Шаукат Таипович Хабибуллин (1915-йилда туғилган, 1996-йилда вафот этган) – совет ва рус астрономи.

Шаукат Таипович Хабибуллин
Таваллуди 1915-йил 7-феврал
Тошкент Rossiya bayrogʻi Россия империяси Россия империяси
Вафоти 1996-йил
Rossiya bayrogʻi Россия Қозон
Соҳаси астрономия
Иш жойлари Қозон давлат университети
Таълими Қозон давлат университети
Мукофотлари Zaslujenniy deyatel nauki RSFSR

Ҳаёти

Хабибуллин 1915-йилда Тошкент шаҳрида туғилган[1]. 1939-йилда Қозон университетига ўқишга кириб, шу ерда аспирантурани тамомлаган. Улуғ Ватан уруши қатнашчиси – Москва мудофаасида, Курск булғозидаги жангларда, Днепрдан ўтишда, Варшавани озод қилишда, Берлинни эгаллашда қатнашган. 1948-йилдан Қозон университетида ассистент ва доцент, 1958-йилдан бошлаб профессор ва астрономия кафедраси мудири бўлиб ишлаган. 1960—1963-йилларда физика факултети декани, 1965-йилдан фан бўйича проректор сифатида фаолият олиб борган. 1949—1958-йилларда – В. П. Энгелхардт расадхонасининг астрометрик бўлими мудири, 1959—1987-йилларда – Университет шаҳар расадхонаси директори. 1976-йилда ишга туширилган Қозон университетининг Шимолий Кавказ астрономик стансиясини ташкил этишда қатнашган.

Татар Автоном Совет Социалистик Республикасида хизмат кўрсатган фан арбоби (1970), РСФСРда хизмат кўрсатган фан арбоби (1975).

Фанга қўшган ҳиссаси

Унинг асосий ишлари Ой айланиш назарияси, селенодезия ва юлдузлар астрономияси билан боғлиқ. 1949-йилда Ф. Х. Сирсанинг юлдузлар ҳисоб-китоби маълумотларидан фойдаланиб, Галактикада юлдузлар зичликларининг тақсимланишини ўрганган. Қоронғу туманликларни ўрганиш усулини ва юлдузларни икки нурда ҳисоблаш усулини таклиф қилган. 1949—1953-йилларда дунёда биринчилардан бўлиб ойнинг физик либрациясини ўрганиш учун фотографик кузатувлардан муваффақиятли фойдаланган[2]. Биринчи сунъий ер йўлдоши ишга туширилишидан олдинроқ, ойда жойлашувни аниқлаш усулини ишлаб чиқган. 1966-йилда америкалик тадқиқотчи Д. Экхардт билан деярли бир вақтда бир-биридан хабарсиз ҳолда мустақил равишда физик ой либрациясининг чизиқли бўлмаган назариясини ишлаб чиққан. Ой координата тизимларини аниқлаш, ойнинг геометрик шаклини ва унинг гравитацион майдонини ўрганиш, йўлдошларнинг Марказий жисмлар атрофида ҳаракатини таҳлил қилиш бўйича бир қатор тадқиқотлар ўтказади.

Адабиётлар

  • Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд., перераб. и доп, 1986. 
  • Шаукат Таипович Хабибуллин, 1915-1996, 2004. 

Ҳаволалар

Манбалар

  1. ↑ Хабибуллин, Шаукат „Хабибуллин Шаукат Таипович“. памят-народа.ру.
  2. ↑ Хабибуллин, Шаукат „Шаукат Хабибуллин. Звездный путь астронома“. кпфу.ру. Газета "Казанский университет".