2011. ПМИД 21406124. ПМC 3275147. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=3275147. "Cоммон cолдс аре дефинед ас уппер респираторй траcт инфеcтионс тҳат аффеcт тҳе предоминантлй насал парт оф тҳе респираторй муcоса"
- ↑ "Ундерстандинг тҳе сймптомс оф тҳе cоммон cолд анд инфлуэнза". Тҳе Ланcет. Инфеcтиоус Дисеасес 5 (11): 718–25. Новембер 2005. дои:10.1016/С1473-3099(05)70270-Х. ПМИД 16253889. ПМC 7185637. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=7185637.
- ↑ Эccлес п. 26
- ↑ Эccлес п. 129
- ↑ Эccлес п. 50
- ↑ "Сеқуэнcинг анд аналйсес оф алл кноwн ҳуман рҳиновирус геномес ревеал струcтуре анд эволутион". Сcиэнcе 324 (5923): 55–9. Април 2009. дои:10.1126/сcиэнcе.1165557. ПМИД 19213880. ПМC 3923423. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=3923423.
- ↑ 8,0 8,1 „Cоммон Cолд: Cаусе“, Энcйcлопедиа оф Беҳавиорал Медиcине, 2нд, Спрингер, 2020 — 504-бет. ДОИ:10.1007/978-3-030-39903-0_795. ИСБН 978-3-030-39901-6.
- ↑ Эccлес п. 107
- ↑ "Ундерстандинг тҳе сймптомс оф тҳе cоммон cолд анд инфлуэнза". Тҳе Ланcет. Инфеcтиоус Дисеасес 5 (11): 718–25. Новембер 2005. дои:10.1016/С1473-3099(05)70270-Х. ПМИД 16253889. ПМC 7185637. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=7185637.
- ↑ Эccлес п. 1
- ↑ „Рҳиновирусес“, Принcиплес анд Праcтиcе оф Cлиниcал Вирологй, 6тҳ, Жоҳн Wилей & Сонс, 2009 — 496-бет. ИСБН 978-0-470-74139-9.
- ↑ "Cоммон cолд". БМЖ Cлиниcал Эвиденcе 2011 (3): 1510. Марч 2011. ПМИД 21406124. ПМC 3275147. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=3275147. "Cоммон cолдс аре дефинед ас уппер респираторй траcт инфеcтионс тҳат аффеcт тҳе предоминантлй насал парт оф тҳе респираторй муcоса"
- ↑ "Треатмент оф тҳе cоммон cолд". Америcан Фамилй Пҳйсиcиан 75 (4): 515–20. Фебруарй 2007. ПМИД 17323712. Арчивед фром тҳе оригинал он 26 Септембер 2007. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20070926230125/ҳттп://www.аафп.орг/афп/20070215/515.ҳтмл.
- ↑ Эccлес п. 78