Shifshaun

Шифшаун (араб. شفشاون ‎, Шифшаун; барбар. ⵜⵛⴻⴼⵜⵛⴰⵡⴻⵏ) — Марокашдаги шаҳар бўлиб, у ўзининг архитектураси ва ундаги бинолар деворларининг катта қисми турли хил мовий ва кўк рангларга бўялганлиги билан машҳур. Чефчаоуэн шаҳри Марокашнинг энг шимоли-ғарбий қисмида, Тетуан яқинида, Риф тизмасининг ён бағрида жойлашган ва худди шу номдаги провинсиянинг ма’мурий марказидир. Танжер-Тетуан минтақасининг бир қисмидир. Шаҳар аҳолиси 42786 киши (2014-йил). Шаҳар ташкил топган йил 1471-йил, Андалусиядан Марокашга келган амир Моула Али-бен-Мусса-бен-Рашид-эл-Аламий томонидан ҳисобланади. Шимолий Марокашни португаллардан ҳимоя қилиш учун кичик Бербер қишлоғи ўрнида масжид ва қал’а қуради. Шифшауннинг ривожланишига энг кучли туртки 1492 йилги Алгамбра фармони билан берилган бўлиб, у мусулмон маврлари ва яҳудийларга Испанияни тарк этишни буюрган. Бу ерга кўп бўлиб келиб қўнган испан мусулмонлари ва яҳудийлари Марокаш шаҳрининг қиёфасини ўз ватани Андалусия нақшларига кўра шакллантирган. Асрлар давомида шаҳар муқаддас жой деб э'лон қилингани ва ўлим азобида христиан бўлмаганларга ташриф буюриш тақиқланганлиги сабабли, Шифшаун ўзининг о'рта асрлардаги қиёфасини сақлаб қолди. Тахминларга кўра, шаҳарга биринчи бўлиб европалик саёҳатчи 1883-йилда раввин ниқоби остида ташриф буюрган франсуз миссионери ва саёҳатчиси Шарл Эжен де Фуко бўлган.

1906-йилда Алҳесирдаги конференсияда Испания протекторатини Марокаш шимолигача кенгайтиришга қарор қилинди. 1912-йил 27-ноябрдаги Франко-Испания келишувидан сўнг испан қўшинлари Шифшаунга кириб, уни ташқи дунёга очдилар. Ўша пайтда шаҳарда о'з тилларида гаплашадиган Сефард яҳудийларининг катта колонияси яшаган. Биринчи жаҳон уруши пайтида Германия Марокаш ва Жазоирдаги франсуз ҳукуматига қарши норозиликни қўзғатиш орқали Шимолий Африкадаги араб миллатчилик ҳаракатларидан фойдаланишга уринди. Шундай қилиб, Германиянинг Испания Марокашидаги Тетуандаги консули Валтер Зехлин араб етакчиси Муҳаммад абд-эл-Крим билан музокараларга киришди. Бундан хабар топган Испания ҳукумати Цехлинни мустамлакадан чиқариб, Мадридга жўнатади, Муҳаммад абд ал-Крим эса 1916-1917 йилларда Шифшаунда ҳибсга олиниб, қамоққа ташланади.

1924 йилда Риф уруши пайтида унга қарши кимёвий қурол (хантал гази) қо'ллаш таҳдиди туфайли шаҳар эвакуация қилинган. 1925 йил ноябр ойида Шифшаунга франсуз отряди Эсcадрилле Чеэриффиан томонидан бомбардимон қилинди. Ушбу ҳарбий ҳаракат Парижда ма'лум бо'лгач, Франсия ҳукумати ушбу эскадронни Марокашдан олиб чиқиб кетди.

1956 йилда, Марокаш мустақиллиги э'лон қилинганида, Шифшаун Испания Марокашидаги Испания байрог'и туширилган охирги шаҳар эди. Ҳозирги вақтда ушбу шаҳарда, худди шу собиқ испан колониясининг бошқа ко'плаб аҳолиси сингари, ко'плаб аҳоли испан тилида гаплашади ва Шифшауннинг о'зига испан сайёҳлари тез-тез ташриф буюришади. Энг ко'п терилган чет элликлар орасида жун маҳсулотлари, каноп ва эчки пишлоқи каби товарлар биринчи о'ринларни эгаллайди. Шаҳар ко'к рангларда бо'ялган ме'морчилиги билан машҳур, бу ан'ана турли сабаблар билан изоҳланади. Бир баёнотга ко'ра, 1492 йилда та'қиблар натижасида Испанияни тарк этишга мажбур бо'лган Андалусия яҳудийлари о'з уйларини ко'к рангга бо'яшни бошладилар ва бу ранг осмонга энг яқин ранг эканлигига ишонч ҳосил қилиб, барча мулкларини шу рангга бо'яшни давом эттирдилар. Бошқа тахминлар ҳам бор. Улар орасида, масалан, одамлар шаҳарни тинчлик ва баг'рикенглик рамзи сифатида шундай бо'яшлари ҳақидаги ҳикоя, бу шаҳар ко'плаб қочқинлар то'лқинларини қабул қилганидан кейин.