Shpengler Osvald

Шпенглер Освалд (1880.29.5, Бланкенбург, Гарс — 1936.8.5, Мюнхен) — немис файласуфи, тарихчи, ҳаёт фалсафаси намояндаси. Асосий асари "Европанинг сўниши" (1918—22) катта муваффақият қозонгандан сўнг танилган. 20-йилларда фашизмга яқин йўналишдаги публицистик чиқишлар қилган, аммо 1933-йил нацистларнинг ҳамкорлик қилиш тўғрисидаги таклифларини рад этган. шаҳрига Ницше фалсафаси ҳал қилувчи таъсир кўрсатган. Ш. ўз қарашларида чексиз кенгайиб кетган органик ҳаёт тушунчасига таянади. Маданиятни у "организм" сифатида талқин қилади ва ягона, умуминсоний маданият йўқ ва бўлиши ҳам мумкин эмас, деб ҳисоблайди. Ш. 8 та маданиятни: Миср, Ҳинд, Бобил, Хитой, "аполлон" (юнонрум), "афсунгарлик" (византия-араб), "фауст" (Ғарбий Европа) ва майя маданиятини ажратиб кўрсатади; руссибир маданияти пайдо бўлиши кутиляпти, деб уқтиради. шаҳрига кўра, ҳар бир маданий "организм"га унинг ички ҳаётий сиклига боғлиқ ҳолда олдиндан муайян муддат (минг йилга яқин) белгилаб берилади. Маданият ўлиб бориб ўрнини сивилизация эгаллайди. Маданиятдан сивилизацияга ўтиш ижодкорликдан унумсизликка, тиклана боришдан қотиб қолишга, қаҳрамонона ишлардан оддий ишга ўтишни англатади; юнонрум маданияти учун бу жараён эллинизм даврида, Ғарб дунёси учун эса — ХИХ асрда рўй берди ва унинг "сўниши" бошланди. шаҳрининг фикрича, сивилизация кириб келиши билан бадиий ва адабий ижоднинг кераги бўлмай қолади. Шунинг учун у маданиятга доир нарсаларни йиғиштириб қўйиб, соф техницизмга берилишни таклиф этади.

Фалсафий қарашлари

Спенглернинг фалсафий ва маданий тадқиқотлари мавзуси " жаҳон тарихининг морфологияси "эди: о'хшашлик билан тушунилган ноёб органик шакллар сифатида қараладиган дунё маданиятларининг о'зига хослиги (ёки" ма'навий даврлар"). Тарихнинг "қадимги дунё — О'рта асрлар — ҳозирги замон" га нисбатан қабул қилинган шартли даврийлигини қат'иян рад этиб (чунки бу Европадан ташқари жамиятлар учун ҳеч қандай аҳамиятга эга эмас), Спенглер дунё тарихига бошқача қарашни таклиф қилади — тирик организмлар сингари яшайдиган бир қатор мустақил маданиятлар сифатида., туг'илиш, шаклланиш ва о'лиш даврлари. Спенглер дунё-тарихий жараён г'оясининг текислаш бирлигини бошқа расм билан алмаштиришни таклиф қилади — ко'плаб о'зига хос ва ноёб маданиятларнинг пайдо бо'лиши, гуллаши ва о'лимининг циклик тарихи. Спенглер о'з имкониятларини то'лиқ англаган" буюк маданиятлар "қаторига Хитой, Бобил, Миср, ҳинд, қадимги, Византия-Араб, г'арбий, Майя маданияти, шунингдек," уйг'онган " рус-Сибир киради. Ҳар бир маданиятнинг о'зига хослиги унинг "руҳи" нинг о'зига хослиги билан та'минланади: қадимги маданият "Аполлон" руҳига, Арабча — "сеҳрли", г'арбий — "Фауст" ва бошқаларга асосланган. Миср ёки "Фауст" (я'ни ХИИ—ХВИИИ асрларнинг г'арбий маданияти) бо'лсин, ҳар қандай маданиятнинг о'лиши маданиятдан цивилизацияга о'тиш билан тавсифланади. Демак, унинг концепциясида "бо'лиш" (маданият) ва "бо'лиш" (цивилизация) га қарши асосий қарама-қаршилик.Шундай қилиб, қадимги Юнонистон маданияти қадимги Рим цивилизациясида о'з якунини топади. Г'арбий Европа маданияти, ноёб ва вақт чекланган ҳодиса сифатида, ИХ асрда пайдо бўлган, ХВ-ХВИИИ асрларда о'зининг гуллаб-яшнашини бошдан кечирмоқда. ва ХИХ асрдан бошлаб, цивилизация даври бошланиши билан у "айлана" бошлайди; Г'арб цивилизациясининг охири (2000 йилдан), Спенглернинг со'зларига ко'ра, ҳақиқий материалларни йиг'иш бо'йича улкан ишларни амалга оширган турли хил дунё маданиятлари то'г'рисида, И—ИИ асрлардан солиштириш мумкин (ёки "бир вақтнинг о'зида"). қадимги Римда ёки ХИ—ХИИИ асрларда. Спенглер томонидан кетма-кет олиб борилган маданиятларнинг о'зига хослиги, уларнинг о'згариши (узлуксизлиги) ҳақидаги тезис уларнинг қиймат эквивалентлигини тан олишга олиб келди: уларнинг барчаси тарихий аҳамиятга эга ва ҳар қандай баҳолаш тоифаларидан ташқарида таққосланиши керак. Спенглернинг фикрига ко'ра, маданиятларнинг қиёсий таҳлили уларнинг тақдирининг бирлигини очиб беради: ҳар бир маданият ривожланиш босқичларининг бир хил кетма-кетлигидан о'тади ва ҳар бир босқичнинг асосий хусусиятлари барча маданиятларда бир хил; барча маданиятлар мавжуд бо'лиш давомийлиги (тахминан 1000 йил) ва ривожланиш сур'атлари жиҳатидан о'хшашдир; битта маданият билан бог'лиқ тарихий воқеалар (гомология) бошқа барча нарсаларда. Ҳар бир маданият о'зининг ички ижодий имкониятларини тугатиб, о'лади ва цивилизация босқичига о'тади ("цивилизация", Спенглернинг со'зларига ко'ра, инқироз натижаси, ҳар қандай маданиятнинг тугаши), бу атеизм ва материализм, ташқи томондан агрессив кенгайиш, радикал инқилобизм, илмий ва техник, шунингдек урбанизация ("жаҳон шаҳрида одамлар ё'қ ва жуда ко'п нарса бор" ("Европанинг Қуёш ботиши"). О. Спенглер "Европанинг Қуёш ботиши" га кириш қисмида шундай ёзади: "одамларнинг ҳақиқий билувчиси учун мутлақо то'г'ри ёки ното'г'ри нуқтаи назар ё'қ". У ерда у шундай дейди: "абадий ҳақиқатлар ё'қ. Ҳар бир фалсафа о'з ифодасидир ва фақат о'з даврининг ифодасидир". Ва бу асарнинг бошқа жойларида у шундай дейди:"умуминсоний ахлоқ ё'қ... маданиятлар каби ко'п ахлоқ бор...". Спенглернинг тарихий услубининг асоси табиат ва тарихни бир-биридан янада узоқлаштирадиган "рақамларнинг ма'носи" тушунчаси эди. Спенглернинг со'зларига ко'ра, "уйг'оқ онг" га эга бўлган одамнинг ма'навий ҳаёти вақт ва ма'лум бир ё'налишда ривожланади. Натижада, шахснинг онгида фақат унга хос бўлган унинг дунёдаги шахсий сурати шаклланади: мажозий-рамзий ёки оқилона-концептуал. Математик рақам ёки со'з туридан фойдаланиб, аллақачон мавжуд бўлган, амалга оширилган — "табиат" нинг мажозий дунёқараши, Спенглернинг со'зларига ко'ра, "ҳисоблаш мумкин". Мумкин бўлган маданиятни динамик равишда амалга ошириш тарихи хронологик миқдорлар билан бог'лиқ ва аниқ ҳисоб-китобларга бегона. Шу билан бирга, Спенглернинг со'зларига ко'ра, маданиятнинг о'з-о'зини ривожланиши фақат суб'эктлар томонидан ташқи дунё тасвирларини о'лчаш, ҳисоблаш, шакллантириш ва фиксация қилиш процедураларининг аҳамиятини англаш нуқтаи назаридан мумкин, Шунинг учун "рақамларнинг ма'носи" тушунчаси нуқтаи назаридан, қадимги маданият, Спенглернинг со'зларига ко'ра, оёқ-қо'лларга асосланган, рақамлар сериясининг танаси, замонавий Г'арб цивилизациясига қарама-қарши, чексиз рақамли фикр. Спенглер тарих ҳақидаги о'з қарашларини классик тарихийликни танқид қилиш деб та'рифлаган: унинг фикрига ко'ра, бу тарихий усул бо'йича ҳодисаларни тизимлаштиришни белгилайдиган маданиятлар тақдирининг хронологияси ва "чуқур тажрибаси" — бу контекстда Маданияцҳунослик тарихнинг "морфологияси" вазифасини бажаради. Спенглер схемасига ко'ра, билишнинг барча усуллари "морфология" нинг моҳиятидир; табиат морфологияси — бу шахссиз систематика; органик морфология — ҳаёт ва тарих — бу "физиогномия" ёки ма'навий соҳага ко'чирилган "маданият портрети"нинг индивидуаллаштирилган сан'ати. Спенглернинг фикрига ко'ра, маданий шаклларни тушуниш мавҳум илмий билимларга тубдан қарама-қарши бо'либ, то'г'ридан-то'г'ри "ҳаёт туйг'уси"га асосланган. Муайян маданиятнинг намоён бо'лиши нафақат умумий хронологик ва географик атрибутлар билан, балки, авваламбор, сан'ат, сиёсат, иқтисодий ҳаёт, дунёнинг илмий қарашлари ва бошқаларда учрайдиган услубнинг о'зига хослиги билан бирлаштирилган. Спенглернинг фикрига ко'ра, маданиятлар "даладаги гуллар сингари юксак мақсадсизлик билан" пайдо бо'лади ва саҳнадан худди шундай мақсадсиз чиқиб кетади ("...фақат тирик маданиятлар о'лади" ҳеч нарса қолдирмасдан. Спенглер маданияти морфологияси г'арбий дунёга унинг қуёш ботишига қараб то'хтовсиз эгилишини ма'лум қилди: Спенглернинг фикрига ко'ра, рационалистик цивилизация о'лимга маҳкум бўлган маданиятнинг юқори ма'навий қадриятларининг таназзулини англатади. Спенглернинг со'зларига ко'ра, о'тмишдаги буюк маданиятлар Г'арбга о'з тақдирини, яқин тарихий келажагини намойиш этади. Спенглер социалистик г'ояларга ижобий муносабатда бўлган ("социализм — ташқи хаёлларга қарши — ...ҳокимият иродаси тизими. ... Унинг мақсади мутлақо империалист: кенг ма'нода фаровонлик, аммо касал одамлар эмас, балки мулк, туг'илиш ва урф-одатларга қаршилик ко'рсатишга қарши ҳаракат эркинлигини беришга интилаётган ҳаётий одамлар " ва миллий социализмга салбий муносабатда бўлган-у Германиядаги фашистлар билан ҳамкорлик қилишдан очиқчасига воз кечган. Шунга қарамай, Спенглер о'зининг "Пруссия ва социализм" асарида фақат немисларга хос бўлган махсус социализмни та'кидлайди. Бу Пруссия давлатчилик руҳи, немис коллективизми ва чегараларни кенгайтиришга интилишдан иборат. Файласуф немис руҳининг бу хусусиятини "ҳақиқий социализм" деб атайди, социализмни чап қанот мафкураси сифатида рад этади. Чесноков Г. Д. Спенглернинг фалсафий қарашлари Н. я.нинг маданий ва тарихий турлари назариясининг асосий қоидаларини такрорлайди, деб ҳисоблайди. Спенглернинг г'оялари Тойнби, Ортега й Гассет ва бошқаларга та'сир ко'рсатди.

Экинлар ро'йхати

Спенглер маданиятларнинг "руҳлари"ни ёрқин акс эттиради [13]: Бобил Араб-Византия-"г'ор" нинг буюк рамзи (руҳ ва танага қат'ий қаршилик ко'рсатадиган" сеҳрли " руҳга асосланган) Миср-"ё'л"нинг буюк рамзи Ҳиндистон Хитой-"Тао"нинг буюк рамзи Маян (Мексика) Юнон-Рим (қадимий)-"тана, ҳайкалтарошлик билан безатилган танаси" нинг буюк рамзи (унинг базасида "Аполлон" руҳи бор) Г'арбий Европа - "чексизлик" нинг буюк рамзи (соф чексиз макон ва вақтинчалик жараён рамзида мужассам бўлган" Фауст " руҳи) Рус-Сибир (янги пайдо бўлган маданият)

Маданиятни ривожлантириш босқичлари

Ҳар бир маданият о'з ривожланишида бир қатор асосий босқичлардан о'тади: 1) мифологик-рамзий — бошланг'ич маданият босқичи, унинг асосий шакллари эндигина пайдо бўлганда; 2) дастлабки маданият босқичи, унинг шакллари пайдо бўлганда; 3) метафизик-диний (юқори) маданият босқичи, унда у о'зининг энг юқори чо'ққисига чиқади; 4) бошланг'ич маданият босқичи қарилик ва маданиятнинг о'лими цивилизация босқичидир.

Тарихий псевдоморфозлар

Спенглер тарихий псевдоморфозлар билан "бегона қадимий маданият шу қадар куч билан четга суриладики, маданият ёш бо'либ, у учун бу чекка унинг ватани бо'либ, то'лиқ нафас ололмаяпти ва нафақат тоза, о'зига хос шаклларни катламага этиб бормайди, балки о'з-о'зини англашнинг то'лиқ ривожланишига ҳам эриша олмайди". Спенглер Араб маданияти ва Петрин Россиясини тарихий псевдоморфозлар қаторига киритади. А. С. Алексеэв та'кидлайди:"О. Спенглернинг қадимги Миср сан'ати ҳақидаги ҳукмлари бизга О. Спенглерда ушбу сан'ат томонидан яратилган таассуротлар ҳақида ко'п нарсаларни билиб олишга имкон беради, аммо улар қадимги мисрликларнинг ҳаёти ва маданияти билан мутлақо алоқаси ё'қ" .[авторитет бо'лмаган манба?]

Дунёдаги замонавий вазиятга қарашлар

О. Спенглер о'зининг "қарорлар йиллари" китобида Германияда миллий социалистик то'нтариш тарафдори сифатида очиқчасига гапиради: Бу йилги миллий то'нтариш амалга ошишини мен каби иштиёқ билан кутган деярли ҳеч ким ё'қ эди - О. Спенглер "қарор йиллари"

Мақолалари

"Европанинг қуёш ботиши" (немис. Дер Унтерганг дес Абендландес, Вол. 1 — 1918, Вол. 2 — 1922) "Инсон ва техника" (немис. Дер Менсч унд диэ Течник, 1931) "Қарор йиллари" (немис. Жаҳре дер Энцчеидунг, 1933) "Германия рейхини қайта тиклаш" (немис. Неубау дес деуцчен Реичес, 1924) Рус тилидаги таржимада асарларнинг нашрлари Тартибга солиш Спенглер О. Европанинг Қуёш Ботиши. - М:" Илм", 1993 Йил. — 592 п. - ИСБН 5-02-029879-4. Спенглер О. Пруссия ва социализм. - М.: Праксис, 2002 Йил. — 240 п. Спенглер О. қарор йиллари: Германия ва дунё-тарихий ривожланиш (транс. ва кейин. С. Э. Вершинин). - Екатеринбург:" У-Фактория", 2007 Йил. - п. 223. — ИСБН 978-5-9757-0154-1. Спенглер О. Г'арбий дунёнинг Қуёш ботиши. - М:" Алфа китоби", 2014 йил. — 1085 п. Спенглер О. Германия рейхини қайта тиклаш. / Пер. у билан. А. В. Перцева ва ю.ю. дарчин, постел, А. В. Перцева. - Санкт-Петербург. Владимир Дал, 2015 Йил. - 223 п.