Ziyosfera

Shklov buti

Шклов бути (беларусча: Шклоўскі ідал; шклоўскі балван) — 1963-йилда Беларусиянинг Шклов шаҳри яқинида топилган бутпараст худо тасвирланган ҳайкал. Минскдаги Беларус Республикаси Миллий тарих музейида сақланади.

Очилиши

Эски Шклов[бе] қишлоғининг ўғил болалари Серебрянка[бе] дарёси бўйида Кукушкин табиий чегарасида бутни топишган (беларусча: Зязюлін роў). Катталар ҳайкални қазиб олиб, унга ҳазилона „Олух“ номини беришган (беларусча: «ёлуп»)[1]. Ҳайкални Минскка археолог Леонид Давйдович Побол олиб келган. Юк машинасининг орқа қисмида ташиш пайтида бут шикастланган: у жуда эскирган, унинг юзи бироз ишқаланиб қирилган бўлиб чиқди[2].

Тавсифи

Шклов бутида силиндрсимон устун шаклида кесилган эркак танасининг юқори қисми тасвирланган, унинг пастки қисми пойдевор шаклига эга. Шакл қумтошдан ўйилган бўлиб, баландлиги 1,2 метр ва оғирлиги 250 килограммга яқин[3]. Бутнинг юзи бир қатор индивидуал хусусиятларга эга: аниқ кўринадиган кўзлар, афтидан ёпиқ, оғиз ва мўйлови бор. Шаклнинг ўзи, шубҳасиз, фаллос кўринишига эга. Бут биринчи марта Георгий Василевич Штйхов[4] нашрида илмий жамоатчиликка тақдим этилган.

Атрибуция масалалари

Бутга оид асосий назарияларнинг умумий кўриниши Забаштанинг ҳисоботида яхши акс эттирилган[5]. Атрибуция билан боғлиқ муаммолар, яъни унинг яратилган вақтини ва унга сиғинган аҳолининг этник ва маданий мансублигини аниқлаш, атрибутга мос келадиган хусусиятларнинг йўқлиги билан боғлиқ. Г. В. Штйхов томонидан илгари сурилган кенг тарқалган версияга кўра, бут Х асрга, бошқаларга кўра — ВИ-Х, ВИ-ВИИ ёки ВИ-ХИИИ асрларга тегишли. Барча версиялар тахминий ва ишончли асосга эга эмас. Забашта яна бир версияни таклиф қилди, у топилма ва шунга ўхшаш мажузий бутлар яқинидаги археологик жойларни аниқлашга асосланиб, ҳайкал ХИИ-ХИИИ асрларга тегишли деган хулосага келди[6].

Забашта славян аҳолиси бутни тарк этган деган[7] тахминга таянади, лекин шу билан бирга ҳайкалнинг Ригадаги Болтиқбўйи бутлари ва Смоленскда топилган зиёратгоҳлардаги устунга ўхшаш бутлар билан ўхшашлигини қайд этади[8].

Бутни маълум бир маъбуд билан боғлаш ҳам мумкин эмас, лекин билвосита маълумотларга асосланиб, бутнинг ёпиқ кўзлари, у ўлган аждодларнинг хтоник дунёсига тегишли деб тахмин қилиш мумкин. Фаллос шакли маъбуд функсиясининг серпуштлик ва насл билан боғлиқлигини кўрсатиши мумкин.

Манбалар

  1. ↑ Дучис Л., Ракіскі В. Ідали — багі, істукани, куміри, ёлупи…
  2. ↑ Корбут В. „Кумир“ с берегов Серебрянки
  3. ↑ Дучис Л. У. Звесткі аб язичніскіх ідалах на териториі Беларусі. С. 88.
  4. ↑ Штихов Г. В. Интересная находка // Искусство. 1964. № 4
  5. ↑ Забашта Р. До питання атрибуции Шкловского ідола // Гістория Беларусі: жалезни і век і сяреднявечча. Мінск, 1977. С. 21-24.
  6. ↑ Забашта Р. До питання атрибуции Шкловского ідола // Гістория Беларусі: жалезни і век і сяреднявечча. Мінск, 1977. С. 22-23.
  7. ↑ Забашта Р. До питання атрибуции Шкловского идола // Гістория Беларусі: жалезни і век і сяреднявечча. Мінск, 1977. С. 25.
  8. ↑ Забашта Р. Язичницка монументална скулптура Білорусиï (Контекстуални паралели й зближення). С. 34

Адабиётлар

  • Штыхов Г. Интересная находка. // Искусство. № 4. 1964.
  • Шклоўскі ідал // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. Т. ХІ. Мінск. 1974. С. 330—331.
  • Шклоўскі ідал // Археалогія і нумізматыка Беларусі. Энцыклапедыя. Мінск. 1993. С. 653.
  • Штыхаў Г. Шклоўскі ідал. // Энцыклапедыя Гісторыі Беларусі ў 6 тамах. Т.6. Кн. ИИ. Мінск. 2003. С. 207.
  • Штыхаў Г. В. Шклоўскі ідал. // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах. Т. 17. Мінск. 2003. С. 426.
  • Герасімаў В. Шклоўскі ідал. // Герасімаў В. Выбраныя творы. Койданава. 2010. С. 5-6.
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Shklov_buti" dan olindi