Shaxmat unvoni

Шахмат унвони - шахмат бўйича бошқарув органи томонидан тартибга солинадиган ва ўйинчиларга уларнинг натижалари ва даражасига қараб бериладиган унвондир. Бундай унвонлар одатда умрбод берилади. ФИДЕ халқаро шахмат бошқарув органи бир нечта унвонларни беради.Улардан энг нуфузлиси гроссмейстер; кўпгина миллий шахмат федерациялари ҳам „Миллий уста“ унвонларини беради. Кенгроқ маънода „уста“ атамаси ҳар қандай юқори малакали шахматчини назарда тутиши мумкин.
Доскадан ташқари шахмат
Умуман олганда, шахмат устаси шундай маҳоратли ўйинчики, улар одатда кўпчилик ҳаваскорларни мағлуб этишлари мумкин. Шахматчилар орасида бу атама кўпинча мастер деб қисқартирилади.
Халқаро шахмат федерациясининг (ФИДЕ) ташкил этилиши „миллий уста“ унвонларидан устунроқ унвонларнинг яратилишига олиб келди. 1950-йилда ФИДЕ " Гроссмейстер " ва " Халқаро уста " унвонларини яратди, уларга қўйиладиган талаблар йиллар давомида тобора кўпроқ расмийлаштирилди. 1978-йилда ФИДЕ " ФИДЕ устаси " унвонини яратди.
ХИХ асрнинг иккинчи ярмида шахматнинг кенг тарқалиши билан бу атама ташкилотлар томонидан берила бошланди. Ўша даврнинг энг нуфузли тадбирларидан бири биринчи марта 18760-йилда Деуцчер Счачбунд (Германия шахмат федерацияси) томонидан ташкил этилган ДСБ Конгресси эди. Магистр унвони учун ДСБ стандарти Меистердриттел эди, яъни ДСБ Конгрессида премера турниридаги ўйинларнинг камида учдан бирида ғалаба қозониш. Ҳаупттурниэр ёки „захира“ тадбирининг ғолиби Меистердриттелга эришиш имконияти билан кейинги конгрессда премерада қатнашиш ҳуқуқига эга бўлди.[1]
ФИДЕ унвонлари
- Грандмастер (қисқартирилган ГМ, баъзан Интернатионал Грандмастер ёки ИГМ ишлатилади) жаҳон тоифасидаги шахмат усталарига берилади. Жаҳон чемпионидан ташқари, гроссмейстер шахматчи эриша оладиган энг юқори унвондир. ФИДЕ ўйинчига чемпионлик унвонини беришдан олдин, ўйинчи бир вақтнинг ўзида камида 2500 Эло шахмат рейтингига (пастга қаранг) ва бошқа гроссмейстерлар иштирокидаги турнирларда учта ижобий натижага (норма деб аталади) эга бўлиши керак. Ўйинчи унвонга эришиши мумкин бўлган бошқа марралар ҳам бор, масалан, ўсмирлар ўртасидаги жаҳон чемпионатида ғалаба қозониш.
- Халқаро магистр (ИМ деб қисқартирилган). Шартлар ГМ га ўхшаш, аммо камроқ талабчан. ИМ сарлавҳаси учун минимал рейтинг 2400.
- ФИДЕ устаси (қисқартирилган ФМ). Ўйинчининг ФИДЕ Мастер унвонига эга бўлишининг одатий усули — ФИДЕ рейтинги 2300 ёки ундан юқори бўлишидир.
- Магистрликка номзод (қисқартирилган CМ). ФМ га ўхшаш, лекин ФИДЕ рейтинги камида 2200.
Юқорида санаб ўтилган барча унвонлар эркаклар ва аёллар учун очиқ. Аёл гроссмейстер (WГМ) каби фақат аёллар учун алоҳида унвонлар ҳам мавжуд. 1978-йилда Нона Гаприндашвили билан бошлаб, 39 нафар аёл ГМ унвонига сазовор бўлди.
ФИДЕ шунингдек, ҳакамлар ва мураббийларга унвонлар беради.
Миллий унвонлар
Баъзи миллий шахмат федерациялари „Миллий уста“ (НМ) каби унвонларни беришади. Миллий шахмат федерациялари ФИДЕ томонидан тан олинмаган бундай унвонлар учун исталган стандартларни белгилашда эркиндир. Турли мамлакатларда „Магистр“ унвонлари учун стандартлар турлича бўлади, лекин одатда маълум бир рейтингга эришиш (одатда тахминан 2200 Эло), маълум даражадаги керакли миқдордаги турнир кўрсаткичларига („меъёрлар“) эришиш ёки кўзга кўринадиган ўринларни эгаллаш каби мезонларга асосланади. мамлакат миллий чемпионатида. Баъзи ҳолларда, у (масалан) таниқли шахмат маъмурлари, бизнес ҳомийлари ёки сиёсатчиларга берилган фахрий унвонларга тааллуқли бўлиши мумкин. 1978-йилда ФИДЕ устаси (ФМ) унвони жорий этилгандан бери, Ирландия ва Германия каби баъзи федерациялар миллий уста унвонларини беришни тўхтатдилар, эҳтимол уларни эскирган деб ҳисоблашди.
Шахсий федерациялар
Совет Иттифоқи
Совет Иттифоқида магистр унвони федерал ҳукумат томонидан берилган ва спорт устаси унвони билан боғлиқ эди. Бу унвонни олган биринчи шахматчи 1934-йилда Пётр Романовский бўлган. Фақат Совет шахмат чемпионатида кўзга кўринган ўйинчилар унвон учун кўриб чиқилди ва жами 100 дан кам мукофотлар берилди. Ушбу футболчиларнинг аксарияти ФИДЕ халқаро устаси ёки гроссмейстер унвонига ҳам эга бўлди.
Қўшма Штатлар
УСCФ ҳозир 2200 рейтингга (мастер) эришиш учун миллий унвонни беради:
| Туркум | Рейтинг диапазони |
|---|---|
| Катта уста | 2400 дан ортиқ |
| Миллий уста | 2200 дан ортиқ |
| Мутахассис | 2000-2199 |
| А синф | 1800-1999 |
| Б синф | 1600-1799 |
| C синф | 1400-1599 |
| Д синф | 1200-1399 |
| Э синф | 1000-1199 |
| Ф синф | 800-999 |
| Г синф | 600-799 |
| Ҳ синф | 450-599 |
| И синф | 200-449 |
| Ж синф | 200 дан кам[2] |
Шахмат бўйича мутахассис — АҚШ шахмат федерацияси (УСCФ) томонидан берилган унвон. У 2000 дан 2199 гача баҳоланган шахматчиларга берилади. Юқорида баҳоланган ўйинчилар усталар, пастдагилар эса синф ўйинчиларидир. Тахминан 50 000 шахматчи УСCФ рейтингига эга, улардан тахминан 2500 нафари 2000 ёки ундан юқори баллга эга. Шундай қилиб, шахмат бўйича мутахассислар УСCФ турнири шахматчиларининг энг яхши 5 фоизига киради. 2008-йилдан бери УСCФ, шунингдек, турнирларда бешта кўрсаткичга асосланган „норма“ га эришган ва шунингдек, 2000 дан юқори рейтингга эга бўлган ўйинчиларга Магистрлик номзоди унвонларини берди. Магистр унвони сингари, магистрлик унвонлари ҳам умрбод берилади.[3]
Шахмат мутахассиси унвони умрбод берилмайди. Турнир шахматчиси ҳар сафар ўйин ўйнаганида, унинг рейтинги ўйин натижасига ва рақибининг қанчалик кучлилигига қараб кўтарилади ёки пастга тушади. Агар шахмат бўйича мутахассиснинг рейтинги 2000 дан паст бўлса, улар энди шахмат бўйича мутахассис эмас (гарчи улар юқоридаги мезонлар бўйича олинган бўлса ҳам, магистрлик номзоди унвонини сақлаб қоладилар). Бу ФИДЕ томонидан умрбод бериладиган халқаро унвонлардан фарқли ўлароқ. Европа мамлакатларида „эксперт“ атамаси ишлатилмайди. Бунинг ўрнига, бу даражадаги ўйинчилар " Магистрликка номзодлар " деб номланади, гарчи ФИДЕ усталигига номзод унвони одатда юқорироқ рейтингни талаб қилади (ФИДЕ 2200).[4]
Бироқ, Қўшма Штатлардаги ўйинчилар „Ҳаёт устаси“ ёки „Миллий уста“ унвонини сақлаб қолган ҳолда уларни „мутахассис“ тоифасига киритадиган рейтингга эга бўлишлари мумкин (ва кенг тарқалган). „Магистр“ унвони УСCФ томонидан белгиланган мезонларга жавоб берадиган, шу жумладан бир марта 2200 дан юқори баҳоланган ҳар бир кишига берилади. ФИДЕ устаси, халқаро уста ва гроссмейстер унвонлари сингари, „магистр“ унвони ҳам умрбод берилади. Рейтинги 2200 дан паст бўлган, аммо „Миллий уста“ ёки „Ҳаёт устаси“ унвонига сазовор бўлган ўйинчилар, УСCФ маълумотларига кўра, ҳали ҳам „усталар“ деб аталади.
Биринчи УСCФ рейтинг рўйхати 1950-йил декабр ойида нашр этилган. Ушбу рўйхатда экспертлар 2100 дан 2300 гача баҳоланган ўйинчилар ва усталар 2300 дан 2500 гача баҳоланган ўйинчилар эди. Бироқ, бир неча йил ичида рейтинглар тез пасайганлиги аниқланди. Натижада, таснифлар 100 баллга туширилди, шундан бери экспертлар 2000 дан 2200 гача баҳоланди. 1960-йилда УСCФ оригинал Ҳаркнесс тизими ўрнига янги Эло рейтинг тизимини қабул қилди. Ўшандан бери ушбу тизимга доимий равишда тузатишлар киритилди, асосий мақсад рейтинг тизимини инфляция ва дефляция кучларига қарши барқарорлаштириш, шунда бугунги шахмат бўйича мутахассис 20 йил олдинги шахмат мутахассиси билан бир хил кучга эга бўлади..
Бу ерда келтирилган маълумотлар Канадада[5] Канада шахмат федерацияси (CФC) ҳомийлигида ҳам амал қилади, бир фарқи шундаки, Э тоифаси 1200 дан паст баҳоланган барча ўйинчиларни қамраб олади. Шунга ўхшаш синф фарқлари бошқа миллий шахмат федерацияларида ҳам қўлланиши мумкин.
Устоз
Америка Қўшма Штатлари Шахмат Федерацияси (УСCФ) УСCФ рейтингида 2200 балл олган ҳар бир кишига Миллий уста унвонини, 2400 УСCФ рейтингини қўлга киритган ҳар бир кишига катта уста унвонини ҳамда турнир давомида муайян кўрсаткичларга асосланган „меъёрлар“ билан тақдирлайди. ўйнаш.[6] УСCФ, шунингдек, ҳаёти давомида жами 300 ёки ундан ортиқ ўйин учун 2200 рейтингига эга бўлган ҳар бир кишига Лифе Мастер унвонини беради.
Америка Қўшма Штатларида миллий устанинг рейтинги кейинчалик 2200 дан пастга тушишидан қатъи назар, „Миллий уста“ унвони умрбод берилади[7]. 2002-йил август ойида ушбу позиция УСCФ сиёсат кенгаши томонидан „2200 ёки ундан юқори турнирдан кейинги рейтинг рейтингига эга бўлган ҳар қандай УСCФ аъзоси (нашр қилинган ёки йўқ)“ деган таклифни қабул қилиш билан (мавжуд статус-кво деб эътироф этилганидан кейин) кодланган.) сезиларли даражада шахмат қобилиятини намойиш этди ва автоматик равишда умрбод миллий уста унвони билан тақдирланди.
Ҳаёт устаси
Лифе Мастер — АҚШ шахмат федерацияси (УСCФ) томонидан бериладиган шахмат унвони. Ушбу унвонга эга бўлиш учун камида 300 УСCФ турнири шахмат ўйинлари учун 2200 дан юқори магистр даражасига эга бўлиши керак.
1990-йилларда УСCФ унвонларни беришнинг ФИДЕ „меъёр тизими“га ўхшаш бошқа ва мураккаброқ тизим асосида „Ҳаёт устаси“ унвонини ҳам берди. Лифе Мастерга эришишнинг ушбу усули 1996-йил 1-январда УСCФ томонидан расман тан олинган. Кейинчалик „синф нормаси“ тизими тўхтатилди ва 300 ўйин асосида унвонга эга бўлган ёки кейинчалик берилган ўйинчилар „Оригинал Лифе Мастерс“ деб ўзгартирилди. Амалда, фарқ камдан-кам ҳолларда амалга оширилади. Оригинал Лифе Мастерс ўз рейтингида 2200 дан пастга тушмасдан Мастер сифатида 300 та ўйин ўйнаши керак эди, акс ҳолда ҳисоб яна бошланади.
Ушбу ном номидан кўриниб турибдики, бу унвон, кейинчалик рейтингнинг пасайишидан қатъи назар, умр бўйи сақланади. Шундай қилиб, ҳаёт устаси бўлган УСCФ рейтинги 2100 (ёки ундан паст) бўлган ўйинчига эга бўлиш мумкин. Гарчи бу „Оригинал Лифе Мастерс“ учун одатий ҳол бўлса-да (чунки бундай рейтинг даражасини фақат УСCФ ўзи олиб ташлаши мумкин), Оригинал Лифе Мастерс 2200 даражага эга.
Канада
Канада шахмат федерацияси 2200 миллий рейтингга эришган ва 2300 ва ундан ортиқ учта турнир кўрсаткичи („норма“)га эришган ўйинчиларга Миллий уста унвонини беради. Шунингдек, у 2000-йил рейтингида 2100 ёки ундан ортиқ учта нормага эга бўлган Миллий аёл устаси ва Миллий магистрлик номзоди унвонларини беради.
Англия
Англия шахмат федерацияси ЭCФ рейтингида 200 ва ундан юқори (ФИДЕ рейтинги тахминан 2250 га тенг) эришган ўйинчиларга Миллий уста унвонини беради. Шунингдек, у бир қатор камроқ унвонларни ҳам беради.
Ирландия
1991-йилгача Ирландия шахмат федерацияси 15 нафар футболчига Ирландия миллий устаси унвонини берган. Ўшандан бери бу ном ишлатилмайдиган бўлиб қолди.
Австралия
Австралия устаси унвони 1959-йилда жорий қилинган ва Австралия шахмат федерацияси томонидан очколарга асосланган тизимдан фойдаланган ҳолда берилган, унда ўйинчилар Австралия шахмат чемпионати ва штат чемпионатлари каби йирик турнирлардаги чиқишларидан 100 балл тўплашлари керак эди.[8] Австралиялик шахматчи ва ҳакам Шаун Пресснинг сўзларига кўра, талаблар 1980-йилларда бир мунча вақт рейтингга асосланган тизимга ўзгартирилган, аммо унвон унчалик юқори бўлмаган ва энди берилмайди.
Янги Зеландия
Янги Зеландия шахмат федерацияси Миллий уста унвонини Янги Зеландия шахмат чемпионати ва бошқа бир қанча турнирлардаги чиқишлари асосида очколарга асосланган тизим ёрдамида беради. Миллий магистр унвони учун 100 балл, магистрлик номзоди унвони учун эса 40 балл талаб қилинади.[9] 2013-йил 31-январ ҳолатига кўра, 22 нафар ўйинчи миллий уста унвонига эга, уларнинг аксарияти ФИДЕ унвонига ҳам эга.[10]
Шахмат композициялари
Доскадан ташқари ўйинда бўлгани каби, муаммоли шахматда ҳам халқаро гроссмейстер, халқаро уста ва ФИДЕ устаси унвонлари ФИДЕ томонидан ПCCC (шахмат композицияси бўйича доимий комиссия) орқали алоҳида эътиборга сазовор бўлган бастакор ва ижодкорлар учун берилади. (Бироқ, тахтадан ташқари шахматдан фарқли ўлароқ, муаммоли шахматда бу унвонларга фақат аёлларга тенг келадиганлар йўқ.)
Бастакорлар
Композиция учун шахмат композицияси бўйича гроссмейстер унвони 1959-йилда таъсис этилган бўлиб, Андре Черон, Арнолдо Эллерман, Александр Гербстман, Ян Ҳартонг ва Кирил Киппинг биринчи фахрий мукофотларга сазовор бўлган. Кейинги йилларда ИМ унвони, шунингдек, ГМ унвони (биринчи марта 1972-йилда Генрих Каспарян, Лев Лошинский, Коминс Мансфилд ва Ээлтже Виссерманга берилган) ва ФМ унвони (биринчи марта 1990-йилда берилган) учун малака белгиланди. ФИДЕ албомларида чоп этиш учун бастакор танлаган муаммолар ёки тадқиқотлар сонига асосланади. Ушбу албомлар ФИДЕ томонидан тайинланган ҳакамлар томонидан танлаб олинган маълум бир уч йиллик даврда тузилган энг яхши муаммолар ва тадқиқотлар тўпламидир. Албомда чоп этилган ҳар бир муаммо 1 баллга баҳоланади; ҳар бир тадқиқот 1⅔ га тенг; қўшма композициялар бастакорлар сонига бўлинган ҳолда бир хил бўлади. ФИДЕ Мастер унвони учун бастакор 12 балл тўплаши керак; Халқаро магистр унвони учун 25 балл керак; Гроссмейстер унвони учун эса бастакор 70 баллга эга бўлиши керак.
Судялар
Шахмат композициялари бўйича халқаро ҳакам[11] унвони турнирларни энг юқори даражада баҳолашга қодир деб топилган шахсларга берилади.
Сиртқи шахмат
Халқаро сиртқи шахмат федерацияси (ИCCФ) халқаро уста, катта халқаро уста ва шахмат бўйича халқаро гроссмейстер унвонларини беради — булар ФИДЕ томонидан тахтадан ташқари шахмат учун берилган шунга ўхшаш унвонларга тенгдир. ИCCФ шунингдек, сиртқи шахмат бўйича жаҳон чемпионатини ҳам ўтказади. Бу воқеалар узоқ давом этиши мумкинлиги сабабли, улар бир-бирига мос келиши мумкин: масалан, 2005-йил феврал ойида Жооп ван Оостером ўн саккизинчи чемпионат ғолиби деб эълон қилинди (у 2003-йил июн ойида бошланган), гарчи ўн эттинчи чемпионат ғолиби (2002-йил март ойида бошланган).) ҳали аниқланмаган эди.
Яна қаранг
- ФИДЕ унвонлари
Манбалар
- ↑ Ҳоопер, Давид „Ҳаупттурниэр“, . Тҳе Охфорд cомпанион то чесс, 2, Охфорд Университй Пресс, 1996 — 170-бет. ИСБН 978-0-1928-0049-7. Қаралди: 4-ноябр 2013-йил.
- ↑ Тҳе УСCФ ҳас а ратинг флоор оф 100
- ↑ „УС Чесс Титле Сйстем, Упдате Феб 2016“ (2016-йил 1-феврал).
- ↑ „Ҳандбоок“. www.фиде.cом. 2013-йил 8-мартда асл нусхадан архивланган.
- ↑ „701. C.Ф.C. РАТИНГ СЙСТЕМ & ФИДЕ РАТЕД ЭВЕНТС“. CФC. 25-феврал 2009-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 24-декабр.
- ↑ „УС Чесс Титле Сйстем Феб 2016“.
- ↑ "Меэтинг Минутес — Боард оф Диреcторс Меэтинг — Аугуст 2002", Унитед Статес Чесс Федератион, ПО Бох 3967, Cроссвилле, ТН 38557
- ↑ Анне Суннуcкс. Тҳе энcйcлопаэдиа оф чесс, 2нд, Лондон: Роберт Ҳале Лтд, 1976 — 33-бет. ИСБН 978-0-7091-4697-1. Қаралди: 10-октабр 2013-йил.
- ↑ „Арчивед cопй“. 2013-йил 29-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 21-октябр.
- ↑ „Арчивед cопй“. 2013-йил 29-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 21-октябр.
- ↑ Ҳаркола. „Интернатионал жудгес“. www.сауналаҳти.фи. 2007-йил 25-октябрда асл нусхадан архивланган.