Sharlatanlik
Шарлатанлик (франсузча: чарлатан ва италянча: cиарлатано италянча: чиарларе пафос билан гапиради, дабдабали[1]) - псевдо-илмий, псевдо-тиббий одамларни чалг'итишдан фойда олишга қаратилган фаолият. Бундай фаолият учун ишлатиладиган усуллар шарлатанлик деб аталади.
Келиб чиқиш тарихи
Дастлаб, шарлатан - бу доривор маҳсулотларнинг сотувчиси.
Кейин бу со'з салбий ма'нога эга бо'лди. Ҳозирги вақтда шарлатанлик алдовнинг бир тури, хусусан:
- одамларнинг билимсизлигидан ўз фаолиятида фойдаланиш;[1]
- Бундай бўлмасада о'зини бирон бир ишда мутахассис сифатида ко'рсатиш;[1]
- сохта илмий усулларни амалиётда атайлаб ишлатиш;
- етарли малакага эга эмаслиги сабабли фан томонидан рад этилган усулларга таяниш.
Америкалик шифокор Пол Оффит муқобил тиббиётнинг "шарлатанликка айлангани"нинг то'ртта сабабини санаб о'тади:[2]
- ёрдам берадиган умуме'тироф этилган самарали даволаш усулларига қарши тавсиялар асосида
- адекват огоҳлантиришсиз мумкин бо'лган зарарли муолажаларни тарг'иб қилиш
- беморларнинг банк ҳисобларини тозалаш
- сеҳрли фикрлашни ривожлантириш
Замонавий псевдо-илмий шарлатанлик тизимли ҳодисага айланди, асосан ташкиллаштирилган, о'з фирмалари, марказлари ва ҳатто "академияси"га эга. Содда, кам ўқимишли ёки умидсиз одамлар ко'пинча оммавий ахборот воситаларида жойлаштирилган рекламага берилиб, ҳеч қандай фойда келтира олмайдиган БФМлар, тиббий буюмлар ва асбобларни сотиб олишади.
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Крысин 2000.
- ↑ Андоза:Нп3. До Ёу Белиэве ин Магиc?: Тҳе Сенсе анд Нонсенсе оф Алтернативе Медиcине. Ҳарпер, 2013. ИСБН 0062222961. (алсо титлед «Киллинг Ус Софтлй: Тҳе Сенсе анд Нонсенсе оф Алтернативе Медиcине» ин тҳе УК).