Shodiya Sulton
Шодия Султон (усмонли туркча: شادیه سلطان; 1886-йил 30-ноябр — 1977-йил 20-ноябр) — Усмонийлар маликаси, султон Абдулҳамид ИИ ва Эмсалинур Кадıннинг қизи.
| Шодия Султон | |||||
|---|---|---|---|---|---|
|
| |||||
| Туғилиши |
30-ноябр 1886-йил Йıлдıз саройи, Константинопол, Усмонийлар империяси | ||||
| Вафоти |
20-ноябр 1977-йил (90 ёшда) Cиҳангир, Истанбул, Туркия | ||||
| Дафн этилган жой |
Маҳмуд ИИ мақбараси, Диванёлу, Истанбул | ||||
| Турмуш ўртоғи |
Фаҳир бей (турм. 1910; ваф. 1922) Рашод Ҳолис бей (турм. 1931; ваф. 1944) | ||||
| Фарзандлари |
Биринчи никоҳ Самия Хонимсултон | ||||
| |||||
| Сулола | Усмонийлар | ||||
| Отаси | Абдулҳамид ИИ | ||||
| Онаси | Эмсалинур Кадıн | ||||
| Дини | Ислом, суннийлик | ||||
Ёшлиги ва таълими
Шодия Султон 1886-йил 30-ноябрда Йıлдıз саройида туғилган. Унинг отаси Усмонийлар империяси султони Абдулҳамид ИИ бўлиб, у Абдулмажид И ва Тиримüжган Кадıннинг ўғли эди. Онаси Эмсалинур Кадıн бўлган[1][2][3][4]. Шодия Султон Эмсалинур Кадıннинг ягона фарзанди эди[5].
Шодия Султон Йıлдıз саройининг Кичик канселяриясидаги дарс хонасида ўзидан кичик синглиси Ойша Султон билан бирга таълим олган. Уларнинг устозлари махфий котиб Ҳасиб афанди ва Комил афанди эди. Ҳасиб афанди Қур’он, араб тили ва форс тилидан дарс берар, Комил афанди эса туркча ўқиш-ёзиш, Усмонийлар грамматикаси, арифметика, тарих ва географиядан таълим бериши керак эди[6].
Унаштирув

1909-йил 31-мартда султон Абдулҳамид уни Кичик Саид пошонинг ўғли Али Номиқ бей билан унаштирган. 1909-йилда отаси тахтдан ағдарилгач, малика отаси билан бирга Салоникига сургунга кетган. Кейинги йили у Истанбулга қайтган. Бироқ Саид пошонинг Абдулҳамид ИИ га қарши муносабати сабабли унаштирув бекор қилинган. Анвар пошо ҳам Шодия Султондан Али Номиқ бейга турмушга чиқишини сўраган, аммо у бу таклифни рад этган, чунки Саид пошо отасининг тахтдан туширилишида иштирок этган эди[7]. Кейинчалик Шодия Султон Зулуфли Исмоил пошонинг ўғли билан унаштирилган. Пошо хушмуомала ва кўркам йигит эди. Бироқ Усмонийлар ҳукумати бу никоҳга қарши чиққан[8].
Биринчи никоҳи


Шодия Мустафо Фозил бейнинг ўғли, тақво фондлари вазири лавозимида узоқ хизмат қилган, ҳалоллиги ва тўғрилиги билан ҳақли равишда танилган Ғолиб пошонинг набираси Фаҳир бейга унаштирилган. Фаҳир жозибадор, хушфеъл ва яхши тарбия топган киши эди[8]. Уларнинг никоҳи 1910-йил 2-декабрда Нишонтоши саройида бўлиб ўтган. Жуфтликнинг 1918-йилда туғилган Самия Хонимсултон исмли қизи бўлган[7][9]. 1922-йил 27-сентябрда Фаҳир бей вафот этгач, Шодия Султон бева қолган[7][9].
Хайрия фаолияти
1912-йилда 1877-йилда Истанбул ва шаҳар атрофидаги жамоаларга тиббий ёрдам кўрсатиш учун ташкил этилган „Усмонийлар Ҳилол-и Аҳмар жамияти“ доирасида „Аёллар учун Ҳилол-и Аҳмар маркази“ тузилган[10]. 1915-йил май ойида Гелиболу кампанияси пайтида ушбу ташкилот аъзоси сифатида Шодия Султон Шишлидаги госпиталда ётган аскарларнинг ҳар бирига иккита сигарет қутиси ва бир оз пул эҳсон қилган[11].
Иккинчи никоҳи

1924-йил март ойида Усмонийлар оиласи сургун қилингач, Шодия Султон Парижга жойлашган ва у ерда 1931-йил 28-октябрда Рашод Ҳолис бейга турмушга чиққан. Улар фарзанд кўрмаган. 1944-йил ноябрида эри вафот этгач, Шодия Султон яна бева қолган[9][1]. Шундан сўнг у қизи яшаб турган Қўшма Штатларга кўчиб ўтган ва Иккинчи жаҳон уруши тугаганидан сўнг Европа бўйлаб кўп саёҳат қилган. Ниҳоят, 1953-йилда Истанбулга қайтган, чунки бундан бир йил аввал Усмонийлар маликаларига нисбатан белгиланган сургун бекор қилинган эди[12].
Кейинги ҳаёти ва вафоти
Эрининг вафотидан сўнг Шодия Ҳотел Саинт-Ҳонорега кўчиб ўтган ва укаси Шаҳзода Абдурраҳим Ҳайрийнинг хонасига қўшни хонага жойлашган[13]. Усмонийлар маликалари учун белгиланган сургун қонуни бекор қилингач, 1952-йилда Шодия Султон Истанбулга қайтгунига қадар ўша ерда яшаган[14].
1966-йилда у ўз хотираларини „Ҳаятıмıн аcı ве татлı гüнлери“ (таржимаси „Ҳаётимнинг аччиқ ва ширин кунлари“) номи билан нашр эттирган[15]. Ўша йили у отасининг ҳаёти ҳақида 1966-йил 15-июнда чоп этилган 253-сонли „Ени Истиклал“ журналидан мухбир Музаффар Будак Сейфеттинўғлига интервю берган[16].
Шодия Султон 1977-йил 20-ноябрда 90 ёшида Cиҳангирда вафот этган. У онасидан 25 йил кўпроқ умр кўрган, шунингдек, султон Абдулҳамиднинг тирик қолган охирги фарзанди эди. Вафотидан кейин султон Маҳмуд ИИ нинг Истанбулда жойлашган мақбарасига дафн этилган[2][9][7]. Қизи ундан 15 йил кўпроқ яшаган ва 1992-йилда вафот этган[9].
Мукофотлари
Фарзандлари
| Исми | Туғилган | Вафот этган | Изоҳлар |
|---|---|---|---|
| 1910-йил 2-декабрда турмуш қурган Фаҳир бейдан (1882–1922-йил 27-сентябр) | |||
| Самия Хонимсултон | тах.1918[9] | 1992-йил 20-ноябр[9] | Нишонтоши саройида туғилган, турмуш қурган, аммо фарзандсиз[9]. |
Шажараси
| Шодия Султон | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Улуçай 2011, с. 256.
- ↑ 2,0 2,1 Броокес 2010, с. 289.
- ↑ Сакаоğлу 2008, с. 692.
- ↑ Баğcе, Бетüл Кüбра. ИИ. Абдулҳамид кıзı Наиме Султан'ин Ҳаяти, 2008 — 19-бет.
- ↑ Улуçай 2011, с. 248, 256.
- ↑ Броокес 2010, с. 149-50.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 Сакаоğлу 2008, с. 693.
- ↑ 8,0 8,1 Броокес, Доуглас С.. Он тҳе Султан'с Сервиcе: Ҳалид Зия Уşаклıгил'с Мемоир оф тҳе Оттоман Палаcе, 1909–1912. Индиана Университй Пресс, 4 Фебруарй 2020 — 65-бет. ИСБН 978-0-253-04553-9.
- ↑ 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 9,6 9,7 Адра, Жамил. Генеалогй оф тҳе Империал Оттоман Фамилй 2005, 2005 — 27-бет.
- ↑ Ҳаcкер, Бартон; Вининг, Маргарет. А Cомпанион то Wомен'с Милитарй Ҳисторй. БРИЛЛ, 17 Аугуст 2012 — 199-бет. ИСБН 978-9-004-21217-6.
- ↑ Ос, Ниcолина Анна Норберта Мариа ван. Феминисм, Пҳилантҳропй анд Патриотисм: Фемале Ассоcиатионал Лифе ин тҳе Оттоман Эмпире. Леиден Университй Институте фор Ареа Студиэс (ЛИАС), Фаcултй оф Ҳуманитиэс, Леиден Университй, 31 Оcтобер 2013 — 449–50-бет.
- ↑ Миланлıоğлу, Невал. Эмине Наcие Султан'ıн Ҳаятı (1896-1957)., 2011 — 128 р.25-бет.
- ↑ „АЗ КАЛСИН ҲАЛİФЕ ОЛАCАКТИ“. Экрем Буğра Экинcи (2012-йил 22-август). Қаралди: 2020-йил 4-август.
- ↑ „Абдüлҳамид'ин 82 яşıнда эвсиз ве парасıз калан ҳанıмı, девлеттен бир эвде 'бекçилик этме' изни истиёр!“. Ҳабертüрк (2017-йил 13-август). Қаралди: 2020-йил 13-май.
- ↑ Зирин, Марй; Ливезеану, Ирина; Wоробеc, Чристине Д.; Фаррис, Жуне Пчута. Wомен анд Гендер ин Cентрал анд Эастерн Эуропе, Руссиа, анд Эурасиа: А Cомпреҳенсиве Библиограпҳй Волуме И: Соутҳеастерн анд Эаст Cентрал Эуропе (Эдитед бй Ирина Ливезеану wитҳ Жуне Пачута Фаррис) Волуме ИИ: Руссиа, тҳе Нон-Руссиан Пеоплес оф тҳе Руссиан. Роутледге, Марч 26, 2015 — 237-бет. ИСБН 978-1-317-45197-6.
- ↑ „ИИ. Абдüлҳамид Ҳан'ıн кıзı Şадие Султана сорулан 3 сору ве вердиğи cевап“. Ени Şафак (2019-йил 16-апрел). Қаралди: 2020-йил 13-июл.
- ↑ 17,0 17,1 17,2 17,3 17,4 17,5 Йıлмаз Öзтуна. Баşлангıcıндан заманıмıза кадар бüйüк Тüркие тариҳи: Тüркие'нин сиясî, меденî, кüлтüр, теşкилâт ве сан'ат тариҳи. Öтüкен Яйıневи, 1978 — 165-бет.
Адабиётлар
- Броокес, Доуглас Сcотт. Тҳе Cонcубине, тҳе Принcесс, анд тҳе Теачер: Воиcес фром тҳе Оттоман Ҳарем. Университй оф Техас Пресс, 2010. ИСБН 978-0-292-78335-5.
- Сакаоğлу, Неcдет. Бу мüлкüн кадıн султанларı: Вâлиде султанлар, ҳâтунлар, ҳасекилер, кадıнефендилер, султанефендилер. Оğлак Яйıнcıлıк, 2008. ИСБН 978-9-753-29623-6.
- Улуçай, Мустафа Çаğатай. Падиşаҳларıн кадıнларı ве кıзларı. Анкара: Öтüкен, 2011. ИСБН 978-9-754-37840-5.