Яман Араб Республикаси ёки Шимолий Яман (инглизча: Емен Араб Републиc, арабча: الجمهورية العربية اليمنية‎‎) – Арабистон яриморолининг жануби-ғарбида 1962-йил 26-сентабрдан 1990-йил 22-майгача мавжуд бўлган давлат. Майдони: 195 минг км². Пойтахти: Сано (134,6 минг аҳоли, 1977-йил маълумотлари). Пул бирлиги: Яман риёли.

Яман Араб Республикаси
арабча:

الجمهورية العربية اليمنية‎‎
ал-Жумҳūрīяҳ ал-‘Арабīяҳ ал-Яманīяҳ
инглизча: Емен Араб Републиc

Тугатилган

←
1962 — 1990


→
байроқ (1962—1990-йиллар) Герб (1974—1990-йиллар)
Мадҳия
Пеаcе То Тҳе Ланд (1962—1978-йиллар)

А Натион'с Wилл (1978—1990-йиллар)
Файл:Нортҳ Емен антҳем аудио.мп3

Яман Араб Республикаси, 1989-йил
Пойтахти Сано
Йирик шаҳарлари Сано, Тоиз ва Адан
Тил(лар)и Арабча
Пул бирлиги Шимолий Яман Риёли
Дин Ислом (расмий, асосан Зайди шиа ва сунний ислом)
Майдони 195,000 км²
Аҳолиси 7 160 981 киши (1990-йил)
Бошқарув шакли Республика
Президент
 - 1962—1967-йиллар (Биринчиси) Абдуллоҳ ас-Саллол
 - 1978—1990-йиллар (охиргиси) Али Абдуллоҳ Солиҳ
Бош вазир
 - 1962—1963-йиллар (Биринчиси) Абдуллоҳ ас-Саллол
 - 1983—1990-йиллар охиргиси) Абдул Азиз Абдул Ғани
Тарихий давр Совуқ уруш
Тарих
 -  1962-йил 26-сентябр 26-сентябр инқилоби
 -  1970-йил 1-декабр Яман монархияси тугатилди
 -  1990-йил 22-май Бирлашиш

1990-йил 22-майда ЙАР ва ЙХДР Яман Республикасига бирлашганидан кейин давлат йўқолиб кетди.

Ташқи сиёсат

1928-йил 1-ноябрда СССР ва Яман Мутаваккил қироллиги ўртасида 1928-йил дўстлик ва савдо шартномаси тузилди.

Асосий савдо ҳамкорлари: Япония, СССР, Хитой, Австралия, Франсия, ЙХДР, Германия, Саудия Арабистони.

ЙХДР билан урушларга айланган кўплаб чегара тўқнашувлари бўлган (масалан, 1972, 1978, 1979, 1980, 1985 ва 1987-йилларда).

Тарихий воқеалар

Яман Араб Республикасининг биринчи президенти Абдуллоҳ ас-Саллол
  • 18-сентябр – Яман Мутаваккил подшолиги имоми Аҳмад Тоизда вафот этди. Шаҳзода Муҳаммад ал-Бадр янги қирол деб эълон қилинди[1].
  • 26-сентябр – Яман армияси танклар ёрдамида Санодаги Дар ал-Башоир қироллик саройига бостириб кирди. Давлат тўнтариши пайтида (1962-йил Яман инқилоби) монархия ағдарилди, мамлакат Яман Араб Республикаси деб эълон қилинди[1].
  • 28-сентябр – Яман Араб Республикасида Абдулла ас-Саллол бошчилигида Инқилобий қўмондонлик кенгаши тузилди. Шу куни Мисрнинг биринчи қўшинлари Сано ва Таизга етиб келди[1][1].
  • 10-октябр – Саудия Арабистони чегараси яқинидаги Саад шаҳрининг монархия тарафдорлари томонидан босиб олиниши билан Шимолий Яманда фуқаролар уруши бошланди[1].
  • 30-октябр – Яман Араб Республикасининг Конституциявий декларацияси эълон қилинди, у 5 йил муддатга муваққат конституцияга айланди[1].
  • 8-ноябр – Миср ва Яман Араб Республикаси ўртасида Миср экспедиция кучларининг Яманда бўлишини қонунийлаштирувчи ўзаро мудофаа шартномаси имзоланди. Тез орада Анвар Садат президент Носирнинг Ямандаги вакили этиб тайинланди[1].
  • 12-декабр – Шимолий Яман Инқилобий қўмондонлик кенгаши раиси Абдулла ас-Саллол мамлакатни модернизация қилиш дастури ҳақида гапирди. Шу куни унга маршал унвони берилди[1].
  • 19-декабр – Миср Саудия Арабистони Яман монархистларининг қуролли отрядларини қўллаб-қувватлашни тўхтаца, Миср экспедиция кучларини Шимолий Ямандан олиб чиқишга тайёрлигини билдирдиқ[1].
  • 13-апрел – Яман Араб Республикасининг муваққат конституцияси қабул қилинди.
  • 26-апрел – Яман Араб Республикасида президент фармони билан қабила ишлари бўйича марказий кенгаш тузилди, маҳаллий ўзини ўзи бошқариш ва солиқ ундириш ҳуқуқлари қабила шайхларига ўтказилди, шайхларнинг вилоят кенгашлари аъзоларига давлат маошлари белгиланди.
  • 30-апрел – Миср ва Саудия Арабистони Шимолий Яманда кучларни ажратиш ва жанговар ҳаракатларни тўхтатиш тўғрисида келишув имзоладилар.
  • 20-май – Миср Президенти Жамол Абдул Носир араб дунёсидаги инқилобий ҳаракатнинг бирлигини ва Шимолий Ямандаги Миср экспедиция кучлари Яман инқилоби ва Яманнинг ўз тақдирини ўзи белгилаш ҳуқуқини ҳимоя қилаётганини эълон қилган нутқида нутқ сўзлади.
  • 26-май – Яман Араб Республикаси президенти маршал Абдулла ас-Саллол ўзига мамлакатда фавқулодда ҳолат эълон қилиш ҳуқуқини берувчи фармонни имзолади.
  • 1-июн – Яман Араб Республикаси бўйлаб фавқулодда ҳолат эълон қилинди
  • 2-сентябр – Шимолий Яман қабилаларининг 500 нафар шайхи, мусулмон илоҳиёцҳунослари ва Яман Араб Республикаси ҳукумати вакилларидан иборат конференсия Амран шаҳрида йиғилиб, мамлакат келажагини муҳокама қилди. Конференсия республика режимини сақлаб қолишга чақирди.
  • 16-сентябр – Яман Араб Республикасида Амран конференсияси қарорларига асосан қабила милициясини тузиш тўғрисида декрет эълон қилинди.
  • 14-октябр – Шайх Рожиҳ бин Ғалиб Лабуза Радфана (Жанубий Арабистон Федерацияси) тоғларида Яман қабилаларининг Британияга қарши қўзғолонини кўтарди. Қўзғолонни янги ташкил этилган Яманнинг босиб олинган жанубидаги Миллий фронти қўллаб-қувватлади ва Жанубий Яманни Британия ҳукмронлигидан озод қилиш учун бошланган уруш кейинчалик „14-октабр инқилоби“ деб номланди.
  • 11-декабр – Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеяси СССР ва бир қатор бошқа мамлакатлар ташаббуси билан Аден ва Британия протекторатлари тўғрисида 1949-сонли резолюцияни қабул қилди. Резолюцияда Жанубий Яман аҳолисининг эркинлик ва мустақиллик ҳуқуқини тан олиб, Адандаги Британия ҳукуматининг арабларга қарши репрессияларини қораланди.
  • 4-январ – Яман Араб Республикаси Президенти Абдуллоҳ ас-Саллол Миср етакчилари маршал Абдул Ҳаким Омир ва Анвар Садат ҳамроҳлигида Қоҳирадан Санога қайтди.
  • 8-январ – Яман Араб Республикаси Президенти маршал Абдуллоҳ ас-Саллол „ЙАРда ҳокимиятни ташкил этиш тўғрисида“ги фармон чиқарди, у муваққат конституция вазифасини ўтаган.
  • 13-январ – Саудия Арабистони қироли Сауд ибн Абдулазиз Ол Сауд Миср ва Шимолий Ямандаги республика тузуми билан зиддиятларга қарамай, араб давлатлари раҳбарларининг учрашуви учун Қоҳирага келди.
  • 16-январ – ЙАР президенти Абдуллоҳ ас-Саллол ва Иордания қироли Ҳусайннинг Қоҳирада бўлиб ўтган учрашувидан сўнг Иордания Шимолий Ямандаги республика режимини тан олди.
  • 10-феврал – Абдул Раҳмон ал-Аряний ўрнига Ҳасан ал-Амри Яман Араб Республикаси бош вазири этиб тайинланди.
  • 21-март – СССР ва Яман Араб Республикаси ўртасида дўстлик шартномаси имзоланди.
  • 28-март – Британия ҳарбий-ҳаво кучлари Яман ҳудудига ҳаво ҳужумларини амалга оширди. Яман Араб Республикасининг шикоятидан сўнг 1964-йил 9-апрелда БМТ Хавфсизлик Кенгашининг 188-резолюцияси қабул қилинди.
  • 24-апрел – Яманда бўлган Миср президенти Жамол Абдул Носир илк бор Адандаги Британияга қарши ҳаракатни ҳар томонлама қўллаб-қувватлашини маълум қилди.
  • 27-апрел – Яман Араб Республикасининг доимий конституциясини қабул қилди.
  • 29-апрел – БАРдаги элчиси Ҳамуд ал-Жайфий Яман Араб Республикаси бош вазири этиб тайинланди.
  • 5-июн – Араб давлатлари лигасининг Қоҳирадаги қароргоҳида Жанубий Яман мухолифат ташкилотларининг йиғилиши бўлиб ўтди, унда Британияга қарши кучларнинг ташкилий бирлиги муҳокама қилинди.
  • 30-июн – Жанубий Яманнинг мухолиф ташкилотлари қўшма декларацияни эълон қилди, унда улар Британия ҳукуматига қарши курашда саъй-ҳаракатларини бирлаштириш ниятларини тасдиқладилар.
  • 1-октябр – Яманнинг босиб олинган жанубини озод қилиш ташкилоти тузилди.
  • 7-ноябр – Яман Араб Республикаси Президенти Абдулла ас-Саллол 8-ноябрга ўтар кечаси Эрквит келишувларига мувофиқ монархистларга қарши ҳарбий ҳаракатлар тўхтатилганини маълум қилди. Бироқ фуқаролар уруши тугамади.
  • 2-декабр – Яман Араб Республикаси бош вазир ўринбосарлари Муҳаммад Маҳмуд ал-Зубайрий ва Абдурраҳмон ал-Аряний ҳамда ЙАР маслаҳат кенгаши раиси Аҳмад Муҳаммад Нўмон президент Абдулла ас-Саллолни ўз ваколатларини ошириб юборишда айблаб, истеъфога чиқди. Мамлакатдаги ҳукумат инқирози бошланди.
  • 11-март – Қоҳирада, Араб Давлатлари Лигаси штаб-квартирасида Жанубий Яман сиёсий ташкилотларининг йиғилиши бўлиб ўтди, у ҳаракатлар бирлиги тўғрисида келишиб олишга уриниб кўрмади.
  • 1-апрел – Барот минтақасида қабилаларга ташрифи чоғида халқни ислом асосида бирлаштириб республикачилар ва монархистлар ўртасидаги фуқаролар урушини тугатишга уринаётган Шимолий Яман шоири ва сиёсатчиси Муҳаммад Маҳмуд ал-Зубайрий ўлдирилди.
  • 21-апрел – Ҳасан ал-Амрий бошчилигидаги ЙАР ҳукумати истеъфога чиққан куннинг эртасига ўлдирилган ал-Зубейрий тарафдори Науман янги вазирлар маҳкамасини тузди ва ҳукумат дастурини ишлаб чиқди.
  • 2-май – Ҳамерда (Сано шаҳри чеккаси) республика режими ва монархистик мухолифат вакиллари иштирокида миллий конференсия очилди. Ҳамер конференсияси мамлакатнинг янги ҳукуматига ишонч билдириб, миллий армия тузиш, Миср қўшинларини олиб чиқиб кетиш ва ал-Зубайрий томонидан консерватив конституцияни жорий этишни талаб қилди.
  • 22-июн – Жибла (Яман Араб Республикаси) шаҳрида Яманнинг босиб олинган жанубидаги Миллий озодлик фронтининг 1-конгресси очилди. Конгресс уч кунлик иш давомида Жанубий Яманнинг капиталистик ривожланиш йўлини рад этишни эълон қилган Миллий Хартияни қабул қилди.
  • 13-июл – Яман Араб Республикасининг миллий низоми эълон қилинди, унда республика тузуми ва Миср билан иттифоқ дахлсизлиги тасдиқланди.
  • 20-июл – Яман Араб Республикаси янги шакллантирилган ҳукумати тузилди, унга Ҳасан ал-Амрий бошчилик қилди.
  • 10-август – Тоиф шаҳрида (Саудия Арабистони) Шимолий Яман сиёсатчилари ва монархистлар „Яман ислом давлати“ ташкил этилишини эълон қилувчи пактни имзоладилар. Ушбу пакт Миср қўшинлари олиб чиқиб кетилгандан ва фуқаролар уруши тугаганидан кейин мамлакатнинг келажакдаги давлат тузилиши бўйича плебисситни назарда тутган.
  • 24-август – Миср президенти Жамол Абдул Носир ва Саудия Арабистони қироли Файсал бин Абдулазиз ал-Сауд Жидда шаҳрида Яман масаласи бўйича келишув имзолади. 1966-йил 23-ноябрдан кечиктирмай Яман Араб Республикасида бўлажак давлат тузуми ва Миср қўшинларини Шимолий Ямандан эвакуация қилиш бўйича плебиссит ўтказиш режалаштирилган эди.
  • 25-сентябр – Британия Олий комиссари Адан мустамлакаси конституциясини бекор қилди ва Абдул Кави Макави бошчилигидаги маҳаллий ҳукуматни истеъфога чиқарди.
  • 2-октябр – Яманнинг ишғол қилинган жанубидаги Миллий озодлик фронти чақириғи билан Жанубий Яманнинг Аден, Лаҳж ва бошқа шаҳарларида иш ташлашлар ва намойишлар бўлиб ўтди.
  • 18-октябр – Яманнинг босиб олинган жануби учун Миллий озодлик фронти раҳбари Қаҳтон аш-Шааби БМТнинг тўртинчи қўмитасида нутқ сўзлаб, Британия қўшинларини Яман жанубидан зудлик билан олиб чиқиб кетишни талаб қилди.
  • 2-ноябр – Осиё ва Африка мамлакатлари давлат ва ҳукумат раҳбарларининг Жазоирда „иккинчи Бандунг“ деб номланган иккинчи конференсияси номаълум муддатга қолдирилди.
  • 5-ноябр – БМТ Бош Ассамблеяси Жанубий Яман бўйича 2023-сонли резолюцияни қабул қилиб, Адан, Шарқий ва Ғарбий протекторатларнинг бирлигини тан олди ва Британия қўшинларини Яманнинг барча жанубий ҳудудларидан олиб чиқиб кетилишини талаб қилди.
  • 23-ноябр – Миср экспедиция кучларини Шимолий Ямандан эвакуация қилиш бошланди. Худди шу куни Миллий ярашув бўйича Ҳарад конференсияси очилди, бир ойлик ишдан кейин қарор қабул қилинмади.
  • 13-январ – Тоиз шаҳрида (Яман Араб Республикаси) Абдул Кави Макави бошчилигида Яманнинг босиб олинган жанубини озод қилиш миллий фронти (ЙБОЖОҚМФ) ва Яманнинг босиб олинган жанубини озод қилиш ташкилотини Яманни озод қилиш фронтига (ЙОҚФ) бирлаштириш тўғрисида битим имзоланди. Эртаси куни ЙБОЖОҚМФ бош котиби Қаҳтон ал-Шааби келишувни ҳақиқий эмас деб эълон қилди.
  • 7-июл – Жибла шаҳрида (Яман Араб Республикаси) Яманнинг босиб олинган жанубини озод қилиш миллий фронтининг ИИ Конгресси очилиб, у ЙБОЖОҚМФни Жанубий Яман халқи манфаатларини ифодаловчи ягона сиёсий ташкилот деб эълон қилди.
  • 12-август – Ҳасан ал-Амрий бошчилигидаги Яман Араб Республикаси ҳукумати истеъфога чиқди.
  • 18-сентябр – Яман Араб Республикаси Президенти, маршал Абдуллоҳ ас-Саллол август ойида Ҳасан ал-Амрий кабинети истеъфога чиққанидан сўнг ҳукуматни шахсан бошқариб, ундаги радикал республикачилар мавқеини мустаҳкамлади ва қабила зодагонлари вакилларини камайтирди.
  • 26-сентябр – Яман Араб Республикасида Миср экспедиция кучлари қўшинлари ва маҳаллий миллатчилар ўртасида қуролли тўқнашув содир бўлди. Шундан сўнг ЙАР „тўлиқ мустақиллик“, Миср қўшинларини олиб чиқиб кетиш ва Анвар Садатни Носирнинг Шимолий Ямандаги шахсий вакили лавозимидан четлаштиришни талаб қилди.
  • 14-октябр – Яманнинг ишғол қилинган жанубидаги Миллий озодлик фронти чақириғи билан Аданда Британияга қарши оммавий намойишлар бўлди.
  • 29-ноябр – Ҳамр қишлоғида (Яман Араб Республикаси) Яманнинг жанубида босиб олинган Миллий озодлик фронтининг ИИИ конгресси очилди, Яманнинг босиб олинган жанубини озод қилиш миллий фронти (ЙБОЖОҚМФ) билан иттифоқни рад этишни ва Британия протекторатига қарши мустақил қуролли курашни давом эттиришни эълон қилди.
  • 12-декабр – Яманнинг босиб олинган жанубини озод қилиш миллий фронти Яманнинг ишғол қилинган жанубини озод қилиш фронти (ЙИҚЖОҚФ) таркибидан чиққанини расман эълон қилди.
  • 14-декабр – Яман Араб Республикаси президенти маршал Абдуллоҳ ас-Саллол Санодаги митингда ҳукмрон партия – Халқ инқилобий иттифоқи тузилганини эълон қилди.
  • 2-апрел – БМТ Бош Ассамблеясининг 1966-йил 12-январдаги резолюцияси ижросини назорат қилиш учун Аданга БМТнинг махсус миссияси етиб келди. Миллий фронт музокаралардан бош тортгани ва қуролли курашни давом эттиргани сабабли миссия муваффақияцизликка учради.
  • 20-май – Британиянинг янги Олий комиссари Хемфри Тревелян Британия қўшинларини Жанубий Ямандан тинч йўл билан эвакуация қилиш ва ҳокимиятни араб озодлик ҳаракати қўлига топширишга тайёргарлик кўриш учун Аданга келди.
  • 19-июн – Британия ташқи ишлар вазири Жанубий Яман 1968-йил 9-январгача мустақилликка эришади, деб эълон қилди.
  • 20-июн – Адандаги араб исёнчилари Аден туманларидан бири Кратерни эгаллаб олиб, 22 британиялик аскарни ўлдирди.
  • 22-июн – Жанубий Яманда Миллий фронт партизанлари Ал-Дали ҳудудини эгаллаб, маҳаллий амирни ҳибсга олдилар.
  • 23-июн – Гласборода (АҚШ) Яқин Шарқ масаласи бўйича АҚШ Президенти Линдон Жонсон ва СССР Вазирлар Кенгаши Раиси А. Н. Косигин ўртасида биринчи учрашув бўлиб ўтди. У ерда 25-июн куни иккинчи учрашув бўлиб ўтди.
  • 25-июн – Жанубий Яманда Миллий фронт партизанлари Шуайб ҳудудини эгаллаб, маҳаллий шайхни оиласи билан ҳибсга олди.
  • 10-август – БМТнинг Адандаги миссияси Женевага етиб келди ва Жанубий Яманнинг бир қатор султонлари ва шайхлари билан музокаралар бошлади. Яманнинг босиб олинган жануби учун Миллий озодлик фронти ва бошқа Жанубий Яман ташкилотлари миссиянинг қадамларини қоралади.
  • 12-август – Жанубий Яманда Миллий фронт партизанлари Мафлаха ҳудудини эгаллаб, маҳаллий шайхни ҳибсга олишди.
  • 13-август – Жанубий Яманда Миллий фронтнинг партизанлари Лаҳж ва Датин ҳудудларини эгаллаб олишди, маҳаллий ҳукмдорлар қочиб кетишди.
  • 27-август – Жанубий Яманда Миллий фронт партизанлари Авадил ҳудудини эгаллаб олдилар.
  • 28-август – Жанубий Яманда Миллий фронт партизанлари Зангибар ва Қуйи Яфаи ҳудудларини эгаллаб олдилар.
  • 31-август – Миср президенти Носир ва Саудия Арабистони қироли Файсалнинг Хартумдаги учрашувида Яман монархистларига ёрдамни тўхтатиш эвазига Миср армиясини Шимолий Ямандан олиб чиқиб кетиш тўғрисида келишувга эришилди.
  • 2-сентябр – Жанубий Яманда Миллий фронт партизанлари Юқори Яфаи, Ал-Қасири ва Ал-Акраби ҳудудларини эгаллаб олди. Миллий фронт ижроия қўмитаси уни ҳокимият учун ягона даъвогар деб эълон қилди.
  • 9-сентябр – Жанубий Яманда Миллий фронт партизанлари Қуйи Авалик минтақасини эгаллаб, маҳаллий губернаторни ўлдирди.
  • 14-сентябр – Жанубий Яманда Миллий фронт партизанлари Ал-Маҳра султонлигини эгаллаб, Султонни ҳибсга олдилар.
  • 16-сентябр – Жанубий Яманда Миллий фронт партизанлари Ал-Қуайти султонлигини эгаллаб олишди, султон тахтдан воз кечди.
  • 2-октябр – Яман Араб Республикасининг кўплаб раҳбарлари Санодан келган, монархистлар томонидан қамал қилинган Ҳодейдада оммавий норозилик намойишлари бошланди.
  • 27-октябр – Жанубий Яманда Миллий фронт партизанлари Юқори Авалик шайхлигига киришди.
  • 2-ноябр – Буюк Британиянинг Адандаги Олий комиссари Хемфри Тревелян Жанубий Яман мустақиллиги 1967-йил ноябр ойининг охирига қолдирилганлигини эълон қилди.
  • 5-ноябр – Ироққа ташриф билан учган Яман Араб Республикаси Президенти, маршал Абдуллоҳ ас-Саллол барча лавозимлардан четлатилди ва барча мартабалардан маҳрум этилди. Абдураҳмон ал-Аряний бошчилигидаги Республика кенгаши ҳокимиятга келди (РСнинг бошқа аъзолари Муҳаммад Нуман ва Муҳаммад Али Усмон).
  • 14-ноябр – Буюк Британия ташқи ишлар вазири Жорж Брауннинг айтишича, Жанубий Яман 30-ноябр куни мустақилликка эришади.
  • 22-ноябр
    • Женевада Британия мустамлака вазири Лорд Шеклтон ва Миллий фронт раҳбари Қаҳтан аш-Шаби ўртасида Жанубий Яманга мустақиллик бериш бўйича музокаралар бошланди.
    • БМТ Хавфсизлик Кенгашининг Яқин Шарқдаги сиёсий ечим тўғрисидаги резолюцияси.
  • 26-ноябр – Жанубий Яман Халқ Республикаси эълон қилинди.
  • 29-ноябр – Жанубий Яманда ҳокимиятга келган Миллий фронт кучлари охирги қитъа султонлиги – Юқори Авалик устидан назоратни ўз қўлига олди. Эртаси куни улар Сокотра оролига қўнди. Охирги инглиз аскари Аданни тарк этди.
  • 30-ноябр – 1967-йил 30-ноябрда Жанубий Арабистон протекторати қулади, сўнгра унинг таркибига кирган давлатларда монархиялар қулади. Протекторат ҳудуди янги мустақил Жанубий Яман Халқ Республикаси таркибига кирди. Жанубий Яман Халқ Республикасининг биринчи президенти Миллий фронтнинг бош котиби Қаҳтон аш-Шаби бўлиб, у ҳам ҳукуматга бошчилик қилган. Фронт Бош раҳбариятининг дастурий баёноти кенг ижтимоий ўзгаришларни эълон қилган ҳолда тарқатилди.
  • 6-декабр – Шимолий Яманда монархистлар кучлари Санодан Ходейда ва Тоизга олиб борувчи йўлларни кесиб ташлади ва Раҳбадаги аэродромни ва пойтахтга энг яқин жойларни ўққа тута бошлади. Республика ҳукумати кўнгиллиларга қурол бера бошлади.
  • 11-декабр – Жанубий Яман Халқ Республикасида Британия қонунлари бекор қилинди. Шу билан бирга, маҳаллий феодаллар ва федерал ҳукуматнинг собиқ аъзоларининг барча хусусий мулклари мусодара қилинди.
  • 17-декабр – Жанубий Яман Халқ Республикасида 6 провинсияга янги маъмурий бўлиниш жорий этилди.
  • 25-январ – Маёр Абдул Рақиб бошчилигидаги ҳарбийлар Шимолий Яман ҳукуматини ағдаришга уринди. Ҳибсга олиш пайтида барча фитначилар ўлдирилди.
  • 7-феврал – СССР ва [[Жанубий Яман Халқ Республикаси][ ўртасида савдо-иқтисодий ва техник ҳамкорлик тўғрисида битим имзоланди.
  • 16-март – Яман Араб Республикаси Миллий кенгашининг сессияси очилди. Миллий Кенгаш ўзини муваққат даврининг олий қонун чиқарувчи органи деб эълон қилди ва мамлакатнинг янги конституциясини ишлаб чиқишга чақирди.
  • 6-апрел – Файсал Абд ал-Латиф аш-Шаби Жанубий Яман Халқ Республикаси бош вазири этиб тайинланди.
  • 19-июн – Жанубий Яман президенти Қаҳтан аш-Шаби ички ишлар вазири Муҳаммад Хайтҳамни ишдан бўшатиб, сиёсий инқирозга сабаб бўлди.
  • 23-июн – Жанубий Яман Халқ Республикаси президенти Ал-Шааби лавозимидан четлатилди. Ҳокимият Абдул Фаттоҳ Исмоил (Фронт раҳбари), Салим Рубоя Али (давлат раҳбари) ва Муҳаммад Хайтҳам (ҳукумат бошлиғи бўлди) бошчилигидаги Миллий фронтнинг сўл қанотига ўтди.
  • 8-июл – ал-Амрий Яман Араб Республикаси Бош вазири ва Қуролли Кучлари Олий Бош Қўмондони лавозимларидан четлатилди.
  • 2-сентябр – Муҳандис Абдулла ал-Куршуми Моҳсин ал-Айний ўрнига Шимолий Яман бош вазири этиб тайинланди.
  • 28-ноябр – Жанубий Яман давлат секторини иқтисодий ташкил этиш тўғрисидаги қонунни қабул қилди. Унга кўра, барча банклар, суғурта, савдо ва бошқа компаниялар миллийлаштирилди.
  • 29-декабр – Жанубий Яман Халқ Республикаси Президент кенгаши қайта ташкил этилди. Унинг аъзолари уч аъзога қисқартирилди: Салим Рубая Али (Кенгаш раиси), Абдул Фаттоҳ Исмоил (ҳукмрон Миллий фронт раҳбари) ва Муҳаммад Ҳайсам (Бош вазир).
1990-йилгача Шимолий Яман (олов ранг) ва Жанубий Яман (кўк ранг).

Яман Араб Республикаси президентлари

1962-йилдан 1990-йилгача Шимолий Яманда 6 та президент бўлган.

№ Президент исмлари Президентликнинг
бошланиш санаси
Президентликнинг
тугаш санаси
Сиёсий партияси
1 Абдуллоҳ ас-Саллол
1962-йил 27-сентябр 1967-йил 5-ноябр
(ағдарилган)
Ҳарбий
2 Абдул Раҳмон ал-Аряни 1967-йил 5-ноябр 1974-йил 13-июн
(ағдарилган)
партиясиз
3 Иброҳим Муҳаммад ал-Ҳамдий 1974-йил 13-июн 1977-йил 11-октябр
(ўлдирилган)
Ҳарбий
4 Аҳмад Ҳуссайн ал-Ҳошимий 1977-йил 11-октябр 1978-йил 24-июн
(ўлдирилган)
Ҳарбий
5 Абдул Карим Абдуллоҳ ал-Араши 1978-йил 24-июн 1978-йил 18-июл Ҳарбий
6 Али Абдуллоҳ Солиҳ 1978-йил 18-июл 1990-йил 22-май Ҳарбий/Яман умумий халқ конгресси

ЙАРнинг маъмурий бўлиниши

Муҳофазалар Араб тили
(Ҳақиқий номланиши)
Маъмурий маркази ҳудуд
км²
Аҳолиси
(2004)[2]
Рақам
Амран عمران Амран 9,013 877,786 2
Ал-Дали الضالع Ал-Дали 4,448 470,564 4
Ал-Байда البيضاء Ал-Байда 10,487 577,369 5
Ҳудайда الحديدة Ҳудайда 15,407 2,157,552 6
Ал-Жауф الجوف Ал-Ҳазм 46,170 443,797 7
Маҳвит المحويت Маҳвит 2,452 494,557 9
Пойтахт муҳофазаси امانة العاصمه Сано 126 1,747,834 10
Дамар ذمار Дамар 8,705 1,330,108 11
Ҳажжаҳ حجة Ҳажжаҳ 9,378 1,479,568 13
Ибб إب ибб 6,031 2,131,861 14
Мариб مأرب Мариб 19,529 238,522 16
Райма ريمة Райма 2,239 394,448 17
Саада صعدة Саада 14,364 695,033 18
Сано صنعاء Сано 13,730 919,215 19
Тоиз تعز Тоиз 11,573 2,393,425 21

Адабиётлар

Изоҳ

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 Герасимов 1979.
  2. ↑ Cентрал Статистиcал Органисатион оф Емен. Генерал Популатион Ҳоусинг анд Эстаблишмент Cенсус 2004 Финал Ресулц (Wайбаcк Мачине сайтида 2019-05-24 санасида архивланган), Статистиc Еарбоок 2005 оф Емен (Wайбаcк Мачине сайтида 2019-05-18 санасида архивланган)