Shedde
Shedde[1], (ozarbayjoncha: Şəddə) — ozarbayjon gilamlarining tukchalarsiz turiga mansub gilam[2] boʻlib, Qorabogʻ turidagi Qorabogʻ guruhiga kiradi[3]. Bu gilamlar asosan Naxchivon, Ogʻjabadi[4], Ogʻdam, Qubadli va Jabrayil tumanlarida toʻqilgan.
Badiiy xususiyatlari
Shedde gilamlari murakkab oʻrash usulida tayyorlanadi. Bu gilamlarning badiiy kompozitsiyasi, shuningdek uning tarkibiy qismlari va elementlari murakkab shaklga ega. XX asr boshlarida eng yoshi katta gilamtoʻquvchilar va gilamshunoslar bu turdagi gilamlarni „shadra“ yoki „chodir“ deb atashgan. Shedde soʻzi shatranj yoki shadvord soʻzlarining buzilgan shaklidir. Shedde gilam kompozitsiyasining ikki turi mavjud[1].
Birinchi tur
Birinchi turda gilam kompozitsiyasi turli syujetlardan iborat boʻladi. Asosiy syujet bir qatorda saf tortgan tuya va ot karvonlarini tasvirlaydi. Shedde syujetining xarakterli elementi — tuya va ot karvonlari oldida ketayotgan yuk tashuvchilar va tuya haydovchilari tasviridir. Otlarda oʻtirgan chavandozlarning chap qoʻlida ov qushi — lochin, oʻng qoʻlida esa ovchi kuchugʻining boʻynidagi boʻyinbogʻiga ulangan arqon tasvirlanadi. Bu — ov manzarasidir. Oʻrta maydondagi barcha odamlar toʻliq roʻbaroʻdan, hayvonlar esa yon tomondan tasvirlanadi. Kamdan-kam hollarda, syujetli naqshga ega Shedde gilamlari maxsus buyurtma asosida toʻqiladi. Jabroyil tumanida baʼzan shunday ipak Shedde gilamlari uchrab turgan[1].
Ikkinchi tur
Ikkinchi turdagi Shedde gilamlar ornamental naqshli gilamlardan iborat. Bu naqshlar qisqa masofali rapportlar asosida tuziladi. Ushbu naqshlarning umumiy elementi — toʻliq roʻbaroʻdan tasvirlangan uchayotgan hudxud qushining tasviridir. Bunday kompozitsiyalar Qorabogʻ zili gilamlarida ham uchraydi. Yaqin vaqtgacha, oʻrta maydoni shaxmat taxtasidagi donalarga oʻxshash kvadratlardan tuzilgan Shedde gilamlari ham toʻqilgan[1].
Yana qarang
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Karimov, Latif. Азербайджанский ковёр. Baku: Gənclik, 1983.
- ↑ Qarabağ xalçaları: kataloq. Baku: Ziya, 2013 — 10-bet (2021-yil 25-iyunda asl nusxadan arxivlangan).
- ↑ Mustafayev, Arif. Традиционное ковроделие Карабаха. Baku: irs-az.com, 2006 — 35-bet (2016-yil 4-martda asl nusxadan arxivlangan).
- ↑ Azərbaycan xalçaları: Qarabağ qrupu. Baku: Elm, 2011 — 21-bet. ISBN 978-9952-453-04-1 (2021-yil 25-iyunda asl nusxadan arxivlangan).