Shamxor jangi
Шамхор жанги — генерал В.Г.Мадатов бошчилигидаги рус қўшинлари ва Аббос Мирзонинг ўғли Шаҳзода Муҳаммад ва Эриван сардори Амирхон бошчилигидаги 60 мингинчи Эрон қўшинларининг авангардлари билан 1826-йил 3 (15)-сентабрда 1826-1828-йиллардаги рус-форс уруши пайтида Шамхор қишлоғи яқинида бўлиб ўтган жанг.
| Шамхор жанги | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1826-1828-йиллардаги рус-форс урушининг бир қисми | |||||||
| |||||||
| Рақиблар | |||||||
| Қўмондонлар | |||||||
| генерал Мададатов | Шаҳзода Муҳаммад Сардор Амирхон | ||||||
| Кучлар | |||||||
| 4,300 аскар 2,000 милиция 12 қурол |
14,000 | ||||||
| Йўқотишлар | |||||||
| 27 киши ҳалок бўлган | 2 минг киши ўлдирилган | ||||||
Жангдан олдин
1826-йил июл ойининг ўрталарида Қорабоғга бостириб киргандан сўнг, Аббос Мирзонинг 40 минг кишилик Эрон қўшини Шуша қалъаси қамалида ҳибсга олинган. 22-августда (3-сентабр) Мадатовнинг отряди Ермоловнинг буйруғи билан Таус дарёси ирмоқларидан бирида жойлашган Зурабхон қўмондонлиги остида 3000 кишилик форс отрядини пистирма билан кутиб олишга киришди. Бироқ, форс отряди олдиндан чекиниб, тоғ чўққиларининг бирида ўз позициясини эгаллади. Кичик жанг пайтида форслар Елисаветполга чекинишди ва Шамшадил татарлари (озарбайжонликлар) ўз қишлоқларига тарқалиб кетишди. Бундан хабар топган Ермолов Мадатовга Херсон Гренадиэр полкининг баталёнини юбориб, Елисаветполни эгаллашга буйруқ берди. 25-августда (6-сентабр) Мадатов Елисаветпол томон йўл олди. Унинг отряди Грузия полкининг бешта рота, Херсон гренадер полкининг баталёни, 41-полк қўриқчиларининг учта ротаси, казаклар ва полициядан иборат эди, бундан ташқари 12 та қуроли ҳам бор эди. Форслар Елисабетполга олдинроқ етиб боришган эди. Аббос Мирзо ўғли Муҳаммад 10 минг кишилик отряд билан Шамхор қишлоғида рус қўшинларига дуч келди. 1 (13)-сентабрда унга 4000 кишилик отряд ва 2 та қурол билан Эриван сардори Амирхон қўшилган. 3 (15)-сентабрда казаклар ва Кавказ татарлари (озарбайжонлар) форс отрядининг авангардига ҳужум қилиб, уларни Шамхордан ортга чекинишга мажбур қилганлар.
Жанг
Эрон қўшинларининг жанговар шаклланиши ҳилол шаклида бўлган бўлиб, душман томонга эгилган ҳолда ташкил этилган, унинг марказида оддий пиёда аскарлар (сарбоз), ёнбошларида эса тартибсиз отлиқлар (гулямлар) бўлган[1]. Орқа томонда қурол ва замбараклар бор эди. Мадатов, душманнинг кучлардаги катта устунлигига қарамай, жанг вақтида ўз позициясини тўғри танлай олди. Артиллерия кўмаги билан отлиқлар қанотларда жанг бошладилар ва пиёда аскарлар кучли зарба билан Эрон қўшинларининг марказини ёриб ўтдилар. Ўз чизиғидан ажралган душманни мағлуб этиш Грузия ва Татар (Озарбайжон) милициялари томонидан уюштирилган от ҳужуми билан якунланди. Эронликлар 2 минг талофат кўрган, Мадатов отрядида эса атиги 27 киши бўлган[2].
Манбалар
- ↑ Кгчах (в русской транскрипции также Хочах, Кочах, Гочах; арманча: Ղոչաղ)
- ↑ Потто В.А. Кавказская война: В 5 тт:, т.3. Персидская война 1826—1828 гг., И. Предвестники персидской войны