Sharin darasi

Шарин дараси, Шарин канёни — Шарин дарёсидан 154 километри бўйлаб ётган табиий обект ҳисобланади.

Шарин дараси
Жойлашуви	Олмаота, Қозоғистон
Координаталар	43/21/23/Н/79/04/45/Э
Узунлиги	154 км
5 млн ёш

Географик жойлашуви

Чатқол Олмаота шаҳридан 195 кмдай шарқга қарай жойлашган. Шарин дарёсининг барча об’ектлари 2004-йилнинг 23-апрелда ташкил этилган Шарин давлат миллий табиат боғи таркибига киради.

Характери

Дара Шарин дарёси бўйи билан шимоли-шарқдан жануби-ғарбга томон 154 км га чўзилган. Бу ҳудуднинг релефи хилма-хилдир. Саҳрин дарёсидан Терскай ва Кунгей Олатов тизмаларининг шимолий ён бағирларидан бошланувчи кўплаб дарё сувлари Шарин дарёсига қўшилиб, суви кўп дарёга айланади ва Жаланаш ботиғи ва Тўрайғир тоғининг шарқидан улкан дара ҳосил қилади.

Даралар

Оқтўғай дараси

„Оқтўғай“ (Бели лес) дараси трапеция шаклида, кенглиги 3 километрга, чуқурлиги 200 дан 300 метргача етади.

Қўртўғай дараси

Тўрайғир тизмасининг шарқий қисмида Шарин дарёси „Қўртўғай“ деб номли чуқур ва тор дара ҳосил қилади. Бу дарадаги кўпчиликка машҳур бўлган об’ект „Топлар водийси“. Ёмғир ва қор сувларининг ювиши билан шамол таъсирида ҳосил бўлган тўқ сариқ-пушти қоялар ўзига хос қиёфа ҳосил қилиб, кимни бўса ҳам эртакдагидек обидалар — саройлар, миноралар, миноралар оламига олиб келади. Дара ўзининг ҳозирги кўринишини тахминан ярим миллион йил олдин олган. Даранинг чуқурлиги 100 метрга этади.

Узинбулоқ водийси даралари

Қату тоғининг жанубида жойлашган Узинбулоқ водийси („Қозоқ уйлар водийси“, „Сариқ дара“) табиатнинг дурдонаси, жуда гўзал табиат ижоди. Шамол эсиши билан ёмғир ва қор сувларининг ювилиши сарғайган чўкинди тоғ жинслардан ҳайратланарли меъморий шаклларни — ёнма-ён тизилган ўтовларни эслатувчи тасвирлар яратган. Кўп сонли ўйилган даралар, водийлар билан жарликлар қалин ва тартибсиз кичик даралар қаторини ҳосил қилади. Канёндан очиқ қоялардан юра даврига оид илк жамоа одамларининг турар жойлари ва меҳнат қуроллари, тошга айланган ҳайвонлар ва ўсимликлар топилган.

Оралиқ дара

Яна бир кичик дара „Қўрғонлар водийси“ билан Темирлик дарёсининг ўнг ирмоғи оралиғида жойлашган. У „Қўрғонлар водийси“нинг кичкина нусхасига ўхшайди. Асосий фарқи кўплаб миноралар билан устунлар ва Пасха оролининг ҳайкалтарошлигини эслатувчи минораларнинг хилма-хиллиги билан фарқ қилади.

Темир даралар

Темирлик дарёси Шариннинг энг катта ва охирги ирмоғи бўлиб ҳисобланади. Шарин дарёси сингари Темирлик ҳам худди шундай бўлиб узунликдаги уч дарага бўлинади.

• Биринчи дара Темирлик дарёси бошланувчи Кетпен тизмаси этагидаги водийда тахминан 11 километрга чўзилган. У тошли қаттиқ жинслардан ҳосил бўлиб, кенглиги 200 м, чуқурлиги 100 м. Дара этагида, дарё бўйида чаноқзор ўсади.
• Даранинг ўрта қисми кенг бўлиб, кенглиги 1,5 километрга яқин, чуқурлиги 160 метрни ташкил қилади. Унинг узунлиги 11 километр. Ажабланарлиси шундаки, даранинг бу қисми бошқа жойлардан фарқ қилади. Соҳил бўйлаб ўсаётган кўплаб дарахт ва буталарнинг қуюқ соясида дарё суви гўзал яшил қирғоқлар бўйлаб силлиқ оқади. Ярим қуруқ дашт жазирамасида ҳақиқий воҳа. Ундан нарида дарё дарахтлар ва буталар соясидан отилиб чиқади ва ёввойи отлар подаси ўтлаётган тошли дара орқали яна кенг канён бўшлиғига чиқади. Шундан кейин даранинг энг қизиқарли қисми бошланади. Миллионлаб йиллар давомида дарёнинг тез оқими чуқур ва тор канални ҳосил қилиб, чўкинди жинсларни қазиб олди. Яратилган релеф шакли „Исқорлар водийси“ни эслатади. Шарин дарёсининг бошқа шакллари билан солиштирганда, даранинг бу қисмининг катта афзаллиги шундаки, турли ўсимликлардан қалин яшил ўрмон ўсиб, дара тубида қулай микроиқлим яратади.
• Шарин дарёсининг қуйи оқимида Четен чўк тоғининг мавжудлиги ҳам алоҳида эътиборни тортади. Бу ер „Саритўғай“ деб аталади. Тўқайзорда 2 миллион йил давомида ўз турини сақлаб келган ва Плиоцен давридан ўсиб келаётган ноёб дарахт — сўғли эчети ўсади. Тўқайзорда қари дарахтлар бор. Улардан баъзиларининг танаси 10 кишининг бағрига сиғади. Шу билан бирга, бу ерда баргларининг шакли ва катталигига қараб ном олган турли баргли чентен дарахтлари ўсади. Каналнинг ҳеч ким ўтмайдиган қирғоқларида барглари осилиб қолган тол, шох-шабба, шох-шабба ўсади.

Кенг водийли „Оқтўғай“ дарасидан „Саритўғай“ дарасигача бўлган чуқур ва думалоқ ер Саҳрин дарасининг асосий бўлигини ташкил қилади.

Шарин дарасидаги геологик омиллар таъсирининг орқасида бугунги кунда йўқ бўлиб кетган қадимий ўсимлик ва ҳайвонот дунёси қолдиқлари, тик қоялардан тошга айланган суякларнинг катта гуруҳи (мастодон — қадимда яшаган фил оиласига мансуб ҳайвон), филлар, каркидонлар, Стенон отлари, даҳшатли бўрилар ва бошқалар) топилди.

Фотогалерея

Шарин дарасининг панорамаси