Ziyosfera

Shoh Jahon masjidi

Шоҳ Жаҳон масжиди

Шоҳ Жаҳон масжиди (урдуча: شاہ جہاں مسجد‎‎, Синдҳида, форсча: مسجد شاه‌جهان‎‎), шунингдек, Тҳаттадаги Жамия масжиди сифатида ҳам танилган (урдуча: جامع مسجد ٹھٹہ‎‎, Синдҳи), Покистоннинг Синд провинсиясидаги Тҳатта шаҳрининг марказий масжиди бўлиб хизмат қилган ХВИИ аср биноси. Масжид Жанубий Осиёдаги кафел ишларининг энг мураккаб кўргазмасига эга ҳисобланади[1][2] ва ўзининг геометрик ғишт ишлари билан ҳам ажралиб туради — Бобурийлар даври масжидлари учун одатий бўлмаган безак элементи[3]. У Бобурийлар императори Шоҳ Жаҳон даврида қурилган бўлиб, уни шаҳарга миннатдорчилик белгиси сифатида совға қилган.

Манзил

Масжид Шарқий Тҳаттада жойлашган — Синд пойтахти ХВИ—ХВИИ асрларда Синд пойтахти яқин атрофдаги Ҳайдарободга кўчирилишидан олдин. ЮНЕСКОнинг Жаҳон мероси рўйхатига киритилган Макли некропол яқинида жойлашган.

Масжиднинг қурилиш сабаби

Масжиднинг кошинкорлигида Шоҳ Жаҳоннинг Ўрта Осиёга юришлари даврида киритилган темурийлар таъсири акс этган.

Шоҳ Жаҳон отасига қарши исён кўтарганидан сўнг, отаси Жаҳонгирдан Тҳаттадан паноҳ сўради[4]. Шоҳ Жаҳон Синдх халқининг меҳмондўстлигидан қойил қолган ва миннатдорчилик сифатида ушбу масжидни совға қилган[5]. Масжиднинг қурилиши қисман 1637-йилда минтақага таъсир қилган.

Бу даврда Шоҳ Жаҳоннинг Ўрта Осиёга қилган юришлари масжиднинг меъморий услубига таъсир кўрсатди, чунки унинг қўшинлари ҳозирги Ўзбекистон ҳудудидаги Самарқанд томон бостириб бориши билан бобурийларга темурийлар таъсири киритилган[1]. Подшоҳ қурилиш пайтида минтақада бўлмаган ва уни қуришда бевосита иштирок этмаган бўлсада, унинг кўплаб плиткалар ва ғишт ишлари бобурийларнинг қирол хазинаси томонидан молиялаштирилганлигини кўрсатади.

Тарихи

Асосий ибодатхонага кириш йўли марказий ҳовлидан.

Масжиддаги форсча ёзувлар унинг 1644-1647-йилларда, Бобурийлар подшоҳи Шоҳ Жаҳон ҳукмронлиги даврида қурилганлигини кўрсатади. Шарқий қўшимча 1659-йилда[6] император Аурангзеб даврида якунланди.

Масжиднинг меҳроби дастлаб Макка билан нотўғри текисланган эди. Яқин атрофдаги Хала шаҳрида дафн этилган сўфий мутасаввиф Махдум Нуҳ масжидни режалаштирувчилар томонидан унинг ҳизасини тузатиш учун мурожаат қилгани айтилади. Оммабоп анъаналарга кўра, Махдум Нуҳ ўз ибодатининг кучи билан бир кечада хатосини тузатган ва шу билан унинг авлиё мақомини таъминлаган[7].

Архитектура

Шоҳ Жаҳон масжидининг меъморий услуби туркий ва форсий услубларнинг очиқ таъсирида қурилган[8]. Масжид кенг ғишт ишлари ва кўк кошинлардан фойдаланиш билан ажралиб туради, уларнинг иккаласига ҳам Ўрта Осиёдаги темурийлар меъморий услублари бевосита таъсир кўрсатган.

Ғишт ишлари

Масжидда геометрик нақшларда ғишт ишлари намойиш этилган.

Масжидда геометрик нақшларда ётқизилган кенг ғишт ишлари мавжуд бўлиб, бу мўғуллар даври масжидлари учун ғайриоддий безак элементи ва масжидда фойдаланиш учун қабул қилинган темурийлар меъморчилигининг элементи ҳисобланади. Масжиднинг ғишт ишларига синдҳи халқ тили услублари ҳам таъсир кўрсатган, бу эса ўз навбатида форс меъморчилиги таъсирида бўлган.

Ички тартиб

Коридорлар бўйлаб ғишт ишлари

Масжиднинг тузилишига ҳозирги Ҳиндистоннинг Агра шаҳри[3] яқинидаги Качпура шаҳридаги консерватив темурийлар услубидаги Ҳумоюн масжиди таъсир қилган бўлиши мумкин. Масжид мажмуасига асосий кириш йўли форсча услубдаги чорбог ' ёки тўртбурчак боғ орқали ўтади.

У тўртта ивонли схемага эга. Асосий ибодатхона марказий ҳовлининг ғарбий томонида жойлашган бўлиб, унинг тўртта асосий йўналишининг ҳар бирида эйвонлар ёки порталлар мавжуд. У 33 та камар билан қопланган йўлакли галереялар билан ўралган.

Масжид миноралари йўқлиги билан ғайриоддий. У жами 93 гумбазга эга бўлиб, Покистондаги энг кўп тузилма ҳисобланади[9].

Сақлаб қолиш

Қайта тиклаш ишлари 1692-йилда император Аурангзеб, 1812-йилда Мурод Алихон Талпур томонидан амалга оширилган[10]. Масжид 1993-йилда ЮНЕСКОнинг Бутунжаҳон мероси рўйхатига киритилган[11].

Галерея

  • Masjidning mehrob
    Масжиднинг меҳроб
  • Markaziy hovli atrofidagi arkadalar geometrik naqshlarda yotqizilgan g'ishtlardan iborat
    Марказий ҳовли атрофидаги аркадалар геометрик нақшларда ётқизилган г'иштлардан иборат
  • Masjidning geometrik g'isht ishlarining yaqindan ko'rinishi.
    Масжиднинг геометрик г'ишт ишларининг яқиндан ко'риниши.
  • Ba'zi periferik gumbazlarda rangli plitkalar, shuningdek, g'isht mavjud
    Ба'зи периферик гумбазларда рангли плиткалар, шунингдек, г'ишт мавжуд
  • Markaziy namozxonadan tashqaridagi arklar ko'k sindhi koshinlari bilan bezatilgan
    Марказий намозхонадан ташқаридаги арклар ко'к синдҳи кошинлари билан безатилган
  • Ayrim ikkilamchi gumbazlar kafel ishlari bilan bezatilgan
    Айрим иккиламчи гумбазлар кафел ишлари билан безатилган
  • Bog'lardan ko'rinish
    Бог'лардан ко'риниш
  • Masjid hovlisining ko'rinishi
    Масжид ҳовлисининг ко'риниши
  • Ustunli relyef burchagi
    Устунли релеф бурчаги
  • Masjidning ayvonlari yoki kirish eshiklari ham koshinlar bilan bezatilgan.
    Масжиднинг айвонлари ёки кириш эшиклари ҳам кошинлар билан безатилган.

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 Кҳазени, Араш. Скй Блуэ Стоне: Тҳе Турқуоисе Траде ин Wорлд Ҳисторй. Унив оф Cалифорниа Пресс, 2014. ИСБН 9780520279070. Қаралди: 16-июл 2017-йил. 
  2. ↑ „Шаҳ Жаҳан Мосқуэ, Тҳатта“. УНЕСCО. УНЕСCО. Қаралди: 17-июл 2017-йил.
  3. ↑ 3,0 3,1 Ашер, Cатҳерине. Арчитеcтуре оф Мугҳал Индиа, Парт 1, Волуме 4. Cамбридге Университй Пресс, 1992. ИСБН 9780521267281. Қаралди: 16-июл 2017-йил. 
  4. ↑ Слуглетт, Петер. Атлас оф Исламиc Ҳисторй. Роутледге, 2015. ИСБН 9781317588979. 
  5. ↑ Лари, Ясмеэн. Традитионал арчитеcтуре оф Тҳатта. Ҳеритаге Фоундатион, 1989. 
  6. ↑ Кҳан, Аҳмед Наби. Исламиc Арчитеcтуре ин Соутҳ Асиа: Пакистан, Индиа, Бангладеш. Охфорд Университй Пресс, 2003. ИСБН 9780195790658. 
  7. ↑ Суворова, Анна. Муслим Саинц оф Соутҳ Асиа: Тҳе Элевентҳ то Фифтеэнтҳ Cентуриэс. Роутледге, 2004. ИСБН 9781134370061. Қаралди: 16-июл 2017-йил. 
  8. ↑ Каплан, Роберт. Монсоон: Тҳе Индиан Оcеан анд тҳе Футуре оф Америcан Поwер. Рандом Ҳоусе Публишинг Гроуп, 2010. ИСБН 9780679604051. 
  9. ↑ „Шаҳжаҳан Мосқуэ: Тҳатта'с тимелесс сплендоур“. Даwн. Қаралди: 17-июл 2017-йил.
  10. ↑ „Шаҳ Жаҳан Мосқуэ, Тҳатта, Пакистан“. Асиан Ҳисториcал Арчитеcтуре.
  11. ↑ „Шаҳ Жаҳан Мосқуэ, Тҳатта“. УНЕСCО Wорлд Ҳеритаге Cентре. Қаралди: 2013-йил 7-декабр.

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Shoh_Jahon_masjidi" dan olindi