Shedde sahifasining manbasini koʻrish

{{Multiple image| align             =right
 | direction         = vertical 
 | background color  = #FFF8DC
 
 | caption_align     = center

 | image1            = Shadda carpet.jpg
 | caption1          = [[Lənbəran|Lyanbyaran]] qishlogʻiga ([[Barda tumani]], [[Ozarbayjon]]) oid Shedde gilami. [[Filadelfiya]], 2008

 | image2            = Shadda.jpg

 | caption2          =Shedde gilami, XVII asr
}}

'''Shedde'''<ref name=":0">{{cite book|first=Latif|last=Karimov|author-link= Latif Karimov|title=Азербайджанский ковёр|volume= III|year=1983|location=[[Baku]]|publisher=Gənclik|url=http://anl.az/el/web.pdf}}</ref>, ({{Lang-az|Şəddə}}) — [[Ozarbayjon gilami|ozarbayjon gilamlari]]ning tukchalarsiz turiga mansub gilam<ref>{{cite book|title=Qarabağ xalçaları: kataloq|year= 2013|location=[[Baku]]|publisher=Ziya|url=https://ebooks.az/view/JriV5NEn.pdf|page=10|archive-url= https://web.archive.org/web/20210625123228/https://ebooks.az/view/JriV5NEn.pdf|archive-date= 2021-06-25}}</ref> boʻlib, Qorabogʻ turidagi Qorabogʻ guruhiga kiradi<ref>{{cite book|first=Arif|last=Mustafayev|title= Традиционное ковроделие Карабаха|year=2006|location=[[Baku]]|publisher=irs-az.com|url=https://irs-az.com/pdf/090625115114.pdf|page=35|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304102029/https://irs-az.com/pdf/090625115114.pdf|archive-date=2016-03-04}}</ref>. Bu gilamlar asosan [[Naxichevan (shahar)|Naxchivon]], [[Ogʻjabadi]]<ref>{{cite book|title=Azərbaycan xalçaları: Qarabağ qrupu|year=2011|location=[[Baku]]|publisher=Elm|url=https://ebooks.az/view/yScbp705.pdf|isbn=978-9952-453-04-1|page=21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625123448/https://ebooks.az/view/yScbp705.pdf|archive-date=2021-06-25}}</ref>, [[Agʻdam tumani|Ogʻdam]], [[Qubadli|Qubadli]] va [[Jabrayil tumani|Jabrayil]] tumanlarida toʻqilgan.

== Badiiy xususiyatlari ==
Shedde gilamlari murakkab oʻrash usulida tayyorlanadi. Bu gilamlarning badiiy kompozitsiyasi, shuningdek uning tarkibiy qismlari va elementlari murakkab shaklga ega. XX asr boshlarida eng yoshi katta gilamtoʻquvchilar va gilamshunoslar bu turdagi gilamlarni „shadra“ yoki „chodir“ deb atashgan. Shedde soʻzi [[shatranj]] yoki shadvord soʻzlarining buzilgan shaklidir. Shedde gilam kompozitsiyasining ikki turi mavjud<ref name=":0" />.

=== Birinchi tur ===
Birinchi turda gilam kompozitsiyasi turli syujetlardan iborat boʻladi. Asosiy syujet bir qatorda saf tortgan tuya va ot karvonlarini tasvirlaydi. Shedde syujetining xarakterli elementi — tuya va ot karvonlari oldida ketayotgan yuk tashuvchilar va tuya haydovchilari tasviridir. Otlarda oʻtirgan chavandozlarning chap qoʻlida ov qushi — [[lochin]], oʻng qoʻlida esa ovchi kuchugʻining boʻynidagi boʻyinbogʻiga ulangan arqon tasvirlanadi. Bu — ov manzarasidir. Oʻrta maydondagi barcha odamlar toʻliq roʻbaroʻdan, hayvonlar esa yon tomondan tasvirlanadi. Kamdan-kam hollarda, syujetli naqshga ega Shedde gilamlari maxsus buyurtma asosida toʻqiladi. Jabroyil tumanida baʼzan shunday ipak Shedde gilamlari uchrab turgan<ref name=":0" />.

=== Ikkinchi tur ===
Ikkinchi turdagi Shedde gilamlar [[ornamental]] naqshli gilamlardan iborat. Bu naqshlar qisqa masofali rapportlar asosida tuziladi. Ushbu naqshlarning umumiy elementi — toʻliq roʻbaroʻdan tasvirlangan uchayotgan hudxud qushining tasviridir. Bunday kompozitsiyalar Qorabogʻ zili gilamlarida ham uchraydi. Yaqin vaqtgacha, oʻrta maydoni shaxmat taxtasidagi donalarga oʻxshash kvadratlardan tuzilgan Shedde gilamlari ham toʻqilgan<ref name=":0" />.

== Yana qarang ==
* [[Ozarbayjon gilami]]
* [[Qorabogʻ gilami]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Gilamlar]]