Shoh olmosi

Шоҳ олмос, 1971-йил почта маркаси

Шоҳ олмос ҳозирги Андхра-Прадеш (Жанубий Ҳиндистон) ҳудудидаги Голкон конларида 1450-йилда топилган ва ҳозир у Москва Кремлда Олмос фонди коллексиясида сақланмоқда.

Жисмоний тавсиф

Шоҳ олмос мовий тусли эмас, чунки унинг юзасида озгина темир оксиди борлиги сабабли сарғиш тусга эга. Айтишларича, дастлаб унинг оғирлиги 95 карат бўлган ва ишлов бериш пайтида у 9 каратни йўқотган. Унинг ҳозирги вазни 88,7 карат (18 г). Шакли чўзилган октаэдр бўлиб, унинг саккизта асл юзи ўн беш юзли билан алмаштирилган. У кўпинча тобутнинг шакли сифатида тасвирланган. Олмоснинг кесилиши техник жиҳатдан ласқуэ cут деб аталади бу усул ҳинд олмосларига хосдир. Илгари бўйнига тақилган ипни жойлаштириш учун тош атрофида труба кесилган. Унинг энг диққатга сазовор томони шундаки, унинг учта юзида ҳижрий йил билан бирга унга эгалик қилган учта ҳукмдорнинг исмлари форс тилида ёзилган. Бу уч ҳукмдорнинг номлари ва саналари қуйидагича:

• Низом Шоҳ: 1000 (=1591 милодий).
• Жаҳон Шоҳ: 1051 (= милодий 1641).
• Фатҳ Али Шоҳ: 1242 (милодий 1826).

У гўзаллиги ёки ҳажми бўйича дунёдаги энг яхши олмослардан бири эмас, лекин ундаги ёзувлар унинг тарихи ва келиб чиқишидан далолат беради.

Тарих

У Аҳмаднагардаги Низом Шоҳий маҳкамасига топширилди. 1591-йилда Шоҳ Низом олмоснинг бир томонига ўймакорлик қилишни буюрди: "Бурҳон Низом Шоҳ Иккинчи. 1000" (=1591 милодий).

Диамант Ле Шаҳ

Ўша йили Ҳиндистон императори Буюк Акбар Аҳмаднагар султонлигини эгаллаб, олмосни тортиб олди. Бир неча йил ўтгач, Акбарнинг набираси Шоҳ Жаҳон тахтга ўтирди ва бошқа ёзувни ўйиб қўйишни буюрди: "Шоҳ Жаҳон, Шоҳ Жаҳонгирнинг ўғли. 1051-йил" (милодий 1641-йилга тенг). Шоҳ Жаҳоннинг ўғли Аврангзеб олмосни тахти тепасига осиб, уни ёқут ва зумрад билан ўраб олди. Машҳур франсуз заргар Таверниэр Аврангзеб саройини зиёрат қилгандан сўнг шундай деб ёзган эди: „Тахтнинг ҳовлининг рўпарасида жойлашган томонида оғирлиги 80 дан 90 каратгача бўлган олмосдан, атрофида ёқут ва зумраддан иборат марварид кўриниши керак. Подшоҳ ўтирганида, гавҳар кўриниб туради“. Олмос тахтга яқин бўлгани учун „Тахт олмоси“ сифатида ҳам танилган. 1715-йилда у Лаҳорга кўчирилди ва 1738-йилгача шу ерда сақланган.

1738-йилда Нодиршоҳ Ҳиндистонга ҳужум қилиб, олмосни қўлга киритди ва уни ўзи билан Форсга олиб кетди. Олмос Форсда қарийб бир аср давомида сақланиб қолди. 1826-йилда учинчи томонига учинчи ёзув ўйиб ёзилду: „Қажар Фатҳ 'Али Шоҳ Султон ҳукмдори. 1242-йил“.

1829-йилда рус дипломати ва ёзувчиси Александр Грибоэдов Форс пойтахти Теҳронда ўлдирилган. Россия ҳукумати айбдорларни қаттиқ жазолашни талаб қилди. Фатҳ Алишоҳ саройи қўрқиб, шоҳнинг набираси Хусро Мирзони Санкт-Петербургга жўнатади ва у олмосни рус подшоси Николай И га совға сифатида топширади. Кейин у Россия инқилоби ва 1917-йил 2-мартда Романовлар сулоласи ағдарилишига қадар Санкт-Петербургдаги Қишки саройдаги олмос хонасида рус тожининг марваридлари орасида сақланган. Олмос бошқа хазиналар билан бирга олиб ташланди, Москвага олиб кетилди ва Кремл олмос фондига жойлаштирилди. У бугунги кунда Кремлда сақланади, у ерда эттита машҳур марваридлардан бири сифатида намойиш этилади.