Shantaram
Shantaram — avstraliyalik yozuvchi Gregory David Robertsning 2003-yilda yozgan romani. Unda qamoqqa hukm qilingan avstraliyalik bank oʻgʻrisi va geroinga ruju qoʻygan kimsaning Pentridge qamoqxonasidan qochib, Hindistonga yashiringani haqida hikoya qilinadi. Roman 1980-yillardagi Mumabay hayotini yorqin tasvirlagani uchun koʻpchilikning eʼtirofiga sazovor boʻlgan.
Maʼlumotlarga koʻra, romanning yozilishiga muallif hayotidagi real voqealar turtki boʻlgan, biroq Robertsning baʼzi daʼvolari voqeaning boshqa ishtirokchilari tomonidan inkor etiladi.
Qisqacha mazmuni
1978-yilda Roberts Avstraliyada ipoteka-jamgʻarma uyushmalari filiallari, kredit uyushmalari va doʻkonlarga qilingan bir qator qurolli talonchilik jinoyatlarida aybdor deb topilib, 19 yillik qamoq jazosiga hukm qilindi. 1980-yilning iyul oyida u Viktoriyadagi Pentridge qamoqxonasidan kuppa-kunduzi qochib ketdi va natijada keyingi oʻn yil davomida Avstraliyada eng qattiq qidiruvda boʻlgan shaxslardan biriga aylandi.
Bosh qahramon Lindsay (kitobga koʻra, Robertsning soxta ismi) Bombeyga Lindsay Ford nomiga berilgan soxta pasport bilan keladi. Mumbay Yangi Zelandiyadan Germaniyaga yoʻl olgan yigit uchun shunchaki qoʻnimgoh boʻlishi kerak edi, ammo u shaharda qolishga qaror qiladi. Tez orada Lindsay Prabaker ismli mahalliy kishi bilan tanishib, uni gid sifatida yollaydi. Koʻp oʻtmay, Prabaker uning doʻstiga aylanib, unga Lin (Linbaba) deb ism qoʻyadi. Ikkovlon Prabakerning ona qishlogʻi Sunderga borishadi, u yerda esa Prabakerning onasi Linga xuddi oʻziniki kabi mahalliy maxarashtra ismini berishga qaror qiladi. U yigitning tabiatiga xotirjamlik va baxtiyorlik ato etilgan deb hisoblab, uni Shantaram, yaʼni „Xudo tinchlik ato etgan odam“ deb atashga ahd qiladi. Mumbayga qaytishda Lin va Prabakerni tunab ketishadi. Bor-budidan ayrilgan Lin xarobalarda yashashga majbur boʻladi, bu yer esa uni hukumat vakillari koʻzidan yashiradi. Xarobaga kelgan kuni sodir boʻlgan katta yongʻindan soʻng, u mahalliy aholiga yordam berish maqsadida bepul tibbiy klinika tashkil etadi. Bu tor muhitda u mahalliy madaniyat va urf-odatlarni oʻrganadi, oʻzi duch kelgan odamlarni yaqindan tanib, ularga mehr qoʻyadi, hatto mahalliy til — marathi tilida ravon gapiradigan boʻladi. Shuningdek, u vabo tarqalishi va dahshatli yongʻinlarga guvoh boʻlib, ularga qarshi kurashadi, moxovlar bilan savdo-sotiq qiladi hamda bu gavjum va rang-barang jamoada etnik hamda oilaviy nizolar qanday hal qilinishini oʻz koʻzi bilan koʻradi.
Romanda kelib chiqishi turlicha boʻlgan bir qator chet elliklar, shuningdek, mahalliy hindlar tasvirlangan boʻlib, bu orqali Mumbaydagi hayotning boy va rang-barangligi koʻrsatib berilgan. Lin shveysariyalik-amerikalik Karla ismli ayolga koʻngil qoʻyadi, mahalliy sanʼatkorlar va aktyorlar bilan doʻstlashadi. Bu tanishuvlar unga bir nechta Bollivud filmlarida ommaviy sahnalarda rol oʻynash imkonini beradi. Shuningdek, u Mumbay jinoyat olami tomonidan turli jinoiy ishlar, jumladan, giyohvand moddalar va qurol-yarogʻ savdosi uchun yollanadi. Lin oxir-oqibat Mumbaydagi Arthur Roud qamoqxonasiga tushib qoladi. U yerda yuzlab boshqa mahbuslar qatori oʻta ogʻir va xarob sharoitlarda kun kechirib, nazoratchilarning shafqatsiz jismoniy va ruhiy tazyiqlariga chidaydi. Biroq, afgʻon mafiya sardori Abdul Xodirxonning himoyasi tufayli Lin vaqti kelib ozodlikka chiqadi hamda qora bozorda valyuta ayirboshlash va pasportlarni qalbakilashtirish bilan shugʻullana boshlaydi. Mafiya topshirigʻi bilan Afrikagacha borib kelgan Lin, keyinchalik ozodlik kurashchilari boʻlmish mujohidlarga yashirincha qurol-yarogʻ yetkazib berish uchun Afgʻonistonga yoʻl oladi. Ustozi Xodirxon oʻldirilgach, Lin vaqt oʻtib oʻzi nafratlangan kimsalarning biriga aylanib qolganini anglab yetadi va Hindistonga qaytgach, tushkunlikka tushib qoladi. Shunda u oʻzi toʻgʻri deb bilgan narsalar uchun kurashishga va halol hayot kechirishga ahd qiladi. Asar uning Shri-Lankaga ketishni rejalashtirishi bilan yakunlanadi, bu esa kitobning mantiqiy davomi uchun zamin yaratadi.