Shipibo-Conibo

Шипибо-Конибо қабиласига мансуб кашта тикиш

Шипибо конибо — ҳинд қабиласи, моҳиятан қабилалар бирлашмаси. Улар Шипибо-Конибо тилида гаплашадилар. Шипибо-конибо ҳозирги Перу ҳудудида Амазон селваларида яшайдилар. 1998-йилги аҳолини рўйхатга олиш маълумотларига кўра, шаҳарларга кўчиб келганларни ҳисобга олмаганда, уларнинг сони 30 000 га яқин кишини ташкил қилади. Асосий машғулотлари — сув тошқинларида деҳқончилик ва балиқ овлаш, пиво тайёрлаш, дарёлар бўйлаб транспортга хизмат кўрсатиш. Қабила бошқа ҳинд қабилалари орасида шаманлар билан машҳур бўлиб, улар орасидан Перулик машҳур рассом Пабло Амаринго чиқди. Шипибо-Конибо шаманизми ҳақида тадқиқотчи Ян Кунен „Бошқа оламлар“ деб номланган филм яратди.

Тарихи

Конибонинг аждодлари Укаяли шаҳрига ВИИИ асрда келишган, эҳтимол Амазонкадан, юқорига кўтарилган ва Шипибо аждодларини ирмоқларга мажбурлаган. Кейинчалик бу икки йирик компонент негизида ягона қабила иттифоқи ташкил топган. Шипибо анъанавий равишда ибтидоий хўжаликни бошқарган, Конибо сезиларли даражада мураккаб ижтимоий ташкилотга, минглаб одамларга эга йирик аҳоли пунктларига (прото-шаҳарларга), ривожланган санъатга ва муҳим астрономик билимларга эга эди. Улар кулолчилик ва кема қуриш маҳоратига эга эдилар (бир ёғочли қайиқлар).

ВХИ—ХВИИИ асрларда шипибо ва конибонинг чатиштириши натижасида қабила таркибида Пано гуруҳига мансуб, ҳозирда ўрта оқимдаги Укаяли қирғоқларида яшовчи Чама алоҳида этноси шаклланган бўлиб, уларнинг сони 1982-йилда тахминан 15 минг кишини ташкил қилган.

Шипибо-Конибо қабиласининг халқ амалий санъати

Мифология

Бутпараст мифологияда Конибо Тукли илон ҳикоясида ва руҳнинг иккитомонламалиги (ҳар бир одамда ичида аждаҳо бор) тезисларида муҳим ўрин тутади, Шипибода эса Тўфон афсонаси марказий ўринни эгаллайди. Павел Берсеневнинг тадқиқотларига кўра, шипиболар бошида дунё битта бўлган деб ҳисоблашади, лекин асосий худо „Ота Қуёш“ ўз фарзандларининг итоацизлигини кўриб, уларни сув тошқини билан жазолайди, бу вақтда фақат шипибо қочишга муваффақ бўлади. Шундан сўнг, асл дунё тўртга бўлинган:

Сувлар дунёси — Ҳене Нете, унда қўриқчи худо яшайди.
Яратилган дунё — Нон Нете, бу ерда шипибо истеъмол қиладиган ҳайвонлар, турли ўсимликлар, дарахтлар, минераллар, қушлар ва барча тирик мавжудотлар мавжуд.
Сариқ дунё — Пансин Нете, гуноҳлар ва ёвуз руҳлар дунёси.
Қуёш жойлашган ажойиб макон — Хакон Нете — ҳаёт қоидаларига мувофиқ яшаган танланган руҳлар ўлимдан кейин келадиган дунё.

Агар эркак ҳаёти давомида ўзини салбий тутган бўлса, у ягуар ёки кайманга айланади, агарда аёл хиёнат қилса, у опоссум ёки армадиллога айланади.

Яна қаранг

Ҳаволалар

Березкин Ю. Е. Чама.

Адабиётлар

Жеремй Нарбй. Тҳе Cосмиc Серпент: ДНА анд тҳе Оригинс оф Кноwледге. Тарчер-Путнам, 1998.
Берснев П. В. Курандерос — целители Южной Америки, или В гостях у Аяваски. СПб., изд-во «Академия исследований культуры», 2006. (Wайбаcк Мачине сайтида 2007-01-21 санасида архивланган)
Берснев П. В. Мозг и религиозный опыт. (Wайбаcк Мачине сайтида 2011-09-25 санасида архивланган)
Мирча Злиаде. Шаманизм, архаические техники экстаза (Wайбаcк Мачине сайтида 27-сентабр 2007-йил санасида архивланган).
Берёзкин Ю. Е., Дувакин Е. Н. Тематическая классификация и распределение фольклорно-мифологических мотивов по ареалам. Аналитический каталог.