Shodiya Sulton
Shodiya Sulton (usmonli turkcha: شادیه سلطان; 1886-yil 30-noyabr — 1977-yil 20-noyabr) — Usmoniylar malikasi, sulton Abdulhamid II va Emsalinur Kadınning qizi.
| Shodiya Sulton | |||||
|---|---|---|---|---|---|
 | |||||
| Tugʻilishi |
30-noyabr 1886-yil Yıldız saroyi, Konstantinopol, Usmoniylar imperiyasi | ||||
| Vafoti |
20-noyabr 1977-yil (90 yoshda) Cihangir, Istanbul, Turkiya | ||||
| Dafn etilgan joy |
Mahmud II maqbarasi, Divanyolu, Istanbul | ||||
| Turmush oʻrtogʻi |
Fahir bey (turm. 1910; vaf. 1922) Rashod Holis bey (turm. 1931; vaf. 1944) | ||||
| Farzandlari |
Birinchi nikoh Samiya Xonimsulton | ||||
| |||||
| Sulola | Usmoniylar | ||||
| Otasi | Abdulhamid II | ||||
| Onasi | Emsalinur Kadın | ||||
| Dini | Islom, sunniylik | ||||
Yoshligi va taʼlimi
Shodiya Sulton 1886-yil 30-noyabrda Yıldız saroyida tugʻilgan. Uning otasi Usmoniylar imperiyasi sultoni Abdulhamid II boʻlib, u Abdulmajid I va Tirimüjgan Kadınning oʻgʻli edi. Onasi Emsalinur Kadın boʻlgan[1][2][3][4]. Shodiya Sulton Emsalinur Kadınning yagona farzandi edi[5].
Shodiya Sulton Yıldız saroyining Kichik kanselyariyasidagi dars xonasida oʻzidan kichik singlisi Oysha Sulton bilan birga taʼlim olgan. Ularning ustozlari maxfiy kotib Hasib afandi va Komil afandi edi. Hasib afandi Qur’on, arab tili va fors tilidan dars berar, Komil afandi esa turkcha oʻqish-yozish, Usmoniylar grammatikasi, arifmetika, tarix va geografiyadan taʼlim berishi kerak edi[6].
Unashtiruv
1909-yil 31-martda sulton Abdulhamid uni Kichik Said poshoning oʻgʻli Ali Nomiq bey bilan unashtirgan. 1909-yilda otasi taxtdan agʻdarilgach, malika otasi bilan birga Salonikiga surgunga ketgan. Keyingi yili u Istanbulga qaytgan. Biroq Said poshoning Abdulhamid II ga qarshi munosabati sababli unashtiruv bekor qilingan. Anvar posho ham Shodiya Sultondan Ali Nomiq beyga turmushga chiqishini soʻragan, ammo u bu taklifni rad etgan, chunki Said posho otasining taxtdan tushirilishida ishtirok etgan edi[7]. Keyinchalik Shodiya Sulton Zulufli Ismoil poshoning oʻgʻli bilan unashtirilgan. Posho xushmuomala va koʻrkam yigit edi. Biroq Usmoniylar hukumati bu nikohga qarshi chiqqan[8].
Birinchi nikohi
Shodiya Mustafo Fozil beyning oʻgʻli, taqvo fondlari vaziri lavozimida uzoq xizmat qilgan, halolligi va toʻgʻriligi bilan haqli ravishda tanilgan Gʻolib poshoning nabirasi Fahir beyga unashtirilgan. Fahir jozibador, xushfeʼl va yaxshi tarbiya topgan kishi edi[8]. Ularning nikohi 1910-yil 2-dekabrda Nishontoshi saroyida boʻlib oʻtgan. Juftlikning 1918-yilda tugʻilgan Samiya Xonimsulton ismli qizi boʻlgan[7][9]. 1922-yil 27-sentyabrda Fahir bey vafot etgach, Shodiya Sulton beva qolgan[7][9].
Xayriya faoliyati
1912-yilda 1877-yilda Istanbul va shahar atrofidagi jamoalarga tibbiy yordam koʻrsatish uchun tashkil etilgan „Usmoniylar Hilol-i Ahmar jamiyati“ doirasida „Ayollar uchun Hilol-i Ahmar markazi“ tuzilgan[10]. 1915-yil may oyida Gelibolu kampaniyasi paytida ushbu tashkilot aʼzosi sifatida Shodiya Sulton Shishlidagi gospitalda yotgan askarlarning har biriga ikkita sigaret qutisi va bir oz pul ehson qilgan[11].
Ikkinchi nikohi
1924-yil mart oyida Usmoniylar oilasi surgun qilingach, Shodiya Sulton Parijga joylashgan va u yerda 1931-yil 28-oktyabrda Rashod Holis beyga turmushga chiqqan. Ular farzand koʻrmagan. 1944-yil noyabrida eri vafot etgach, Shodiya Sulton yana beva qolgan[9][1]. Shundan soʻng u qizi yashab turgan Qoʻshma Shtatlarga koʻchib oʻtgan va Ikkinchi jahon urushi tugaganidan soʻng Yevropa boʻylab koʻp sayohat qilgan. Nihoyat, 1953-yilda Istanbulga qaytgan, chunki bundan bir yil avval Usmoniylar malikalariga nisbatan belgilangan surgun bekor qilingan edi[12].
Keyingi hayoti va vafoti
Erining vafotidan soʻng Shodiya Hotel Saint-Honorega koʻchib oʻtgan va ukasi Shahzoda Abdurrahim Hayriyning xonasiga qoʻshni xonaga joylashgan[13]. Usmoniylar malikalari uchun belgilangan surgun qonuni bekor qilingach, 1952-yilda Shodiya Sulton Istanbulga qaytguniga qadar oʻsha yerda yashagan[14].
1966-yilda u oʻz xotiralarini „Hayatımın acı ve tatlı günleri“ (tarjimasi „Hayotimning achchiq va shirin kunlari“) nomi bilan nashr ettirgan[15]. Oʻsha yili u otasining hayoti haqida 1966-yil 15-iyunda chop etilgan 253-sonli „Yeni Istiklal“ jurnalidan muxbir Muzaffar Budak Seyfettinoʻgʻliga intervyu bergan[16].
Shodiya Sulton 1977-yil 20-noyabrda 90 yoshida Cihangirda vafot etgan. U onasidan 25 yil koʻproq umr koʻrgan, shuningdek, sulton Abdulhamidning tirik qolgan oxirgi farzandi edi. Vafotidan keyin sulton Mahmud II ning Istanbulda joylashgan maqbarasiga dafn etilgan[2][9][7]. Qizi undan 15 yil koʻproq yashagan va 1992-yilda vafot etgan[9].
Mukofotlari
Farzandlari
| Ismi | Tugʻilgan | Vafot etgan | Izohlar |
|---|---|---|---|
| 1910-yil 2-dekabrda turmush qurgan Fahir beydan (1882–1922-yil 27-sentyabr) | |||
| Samiya Xonimsulton | tax.1918[9] | 1992-yil 20-noyabr[9] | Nishontoshi saroyida tugʻilgan, turmush qurgan, ammo farzandsiz[9]. |
Shajarasi
| Shodiya Sulton | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 Uluçay 2011, s. 256.
- ↑ 2,0 2,1 Brookes 2010, s. 289.
- ↑ Sakaoğlu 2008, s. 692.
- ↑ Bağce, Betül Kübra. II. Abdulhamid kızı Naime Sultan'in Hayati, 2008 — 19-bet.
- ↑ Uluçay 2011, s. 248, 256.
- ↑ Brookes 2010, s. 149-50.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 Sakaoğlu 2008, s. 693.
- ↑ 8,0 8,1 Brookes, Douglas S.. On the Sultan's Service: Halid Ziya Uşaklıgil's Memoir of the Ottoman Palace, 1909–1912. Indiana University Press, 4 February 2020 — 65-bet. ISBN 978-0-253-04553-9.
- ↑ 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 9,6 9,7 Adra, Jamil. Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005, 2005 — 27-bet.
- ↑ Hacker, Barton; Vining, Margaret. A Companion to Women's Military History. BRILL, 17 August 2012 — 199-bet. ISBN 978-9-004-21217-6.
- ↑ Os, Nicolina Anna Norberta Maria van. Feminism, Philanthropy and Patriotism: Female Associational Life in the Ottoman Empire. Leiden University Institute for Area Studies (LIAS), Faculty of Humanities, Leiden University, 31 October 2013 — 449–50-bet.
- ↑ Milanlıoğlu, Neval. Emine Naciye Sultan'ın Hayatı (1896-1957)., 2011 — 128 r.25-bet.
- ↑ „AZ KALSIN HALİFE OLACAKTI“. Ekrem Buğra Ekinci (2012-yil 22-avgust). Qaraldi: 2020-yil 4-avgust.
- ↑ „Abdülhamid'in 82 yaşında evsiz ve parasız kalan hanımı, devletten bir evde 'bekçilik etme' izni istiyor!“. Habertürk (2017-yil 13-avgust). Qaraldi: 2020-yil 13-may.
- ↑ Zirin, Mary; Livezeanu, Irina; Worobec, Christine D.; Farris, June Pchuta. Women and Gender in Central and Eastern Europe, Russia, and Eurasia: A Comprehensive Bibliography Volume I: Southeastern and East Central Europe (Edited by Irina Livezeanu with June Pachuta Farris) Volume II: Russia, the Non-Russian Peoples of the Russian. Routledge, March 26, 2015 — 237-bet. ISBN 978-1-317-45197-6.
- ↑ „II. Abdülhamid Han'ın kızı Şadiye Sultana sorulan 3 soru ve verdiği cevap“. Yeni Şafak (2019-yil 16-aprel). Qaraldi: 2020-yil 13-iyul.
- ↑ 17,0 17,1 17,2 17,3 17,4 17,5 Yılmaz Öztuna. Başlangıcından zamanımıza kadar büyük Türkiye tarihi: Türkiye'nin siyasî, medenî, kültür, teşkilât ve san'at tarihi. Ötüken Yayınevi, 1978 — 165-bet.
Adabiyotlar
- Brookes, Douglas Scott. The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem. University of Texas Press, 2010. ISBN 978-0-292-78335-5.
- Sakaoğlu, Necdet. Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler. Oğlak Yayıncılık, 2008. ISBN 978-9-753-29623-6.
- Uluçay, Mustafa Çağatay. Padişahların kadınları ve kızları. Ankara: Ötüken, 2011. ISBN 978-9-754-37840-5.