Shi Pingmey

Ши Пингмей (хитойча 石评梅, пинйин Ши Пингмеи; 20-сентябр 1902-йил, Пингдинг, Шанси провинсияси – 30-сентябр 1928-йил, Пекин), хитойлик ёзувчи, жамоат арбоби, Хитойдаги феминистик ҳаракат етакчиларидан бири.

Ши Пингмей
Асл исми	石评梅
Таваллуди	20-сентабр 1902 Тайюан маҳкамасининг Пиндин уезди
Вафоти	30-сентабр 1928 Пекин
Касби	ёзувчи
Фуқаролиги	Хитой Республикаси
Жанр	наср, шеърият.

Қисқа умрига қарамай – у бор-йўғи 26 йил яшаган – у Хитойда „Республиканинг тўрт нафар энг иқтидорли аёли“ (хитойча 民国四大才女, пинйин Мингуо си да cаину) сифатида танилган, бундан ташқари, Чжан Айлин, Сяо Ҳонг ва Люи Биченг ҳам ушбу рўйхатга киритилган.

Таржимаи

Ши Пингмей 1902-йил 20-сентябрда Тайюан шаҳрида туғилган. Сяо Ҳонг ва Чжан Айлиндан фарқли ўлароқ, у болалигидан отаси билан яхши муносабатда бўлган. У Син йиқилишидан олдин давлат аппаратининг амалдори бўлган ва барча бўш вақтини севимли қизига бағишлаган. Ёзувчининг сўзларига кўра, у унга гапиришни ўргатган, у билан конфуций матнларини ўқиган ва Ши Тзингдан шеърларни ўрганган. Бундан ташқари, у хаттотлик ва мусиқа ўқитувчиларига ташриф буюрди. Аммо бу умуман отаси уни фақат уйда таълим олиш билан чеклаган дегани эмас – Ши Пингмей ўз шаҳридаги Бошланғич ва ўрта мактабни аъло баҳолар билан тугатган.

Отасининг севгиси ва саъй-ҳаракатлари бесамар кетмади ва 1919-йилда Ши Пингмей Пекиндаги Олий Аёллар Оддий мактабига ўқишга кирди. Пойтахтда ўқиш ёш қиз учун ҳақиқий саргузаштга айланди – Тўртинчи май ҳаракатлари бутун Хитой бўйлаб юриш қилди ва Пекинда ҳаёт доимо инқилобий эҳтирослар билан кучайиб борди. Минглаб ёшлар шаҳарга оқиб келишди: интилувчан ёзувчи ва рассомлар, режиссёрлар ва сиёсатчилар, лекин, энг ажабланарлиси, улар орасида фаол меҳнатга интилувчи аёллар кўп эди. Қисқа вақт ичида Ши Пингмей кўплаб ёзувчилар билан учрашди ва дўстлашди: Фенг Юантзюн, Су Сюэлин, Лу Йин, Лу Тзингцин ва бошқалар. Пекинда қувноқлик, эркинлик ва рухсат бериш муҳити ҳукм суради ва ёш қиз унинг таъсирига тушади: у шеърият кечаларида, адабий учрашувларда, жамоат учрашувларида қатнашади. Ва айнан шу муҳитда Ши Пингмеи ёзишни бошлайди.

1923-йилда Ши Пингмей коллежни тугатди, лекин у билан бирга бўлган ўрта мактабда хитой тили ва жисмоний тарбия ўқитувчиси сифатида қолди. Бу вақтда у ўзини нафақат ёзувчи, балки истеъдодли ўқитувчи сифатида ҳам яхши кўрсатди. У 1928-йилда вафотигача мактабга ўтди.

Шахсий ҳаёт

1923-йилда у Гао Тзюнюи билан учрашди. Кучли ва шижоатли, тўртинчи май фаоли ва коммунист, у ёш қизда унутилмас таассурот қолдирди ва қиз унинг жозибасига қарши тура олмади. Йигит аллақачон турмушга чиққан эди ва у деярли икки йил давомида ундан воз кечди, 1925-йил бошида у касал бўлиб, тўшакка михланиб қолди. Унинг касаллиги пайтида улар жуда яқин бўлишади, лекин март ойида у унинг қўлида вафот этади. Гао Тзюнюи ёзувчининг биринчи ва охирги севгисига айланди ва унинг ўлими билан у узоқ давом этган тушкунликка тушди.

Ёзувчи Гао Тзюнюининг ўлимини ўз ўлимигача бошдан кечирди. Бироқ, унинг тушкунлиги нофаол бефарқликда намоён бўлмади – ёзувчи, аксинча, ишга киришди. Эҳтимол, яқин кишининг ўлими ёзувчининг яқин орада ўлими сабабларидан бирига айлангандир: у деярли дам олишдан бош тортди, мактабда дарс беришни давом эттирди ва уйга қайтгач, у китоблар ва мақолалар билан ишлашни давом эттарди.

ижод

Ши Пингмей 26 йиллик умрининг атиги олти йилини ёзишга бағишлаган. Ва унинг мероси иккита кичик тўпламга тўғри келган бўлса-да, у жуда хилма-хилдир – у носир ва шоир, драматург ва публицист ролларини синаб кўришга муваффақ бўлди. Бундан ташқари, у 1984-1985 йилларда Пекинда нашр этилган тўлиқ асарларга киритилган кўплаб кундалик ва саёҳат ёзувлари ва хатларини қолдирди.

Ши Пингмеи услуби жуда хилма-хилдир, гарчи у оғзаки байҳуа тилини оммалаштириш ва классик адабий тилни якуний рад этишда фаол иштирокчилардан бири бўлган бўлса-да, лекин ўз асарларида, айниқса, шеъриятда у қайта-қайта классик адабий шаклларга мурожаат қилган. Насрий асарлар асосан байҳуа тилида ёзилган, Пекин шеваси меъёрлари кузатилган.

Мактабда ўқиган тўрт йил давомида у ўзининг аксарият асарларини ёзган. Аввалига бу маҳаллий журналлар учун оддий мақолалар ва иншолар эди, аммо ўқишнинг охирига келиб, у ўша пайтдаги жуда машҳур „Аёллар журнали“ ҳафталикларининг муҳаррири бўлди („妇女周刊“, „Фуню чжоукан“) ва „Атиргул“ („蔷薇周刊“, „Цианwеи чжоукан“).

Шуни таъкидлаш керакки, Лу Синнинг ўзи унинг ушбу журналлар ва умуман Хитойдаги бутун феминистик ҳаракатни ривожлантиришга қўшган ҳиссасини юқори баҳолаган. Вақт ўтиши билан унинг насрий асарлари ҳам пайдо бўла бошлайди, улар ёзувчи вафотидан сўнг унинг иккита ягона тўпламига бирлаштирилади „Тасодифий эскизлар“ („偶然草“, „Оужан Цао“) ва „Тўлқинлар шовқини“ („涛语“, „Таою“).

1984-1985-йилларда Пекинда нашр этилган тўлиқ асарлар уч жилддан иборат. Бироқ, албатта, ёзувчи ўзининг ижодий салоҳиятининг катта қисмини ўз асарларини яратишга эмас, балки бошқаларнинг мақолалари ва асарларини ўқиш ва таҳрирлашга сарфлаган.

Ўлим ва хотира

Ши Пингмей барча „Республиканинг тўртта энг истеъдодли аёли“ нинг фожиали тақдирини баҳам кўрди – уларнинг бирортаси ҳам оила даврасида, қариндошлари ва дўстлари қуршовида вафот этмади. 1928-йил 18-сентябрда Ши Пингмей тўсатдан бош оғриғини ҳис қилди, лекин у бунга унчалик аҳамият бермади – аёл яқинда узоқ вақт давомида китобларда ўтирган ва тез-тез чарчаган. Бироқ, оғриқ кучайиб, дўстлар ёзувчини касалхонага боришга кўндиришди. 23-сентябр куни у комага тушиб қолган ва шифокорлар унга менингит ташхисини қўйишган. Ши Пингмей этти кундан кейин Пекин Бирлашган касалхонасида ҳушига келмай вафот этди.

Ши Пингмей васият қилган жойда – Гао Тзюнюи ёнига дафн этилган. Унинг вафотидан бир мунча вақт ўтгач, қабр устига қўшма ёдгорлик ўрнатилди, унда ёзувчини қучоқлаган Гао Тзюнюи тасвирланган тош барелеф.

Унинг ўлимидан сўнг ёзувчилар Лу Йин, Лу Тзингцин бошчилигидаги бир қанча дўстлари ёш ёзувчининг асарларини тўплаб, ўз маблағлари ҳисобидан нашр эттирдилар. Аммо бу тўпламлар кенг тарқалмаган – дастлаб уларни фақат Шенянг китоб дўконларида сотиб олиш мумкин эди, бир мунча вақт ўтгач, улар Пекинга этиб келишди.

80-йилларнинг ўрталарида ёзувчининг ижодига қизиқиш сезиларли бўлди, 20-йиллар охиридаги тўпламлар қайта нашр этилди, 1984-1985 йилларда эса Ши Пингмейнинг тўлиқ асарлари жамланди ва нашр этилди. Бундан ташқари, ёзувчига бағишланган қатор тадқиқотлар нашр этилди. Бу асарларнинг қайта нашри ҳали ҳам давом этмоқда. Бироқ, Ши Пингмей истеъдоди тан олинганига қарамай, ҳали ҳам кўплаб бўш жойлар мавжуд.

Ши Пингмей асарларининг хорижий тилларга таржималари ниҳоятда парча-парча бўлиб, рус тилига таржималари маълум эмас.

Танланган асарлар

1. 《偶然草》(„Оужан cай“, „Тасодифий эскизлар“) (ҳикоялар, тавсифлар), 1929-йил (вафотидан кейинги нашри).
2. 《涛语》(„Таою“, „Тўлқинлар шовқини“)(тавсифлар), 1929-йил (вафотидан кейинги нашри).
3. 《石评梅选集》(„Ши Пингмей сюантзи“, „Ши Пингмейнинг танлаган асарлар“) (шеърият, тавсифлар, ҳикоялар), 1983-йил.
4. 《石评梅作品集•上中下》(„Ши Пингмей тзопинтзи: шанг чжонг ся“, „Ши Пингмеи асарлари тўплами уч жилдда“) (наср, шеърият, кундалик ёзувлар, хатлар), 1984-1985-йиллар.