Shollar suvi

Шоллар суви (озарбайжонча: Şоллар сую) — Озарбайжон Республикасининг Хачмаз вилояти Шоллар қишлоғида жойлашган булоқ суви.

Тарихи

Баку-Шоллар сув таъминоти қурилиши. ХХ аср бошлари.

ХИХ асрнинг ўрталарида Бокуда тоза ичимлик суви билан фожиали ҳолат юзага келди: қудуқлардан олинган сув мазасиз ва ҳар доим ҳам тоза эмас эди. Шаҳарда вабо, қизил иситма, ич қотиши ҳоллари тобора кўпроқ учраб турди. Шунинг учун, 1860-йилларнинг охирида, Боку қал’аси яқинида ичимлик сувини текшириш бошланди.

1879-йил сентабр ойида Боку шаҳар думасининг йиғилишида Ҳожи Зейналабдин Тагиев сув қидириш ва келажакдаги сув таъминотини лойиҳалаш учун 1000 рубл миқдорида маблаг 'ажратишни таклиф қилди. Геолог Бецевичнинг раҳбарлиги остида шаҳарнинг ўзида ва унинг атрофларида тўпланган ер ости сувлари миқдори маҳаллий истеъмол учун етарли бўлган, аммо унинг сифати қониқарли эмаслиги маълум бўлди. 1880-йил май ойида Боку Думаси Боку яқинида ер ости сувларини қидириш учун комиссия тузди.

1884-йилда муҳандис Отто Ленз Бокудаги Машта ва Бузовна қишлоқларида сув топди, аммо туз миқдори жуда кўп бўлгани сабабли уни ичишга яроқсиз бўлиб чиқди ва уни тозалаш фойдасиз деб топилди.

Сув қувурлари

Худат яқинидаги Боку-Шоллар сув ҳавзаси

1899-йил октабр ойида инглиз муҳандиси Уилям Линдли булоқ ва дарёларга бой Кубин уездининг графликларида қидирув ишларини бошлади. Мувозанатли сув Бокудан 180 километр нарида, баланд текисликда жойлашган Шоллар ва Ферсали қишлоқларида топилган. 1901-йил май ойида Боку шаҳрига навбатдаги ташрифи давомида Линдли Боку Думасига ҳисобот тақдим этди, шундан сўнг 1901-йил 23-июнда унинг лойиҳаси маъқулланиб, уни амалга ошириш учун 35,000 рубл ажратилди (улардан 25 мингини Думадаги овозли Алимарданбек Топчибашев шахсан топширди).

1902-йилда Дума сув таъминоти тизимини қуриш учун 182 минг рубл ажратди. 1903-йил кузида Линдлей вакиллари Бокуга ўзининг сўнгги лойиҳасини тақдим этдилар.

Қудуқ бурғулаш Линдлей компаниясининг шахсий назорати остида франсуз компанияси томонидан амалга оширилди. Қурилиш ишлари 1904-йил февралда бошланган, аммо кейинги инқилобий воқеалар ва бир қатор вабо эпидемиялари туфайли жиддий танаффуслар билан давом этган.

Ниҳоят, 1909-йил 5-майда шаҳар Думаси Россияда (177 километр) ягона Боку-Шоллар сув таъминоти тизимини қуриш масаласини ниҳоят ҳал қилди: маъмурият остида „Сув ​​таъминоти қурилиши бошқармаси“ ташкил этилди ва унинг бевосита муаллифи лойиҳа муҳандиси этиб тайинланди. 1912-йил январ ойида Боку Думаси томонидан берилган петиция муносабати билан император Николай ИИ маълум миқдордаги ерни Боку шаҳрининг мулкига ўтказиш тўғрисида фармон чиқарди.

1916-йил охирига келиб Боку-Шоллар сув таъминоти тизими қурилиши асосан якунланди. 1917-йил 21-январда Бокуда биринчи Шоллар суви Красноводская кўчасида (ҳозирги С. Вургун кўчаси) пайдо бўлди. 6 миллион челак сув сиғимига эга бўлган сув ўтказгичи кунига 3 миллион челакни сув билан таъминлаш учун мўлжалланган эди. Шоллар қишлоғида артезиан насосларидан тортиб, Сумгаит шаҳри яқинидаги Насосний қишлоғигача (тахминан 190 километр) сув таъминоти орқали сув тортишиш кучи билан оқади.