Ziyosfera

Frédéric Chopin: Versiyalar orasidagi farq

Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Frédéric Chopin
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
#YOʻNALTIRISH [[Frédéric Chopin]]
{{Shaxsiyat
|ismi = Frédéric Chopin
|portret = Chopin, by Wodzinska.JPG
|eni = 250px
|tavsif = 1835
|tavallud sanasi = {{birth date|1810|3|1}}
|tavallud joyi = [[Jelyazova Volya]], [[Polsha]]
|vafot sanasi = {{vafot sanasi va yoshi|1849|10|17|1810|3|1}}
|vafot joyi = [[Parij]], [[Fransiya]]
}}
'''Frederik Fransua Shopen''' ('''Fryderik Franciszek Chopin'''; 1810-yil 1-mart{{Snd}}1849-yil 17-oktyabr) polshalik bastakor va [[Romantizm|romantik davrning]] virtuoz pianinochisi boʻlib, asosan yakkaxon pianino uchun asarlar yozgan. U oʻz davrining yetakchi musiqachisi sifatida jahon miqyosida shuhrat qozondi, uning „poetik ijodi oʻz avlodida tengi boʻlmagan professional texnikaga asoslangan“{{Sfn|Rosen|1995}}.
 
Chopin Żelazowa Wola shahrida tavallud topgan va 1815-yilda Polsha Kongressi tarkibiga kirgan [[Varshava|Varshavada]] katta boʻlgan. U musiqiy taʼlimni tamomlagan va 1830-yil noyabr qoʻzgʻoloni boshlanishidan bir oy oldin, 20 yoshida Varshavada oʻzining oldingi asarlarini yaratgan. 21 yoshida u Parijga joylashdi. Shundan soʻng atigi 30 ta ommaviy chiqish qildi. U oʻz kompozitsiyalarini sotish va pianino darslari berish orqali oʻzini moddiy tomondan qoʻllab-quvvatlagan, buning uchun oʻsha vaqt talab katta edi. Chopin [[Franz Liszt]] bilan doʻstlik munosabatlarini oʻrnatdi va uning ijodi koʻplab musiqiy zamondoshlarini, jumladan [[Robert Schumann]]<nowiki/>ni ham hayratga soldi. 1836-yildan 1837-yilgacha Maria Wodzińska bilan muvaffaqiyatsiz shartnomadan soʻng, u fransuz yozuvchisi Aurore Dupin ([[George Sand]] taxallusi bilan mashhur) munosabatlarni saqlab qoldi. Soʻnggi yillarida uni muxlisi Jane Stirling moliyaviy jihatdan qoʻllab-quvvatladi. Umrining koʻp qismida Chopinning sogʻligʻi yomon edi. U 1849-yilda 39 yoshida Parijda vafot etdi.
 
== Hayoti ==
 
==== Bolalik ====
[[Fayl:Manor_house_in_Żelazowa_Wola.JPG|left|thumb| Chopinning tugʻilgan joyi Zelazowa-Wolada]]
Frédéric Chopin Varshavadan 46 kilometr ({{Convert|46|km|abbr=off|disp=output only}}) gʻarbda, oʻsha paytda [[Napoleon]] tomonidan tashkil etilgan Polsha davlati, [[Varshava knyazligi|Varshava gersogligi]] boʻlgan Żelazowa Volada tavallud topgan. Aslida 1810-yil 23-aprel sanasi boʻlgan uning tugʻilgan kuni cherkov choʻqintirish yozuvida 1810-yil 22-fevralda koʻrsatilgan va uning [[Ism|ismlari]] lotincha {{Lang|la|Fridericus Franciscus}} shaklida keltirilgan. (Polshada u {{Lang|pl|Fryderyk Franciszek}} edi){{Sfn|Hedley|Brown|1980}}{{Sfn|Zamoyski|2010}}{{Sfn|Cholmondeley|1998}}.
 
Uning otasi Nicolas Chopin 1787-yilda oʻn olti yoshida Polshaga hijrat qilgan [[Lotaringiya|Lotaringiyalik]] fransuz edi{{Sfn|Zamoyski|2010}}{{Sfn|Walker|2018}}. U oʻzi ishlagan oilalardan biri boʻlgan Skarbeklarning kambagʻal qarindoshi Justina Krzyzanowskaga uylandi{{Sfn|Samson|2001}}. Chopin ota-onasi turmushga chiqqan Broxovdagi cherkovda choʻqintirilgan. Uning oʻn sakkiz yoshli choʻqintirgan otasi Nicolas Chopinning shogirdi Fryderyk Skarbek edi{{Sfn|Zamoyski|2010}}. Chopin Nicolas va Justinaning ikkinchi farzandi va ularning yagona oʻgʻli edi; uning katta singlisi Ludwika va ikkita kichik singlisi Izabela va Emilia bor edi, ular 14 yoshida [[Sil|sil kasalligidan]] vafot etgan boʻlgan{{Sfn|Zamoyski|2010}}<ref>{{Veb manbasi |url=http://en.chopin.nifc.pl/chopin/persons/detail/id/6368 |sarlavha=Emilia Chopin |qaralgan sana=2021-06-27 |ish=[[Fryderyk Chopin Institute|Narodowy Instytut Fryderyka Chopina]] |muallif=Mysłakowski |ism=Piotr |arxivsana=2 January 2018 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180102165448/http://en.chopin.nifc.pl/chopin/persons/detail/id/6368}}</ref>. Nicolas Chopin asrab olingan oilasiga sadoqatli edi va uy sharoitida [[Polyak tili|polyak tilini]] oʻrganishga qattiq kirishdi{{Sfn|Zamoyski|2010}}.
[[Fayl:Mikołaj_Chopin.jpg|thumb| Chopinning otasi Nicolas Chopin, Mieroszewski, 1829-yil]]
1810-yil oktyabr oyida, Chopin tugʻilgandan olti oy oʻtgach, oila Varshavaga koʻchib oʻtdi, u yerda otasi Varshava litseyida fransuz tili oʻqituvchisi lavozimni egalladi. Chopin oilasi bilan saroy hududida yashagan. Otasi nay va skripka chalardi{{Sfn|Zamoyski|2010}}, onasi pianino chalar va Chopinlar yashaydigan pansionatda oʻgʻil bolalarga dars berardi{{Sfn|Szulc|1998}}. Chopinning tanasi yengil edi va hatto erta bolalikda ham kasalliklarga moyil edi{{Sfn|Zamoyski|2010}}.
 
Chopin onasidan pianino chalishni oʻrgangan boʻlsa-da, lekin uning birinchi professional musiqa oʻqituvchisi 1816-yildan 1821-yilgacha chexiyalik pianinochi Wojciech Żywny edi. {{Sfn|Samson|2001}} Uning katta opasi Ludwika ham Zywnydan saboq olgan va vaqti-vaqti bilan ukasi bilan duet ijro etgan{{Sfn|Samson|1996}}. Yetti yoshida u ommaviy konsertlar berishni boshladi va 1817-yilda G minor va B-flat majorda ikkita [[polonez]] yaratdi{{Sfn|Walker|2018}}. Uning navbatdagi asari, 1821-yilda Zywnyga bagʻishlangan „A-flat major“dagi polonez uning saqlanib qolgan eng qadimgi musiqiy qoʻlyozmasi hisoblanadi{{Sfn|Samson|2001}}.
 
== Yana qarang ==
 
* Shopen nomidagi xalqaro pianino tanlovi
* Davr asboblari boʻyicha 1-Xalqaro Shopen tanlovi
* Frederik Chopin xotirasi
 
== Manbalar ==
{{Manbalar|35em|group=n}}
 
=== Iqtiboslar ===
{{Manbalar|25em}}
 
=== Bibliografiyasi ===
 
 
== Qoʻshimcha oʻqish ==
 
* {{Kitob manbasi |last=Azoury |first=Pierre |year=1999 |title=Chopin through His Contemporaries |publisher=[[Greenwood Press]] |location=Westport, Connecticut |isbn=978-0-313-30971-7 |ref=none}}
 
== Havolalar ==
 
* [[BBC]] 2010 hujjatli filmi, ''[https://www.youtube.com/watch?v=RM9mb1cUsHQ Shopin: Musiqa ortidagi ayollar]'', YouTubeʼda, 90 daqiqa.
*
* Works by or about Frédéric Chopin
* [http://en.chopin.nifc.pl/chopin/life/calendar Tarjimai hol] Archived</link> Fryderik Shopin institutining rasmiy saytida
* [http://www.fortepian.instrumenty.edu.pl/en/pianos/show/piano/10 Chopinning soʻnggi pianinosi (Pleyel 14810)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20181116173653/http://www.fortepian.instrumenty.edu.pl/en/pianos/show/piano/10 |date=2018-11-16 }}
* [http://ikonografiachopina.pl/wstep.html Chopin ikonografiyasi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170123175843/http://ikonografiachopina.pl/wstep.html |date=2017-01-23 }}{{Snd}}bastakorning haqiqiy (va unchalik ham haqiqiy boʻlmagan) tasvirlari haqida batafsil sharh bilan polyak tilidagi veb-sayt
* [https://teatrwielki.pl/en/activity/opera-gallery/exhibitions-of-201718/chopins-pianos/ Chopin pianinolari] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210413201348/https://teatrwielki.pl/en/activity/opera-gallery/exhibitions-of-201718/chopins-pianos/ |date=2021-04-13 }} -da Archived</link>
* [http://iccpi.eu/en//The Davr cholgʻu asboblari boʻyicha 1-Xalqaro Shopen tanlovi]
* [https://chopin.nifc.pl/en/chopin/listy Chopin yozishmalari]
 
'''Musiqa yozuvlari'''
 
* Free scores by Frédéric Chopin at the International Music Score Library Project (IMSLP)
* [http://chopin.lib.uchicago.edu/ ''Chopin Early Editions''], a collection of over 400 first and early printed editions of musical compositions by Frédéric Chopin published before 1881
* [http://www.cfeo.org.uk/jsp/browsecollection.jsp ''Chopinʼs First Editions Online''] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160104170812/http://www.cfeo.org.uk/jsp/browsecollection.jsp |date=2016-01-04 }} Archived 4 January 2016 at the Wayback Machine features an interface that allows three navigable scores to be open simultaneously in frames to facilitate comparison.
{{Tashqi havolalar}}
[[Turkum:1849-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:1810-yilda tugʻilganlar]]

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Frédéric Chopin
Tavalludi 1-mart 1810-yil
Jelyazova Volya, Polsha
Vafoti 17-oktyabr 1849-yil(1849-10-17)
(39 yoshda)
Parij, Fransiya

Frederik Fransua Shopen (Fryderik Franciszek Chopin; 1810-yil 1-mart – 1849-yil 17-oktyabr) polshalik bastakor va romantik davrning virtuoz pianinochisi boʻlib, asosan yakkaxon pianino uchun asarlar yozgan. U oʻz davrining yetakchi musiqachisi sifatida jahon miqyosida shuhrat qozondi, uning „poetik ijodi oʻz avlodida tengi boʻlmagan professional texnikaga asoslangan“[1].

Chopin Żelazowa Wola shahrida tavallud topgan va 1815-yilda Polsha Kongressi tarkibiga kirgan Varshavada katta boʻlgan. U musiqiy taʼlimni tamomlagan va 1830-yil noyabr qoʻzgʻoloni boshlanishidan bir oy oldin, 20 yoshida Varshavada oʻzining oldingi asarlarini yaratgan. 21 yoshida u Parijga joylashdi. Shundan soʻng atigi 30 ta ommaviy chiqish qildi. U oʻz kompozitsiyalarini sotish va pianino darslari berish orqali oʻzini moddiy tomondan qoʻllab-quvvatlagan, buning uchun oʻsha vaqt talab katta edi. Chopin Franz Liszt bilan doʻstlik munosabatlarini oʻrnatdi va uning ijodi koʻplab musiqiy zamondoshlarini, jumladan Robert Schumannni ham hayratga soldi. 1836-yildan 1837-yilgacha Maria Wodzińska bilan muvaffaqiyatsiz shartnomadan soʻng, u fransuz yozuvchisi Aurore Dupin (George Sand taxallusi bilan mashhur) munosabatlarni saqlab qoldi. Soʻnggi yillarida uni muxlisi Jane Stirling moliyaviy jihatdan qoʻllab-quvvatladi. Umrining koʻp qismida Chopinning sogʻligʻi yomon edi. U 1849-yilda 39 yoshida Parijda vafot etdi.

Hayoti

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Bolalik

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Chopinning tugʻilgan joyi Zelazowa-Wolada

Frédéric Chopin Varshavadan 46 kilometr (29 milya) gʻarbda, oʻsha paytda Napoleon tomonidan tashkil etilgan Polsha davlati, Varshava gersogligi boʻlgan Żelazowa Volada tavallud topgan. Aslida 1810-yil 23-aprel sanasi boʻlgan uning tugʻilgan kuni cherkov choʻqintirish yozuvida 1810-yil 22-fevralda koʻrsatilgan va uning ismlari lotincha Fridericus Franciscus shaklida keltirilgan. (Polshada u Fryderyk Franciszek edi)[2][3][4].

Uning otasi Nicolas Chopin 1787-yilda oʻn olti yoshida Polshaga hijrat qilgan Lotaringiyalik fransuz edi[3][5]. U oʻzi ishlagan oilalardan biri boʻlgan Skarbeklarning kambagʻal qarindoshi Justina Krzyzanowskaga uylandi[6]. Chopin ota-onasi turmushga chiqqan Broxovdagi cherkovda choʻqintirilgan. Uning oʻn sakkiz yoshli choʻqintirgan otasi Nicolas Chopinning shogirdi Fryderyk Skarbek edi[3]. Chopin Nicolas va Justinaning ikkinchi farzandi va ularning yagona oʻgʻli edi; uning katta singlisi Ludwika va ikkita kichik singlisi Izabela va Emilia bor edi, ular 14 yoshida sil kasalligidan vafot etgan boʻlgan[3][7]. Nicolas Chopin asrab olingan oilasiga sadoqatli edi va uy sharoitida polyak tilini oʻrganishga qattiq kirishdi[3].

Chopinning otasi Nicolas Chopin, Mieroszewski, 1829-yil

1810-yil oktyabr oyida, Chopin tugʻilgandan olti oy oʻtgach, oila Varshavaga koʻchib oʻtdi, u yerda otasi Varshava litseyida fransuz tili oʻqituvchisi lavozimni egalladi. Chopin oilasi bilan saroy hududida yashagan. Otasi nay va skripka chalardi[3], onasi pianino chalar va Chopinlar yashaydigan pansionatda oʻgʻil bolalarga dars berardi[8]. Chopinning tanasi yengil edi va hatto erta bolalikda ham kasalliklarga moyil edi[3].

Chopin onasidan pianino chalishni oʻrgangan boʻlsa-da, lekin uning birinchi professional musiqa oʻqituvchisi 1816-yildan 1821-yilgacha chexiyalik pianinochi Wojciech Żywny edi. [6] Uning katta opasi Ludwika ham Zywnydan saboq olgan va vaqti-vaqti bilan ukasi bilan duet ijro etgan[9]. Yetti yoshida u ommaviy konsertlar berishni boshladi va 1817-yilda G minor va B-flat majorda ikkita polonez yaratdi[5]. Uning navbatdagi asari, 1821-yilda Zywnyga bagʻishlangan „A-flat major“dagi polonez uning saqlanib qolgan eng qadimgi musiqiy qoʻlyozmasi hisoblanadi[6].

Yana qarang

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  • Shopen nomidagi xalqaro pianino tanlovi
  • Davr asboblari boʻyicha 1-Xalqaro Shopen tanlovi
  • Frederik Chopin xotirasi

Manbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Iqtiboslar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ Rosen 1995.
  2. ↑ Hedley & Brown 1980.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 Zamoyski 2010.
  4. ↑ Cholmondeley 1998.
  5. ↑ 5,0 5,1 Walker 2018.
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 Samson 2001.
  7. ↑ Mysłakowski. „Emilia Chopin“. Narodowy Instytut Fryderyka Chopina. 2018-yil 2-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 27-iyun.
  8. ↑ Szulc 1998.
  9. ↑ Samson 1996.

Bibliografiyasi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Qoʻshimcha oʻqish

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Havolalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Musiqa yozuvlari

  • Free scores by Frédéric Chopin at the International Music Score Library Project (IMSLP)
  • Chopin Early Editions, a collection of over 400 first and early printed editions of musical compositions by Frédéric Chopin published before 1881
  • Chopinʼs First Editions Online (Wayback Machine saytida 2016-01-04 sanasida arxivlangan) Archived 4 January 2016 at the Wayback Machine features an interface that allows three navigable scores to be open simultaneously in frames to facilitate comparison.
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Shopen?oldid=440443" dan olindi