Shamxazay
Шамхазай (ибронийча: שמהזאי; Самаазай ёки Тамхазай[1]; Самхазай; Шамахзай; Семиаз; Семиаза; инглизча: Самяза; Семжâзâ; шунингдек, ибронийча: עזה; Аза, Азза[1]) ― Апокрифлар қаҳрамони, обрўсини йўқотган фаришта[2].
Осмондан кетганлар
Ионафан тахаллусли (Ионатан тахаллусли) Таргум маълумотларига кўра Бит. 6:4 да „нефилим“ (девлар) деганда „ўша кунларда“, яъни тошқин пайтида осмондан ерга кетган Шамҳазай ва унинг шериги Азазел (Азаэл ёки Уззаэл) назарда тутилади.
Мидрашит афсонасига кўра, тошқиндан олдинги кунларда Аллоҳ одамларнинг бутларга сиғинишлари сабабли улардан норозилигини билдирган. Шунда Шамҳазай ва Азазел Аллоҳга у дунёни яратаётган пайтда ҳам Яратганнинг эътиборига лойиқ бўлмаган одамларнинг камчиликларини Унга кўрсатганликларини эслатдилар. Бунга Аллоҳ агар Шамҳазай ва Азазел ер юзида яшасалар, улар ҳам эҳтиросларининг қулига айланар эдилар деб эътироз билдирди. Шунда иккала фаришта ҳам Аллоҳ номини улуғлаш учун ер юзида жойлашишга Аллоҳдан изн сўради.
Ер юзида Шамҳазай Иштар исмли аёлни севиб қолди; у аёлдан унинг сеҳрининг кучидан озод қилишни сўраганида, у ундан осмонга бориши мумкин бўлган Худонинг исмини (Шем га-Мефораш) айтишини талаб қилди. У аёлга Худонинг исмини айтганида, у бу исмни айтади ва осмонга кўтарилади. Шундан сўнг Шамхазай унга ўғли Хия (Ахия), Библия шоҳлари Сигон ва Огнинг бўлажак отасини туғган бошқа аёлга уйланди[3].
Енох китоби
Енох китобига кўра, Шамхазай — китобда Семиаз (Семиаза; Семяза[4]) номи билан тилга олинган — ўзи Худони улуғлаш учун осмондан тушмаган, балки Азазел ва бошқа 200 та фаришта билан бирга аёлларга қизиқиб қолганлиги учун у ердан ҳайдалган. Архангел Миҳаил уни боғлаб, тоғлар остига қамаб қўйди (Енох кит., ВИ, 3; Х, 10[5]). Жаброил эса бошқа учта бош фаришта билан бирга Семиаза ва унинг шерикларини ушлаб, оловга ташлади (Енох кит., ЛИВ, 6).
Енох китобининг бир парча матнига кўра, қўзғолоннинг раҳбари ва аёлларнинг бузилишида асосий айбдор Азазел эди. Бошқача қилиб айтганда, Шамхазай фусункорларнинг боши эди. Унинг атрофида, марказ сифатида, кўплаб Талмуд афсоналари бирлаштирилган. Енох китобида айтилган афсонадан маълум бўлишича, бу икки қўзғолон бошлиғи қўмондонлиги остида Хермон тоғида самовий ҳукуматни ағдариш учун қасамёд қилганларида, ўнта юқори ва юзта паст фаришта бўлган. Улар бош фаришталар Михаил, Гавриил, Рафаил ва Уриэл (Енох, ИХ, 1) томонидан жазоланади.
Шамҳазай ва Азазел яширинча шоҳ Сулаймонга самовий сирларни етказишади. Кейинчалик кўплаб фаришталар одамларга парда ортидан эшитган турли самовий сирларни айтиб беришда айбланади (מאחורי הפרגוד, Бер., 186) ва бунинг учун улар ўз жойларидан олиб ташланади (Бересч. раб., ХВИИИ).
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Ангелология // Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона. — СПб., 1908—1913.
- ↑ Шамхазай // Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона. — СПб., 1908—1913.
- ↑ Гавриил, архангел // Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона. — СПб., 1908—1913.
- ↑ В пер. Смирнова, Александра Василевича (изд. 1888; текст)
- ↑ Ссилки дани согласно ЕЭБЕ, они не аналогични переводу текста А. Смирновим в Викитеке