Shen Fu

Шен Фу (хитойча 沈复; 1763—1810) — Син сулоласи давридаги хитой ёзувчиси. Унинг энг машҳур романи — „Ўткинчи ҳаёт ҳақида олти эслатма“.

Шен Фу
Асл исми	沈复
Таваллуди	26-декабр 1763 Син империяси, Тзянгнан шаҳридаги Сучжоу маҳкамасининг Чангчжоу уезди
Вафоти	1810
Касби	ёзувчи, биограф, автобиограф
Фуқаролиги	Син империяси

Таржимаи ҳол

Ёзувчи ҳақида кам нарса маълум. Унинг таржимаи ҳолидаги фактларни унинг ишидан билиб олиш мумкин. Шен Фу 18-19-асрлар охирида яшаган. Ёзувдан ташқари, у санъат билан ҳам шуғулланган, тўғрироғи, у аввал рассом, кейин эса ёзувчи бўлган. У анъанавий хитой сиёҳ расмларини чизган. У анъанавий конфуций эмас, балки даоист-буддист дунёқарашида тарбияланган.

У давлат хизматчилари оиласидан чиққан. Сучжоу маҳкамасининг Чангчжоу уезда туғилган. 1777-йилдан у ота-онаси билан Шаосинг шаҳрида яшаб, у ерда ўқишни тугатди.

У хусусий ўқитувчидан таълим олган, у унга анъанавий хитой фанларидан: фалсафа, тарих, расмий ҳужжатлар жанрларини ўргатган ва Конфуцийнинг бешта қонуни бўйича тарбияланган. 14 ёшидан бошлаб Шен Фу хусусий мактабда ўқиди, улар „Уч сўз“, „Минг сўз“, „Юз фамилия“, „Тўрт китоб“ ва „Беш қонун“ китобларидан иэроглифларни ўрганишди. Отаси имтиҳонлардан муваффақиятли ўтиб, ўзи каби амалдор бўлади, деб ўйлаганди. Аммо Шен Фу имтиҳонлардан ўтганми ёки йўқми, номаълум. 16 ёшидан отасининг дугонаси ҳомийлигида амалдорлик фаолиятини бошлаган. 1784-йилда император Сянлунни текширишда қатнашди. 25 ёшидан бошлаб у бюрократик ишлар билан шуғулланмасликка қарор қилди.

1790-йилларда у савдо-сотиқ билан шуғулланган, вино дўкони очган. Шу билан бирга, у адабий фаолият билан ҳам шуғулланади. Отаси билан жанжалдан кейин у уйини тарк этиб, саёҳат қилишни бошлади.

Ижод

„Ўткинчи ҳаёт ҳақида олти эслатма“ асари билан танилган. Бу асарни Петрарканинг „Авлодларга мактуб“, „Флоренсияда ўзи ёзган Флоренциялик Маэстро Жованни Селлинининг ўғли Бенвенуто ҳаёти“, Франсуа де Ла Рошфуконинг „Хотиралар“и билан тенглаштириш мумкин.

Хитой адабиёти унинг ҳаёти ҳақида бундай самимият билан ҳикоя қиладиган бошқа асарни билмас эди. Кундалик ёзувлари шаклида ёзилган бу қаҳрамоннинг шахсий кечинмалари, унинг хотиралари, жойлар тасвирлари, фикрлари ҳақида ҳикоя қилади. „Олти эслатма“ — бу турмуш ўртоқлар Шен Фу ва унинг ёш рафиқаси Чен Юннинг ҳаётий ҳикояси.

Иш тўртта дафтардан иборат бўлиб, қолган иккитаси йўқолган деб ҳисобланади. Аммо улар умуман бўлмаган деган назария ҳам бор. Қўлёзма 1877-йилда нашр этилган, аммо китобнинг машҳурлиги 1924-йилда қайта нашр этилганидан кейин пайдо бўлди. Жанр хусусиятларига кўра, роман ноёбдир, чунки уни на халқ ҳикояси насрига, на ҳикоя насрига — тангсу хиаошога, на ўрта аср шаҳар ҳикояси — ҳуабенга боғлаб бўлмайди. Буни кўпроқ бижи жанрига боғлаш мумкин. Бу расмий жанрлар ва ҳикоявий профессионал наср ўртасидаги чегара адабиётининг бир тури. Шен Фу кўпроқ дунёни эстетик идрок орқали тасвирлайди, лекин шу билан бирга, қаҳрамонларнинг психологик образларини тўғри этказишга интилади.

Асарнинг асосий тўқнашуви шахснинг оиланинг авторитар иродаси билан тўқнашувидир. Оилага бўлган анъанавий муносабатда турли хил назоратлар туфайли бош қаҳрамонлар уруғ бошлиғидан тушиб қоладилар ва оталарининг уйини ташлаб, қашшоқликда яшашга мажбур бўлишади. Аммо муаллифнинг ўзи, шу билан бирга, бундай муносабатда ўзининг шахсий омадсизлиги ёки тақдири кўпроқ айбдор деб ҳисоблайди. Оиланинг турмуш ўртоқларга бўлган адоватининг сабаби, улар жамиятда яшира олмайдиган ва фақат қулай никоҳлар ҳукмронлик қиладиган муҳит томонидан қораланган севгиси эди.

Бундан ташқари, роман маданий нуқтаи назардан ҳам қизиқарли бўлиши мумкин. Ўқувчи байрамларнинг урф-одатлари ва анъаналари ҳақида кўп нарсаларни билиб олиши мумкин. Унинг олдида ўша даврдаги Хитой жамиятининг гуллаб-яшнаган синфининг ҳаёти ўтади. Бу ҳаёт эса ҳеч қандай мақсадсиз ўтган кунларсиз ёрқин ва бетакрордир.

Шен Фу ижоди ҳам мумтоз шоирларнинг матал, ҳирматлар ва шеърларига бой.

Адабиётлар

• Жаҳон адабиёти тарихи: 8 жилдда / СССР ФА; А. М. Горкий номидаги Жаҳон адабиёти инст-ти. — М.: Фан, 1983-1994. — 5-жилд. — 1988-йил. — 603 б.
• К. И. Голйгина. Сўзбош. Ўткинчи ҳаёт ҳақида олти эслатма, „Фан“, М. 1979, 3-22-бетлар.