Shushanik Apoyan
Бу мақолага бошқа бирорта саҳифадан
ишорат йўқ. (Май 2024) |
Шушаник Арутуновна Апоян (арманча: Շուշանիկ Հարությունի Ափոյան; 1923-йил 17-октябр, Ереван — 2015-йил 9-октябр Ереван) — арман мусиқашуноси, пианист ва мусиқа педагоги. Комитас номидаги Ереван давлат консерваторияси профессори (1987). 1960-йилдан СССР Бастакорлар уюшмаси аъзоси.
| Шушаник Апоян | |
|---|---|
| Таваллуди |
17-октябр 1923-йил Ереван, СССР |
| Вафоти |
9-октябр 2015-йил Ереван, Арманистон |
| Фуқаролиги |
|
| Соҳаси | мусиқашунослик |
| Иш жойлари | Ереван давлат консерваторияси |
| Илмий даражаси | фан номзоди |
| Илмий унвони | профессор |
| Академик раҳбарлари | Л. А. Баренбойм |
Шушаник Арутуновна Апоян — арман пианино санъати тарихи ва назарияси бўйича тадқиқотлар асосчиси. Фортепиано педагогикаси ва ўқитиш методикаси, мусиқа таълими ва тарбияси, арман бастакорларининг фортепиано санъати, саҳна санъати[1] соҳасидаги тадқиқотлари билан машҳур. Апоян юздан ортиқ илмий ва услубий ишлар, жумладан, ўн олтита монография муаллифидир. 1980-йилда Ереван давлат консерваториясида саҳна санъати тарихи ва назарияси кафедрасини ташкил этган.
Биографияси
Шушаник Арутуновна 1923-йил 17-октябрда Ереванда таваллуд топган.
А. Спендиаров номидаги Ереван мусиқа мактабини тамомлаган[2]. 1947-йилда Ереван давлат консерваториясини Роберт Христофорович Андриасаннинг фортепиано синфида[3], 1948-йилда Георгий Григоревич Тигранов синфида тарих ва назария факултетини тугатган[4]. Шушаник Арманистон ССР Фанлар академияси Бадиий институтида (1949—1952) ва Н. А. Римский-Корсаков номидаги Ленинград давлат консерваториясида (1953—1955) профессор Лев Аронович Баренбойм раҳбарлигида аспирантурани тамомлаган.
Шушаник Апоян 1947—1953 ва 1955—1980-йилларда П. И. Чайковский номидаги Ереван профессионал мусиқа мактабида фортепианодан дарс берган. 1953—1955-йилларда Н. А. Римский-Корсаков номидаги Ленинград мусиқа мактабида фортепианодан, 1955—1962-йилларда Р. О. Меликан номидаги Ереван мусиқа мактабида фортепианодан дарс берган[1].
Мусиқа педагоги Апоян 1960-йилдан СССР Бастакорлар уюшмаси аъзоси бўлган. 1961-йилда „Арманская фортепианная музика“ мавзусида санъацҳунослик фанлари номзоди илмий даражасига номзодлик диссертациясини ҳимоя қилган.
Шушаник Апоян 1957-йилдан Ереван давлат консерваториясида пианизм тарихи ва назариясидан, 1962-йилдан фортепиано ўқитиш методикасидан дарс берган. 1970-йилдан доцент, 1987-йилдан профессор даражасига кўтарилган. Апоян узоқ йиллар консерваторияда педагогик амалиёт кафедрасини бошқарган. 1980—1990-йилларда Ереван давлат консерваториясининг саҳна санъати тарихи ва назарияси кафедраси мудири бўлиб фаолият олиб борган. Бу кафедра илгари мавжуд бўлган махсус фортепиано кафедраси негизида ташкил этилган. 2006—2015-йилларда Ереван давлат консерваториясида маслаҳатчи профессор бўлиб ишлаган. .
Арутуновна бир қанча монографиялар ва кўплаб илмий мақолалар муаллифидир. Ленинград, Москва, Тбилиси ва Ереванда бўлиб ўтган турли конференцияларда қатнашган ва нутқ сўзлаган. У арман бастакорларининг педагогик фортепиано асарлари тўпламини (1983-йил, Ереван, С. О. Бабаян билан биргаликда) ва арман бастакорларининг болалар драмалари тўпламини (1972-йил, Москва, Э. А. Абаджан билан биргаликда) тузган.
Шушаник Арутуновна Апоян 2015-йил 9-октябрда Ереванда 92 ёшида вафот этган.
Асосий ишлари
Шушаник Апоян арман фортепиано санъати тарихи ва назариясининг биринчи тадқиқотчиси ҳисобланади. Санъацҳунослик фанлари доктори, профессор Светлана Саркисяннинг фикрича: „Арман мусиқашунослигида бу соҳанинг шаклланишида нуфузли мусиқашунос, фортепиано санъати тарихи ва назарияси бўйича чуқур мутахассис Шушаник Арутуновна Апоян турган. Унинг кўп йиллик изланишлари туфайли Арманистоннинг пианино маданияти яхлит ва муҳим ҳодиса сифатида қабул қилина бошлади“.
Апоян 1948-йилда мусиқашунослик фаолиятини арман фортепианино мусиқасининг шаклланиш ва ривожланиш йўлларини ўрганишдан бошлаган. Айниқса бу даврда Арманистонда фортепианинонинг биринчи пайдо бўлишини ўрганиш диққатга сазовордир. Апоян Арманистоннинг шаҳар ва қишлоқлари бўйлаб саёҳат қилиб, арман фортепианино санъатининг тарихи ҳақида маълумот тўплаган. Унинг тадқиқотлари туфайли, пианино 19-асрнинг охирида Мегҳри, Капан, Шуша, Агулисда пайдо бўлгани аниқланган.
Шушаник Арутуновна арман бастакорларининг фортепиано консертлари ва болалар мусиқасининг пайдо бўлиш тарихини тадқиқ қилган. Апоян арман бастакорларининг архивини ўрганар экан, Комитас ва Саркис Бархударандан олдин ҳам Генарий Корганов болалар ва ўсмирлар мусиқасига мурожаат қилганини аниқлаган. Коргановнинг 1880-йилларнинг охирида Германияда нашр этилган песалари нафақат арман, балки Кавказорти мусиқа санъати тарихидаги биринчи намуналар эди. Апоян Комитас архивини ўрганар экан, фортепианино учун педагогик адабиётларни, шунингдек, машҳур пианистларнинг фортепиано чалишнинг техник муаммоларига бағишланган назарий асарларини топган.
Шушаник Арутуновна Апояннинг алоҳида хизмати бу янги қимматбаҳо мусиқа материаллари тўпламидир. Залсбургдаги Орф Карл номидаги мусиқа ва эстетик тарбия институтида, Санкт-Петербург, Москва, Лвов, Тбилиси консерваториялари архивларида фаолият олиб борган Апоян Ереван давлат консерваторияси ҳамда Арманистон Жамоатчилик радиоси аудио кутубхонасини тўлдириш учун кўплаб қизиқарли материаллар (таниқли ижрочиларнинг ноёб ёзувлари) олиб келган. Шунингдек, мусиқачиларнинг ҳаёти ва ижодий йўллари ҳақида материаллар тўплаган. Апояннинг шахсий архивида машҳур мусиқачиларнинг 200 дан ортиқ мактуби мавжуд.
60 йиллик фаолияти давомида Апоян 100 дан ортиқ нуфузли асарларни, жумладан „Фортепианная музика Совецкой Армении“, „Роберт Андриасан“, „История арманского фортепианого искусство. 1850—1920 года“, „Незабиваемиэ имена, очерки о пианистах-арманах“ монографияларини, „Арманская совецкая камерная фортепианная музика“, „Арманская фортепианная музика в досовецкий период развития“, „Пианист Арам Татулан“ мақолаларини, шунингдек, Арманистон Совети энсиклопедияси учун мақолаларни нашр этди. . Лев Аронович Баренбоимнинг фикрига кўра: "Апояннинг илмий ишлари билимдонлик, материаллар билан эркин ишлаш ва уларни умумлаштириш қобилияти, кенг умумий маданий фонга нисбатан пианистик санъатнинг у ёки бу ўзига хос ҳодисасини эркин кўрсатиш қобилияти билан ажралиб туради" [5] .
Мукофотлари
- 2011-йил 3-сентябрда Арманистон Республикаси мустақиллигининг 20 йиллиги муносабати билан санъат, маданият ва таълим соҳасидаги улкан ижодий ютуқлари учун „Мовсес Хоренаци медали“ билан тақдирланган[6][7].
- „Владимир Илич Ленин таваллудининг 100 йиллиги муносабати билан“ медали (1970).
- „Меҳнат фахрийси“ медали (1985).
- Ереван давлат консерваторияси профессори (1987).
- Ереван давлат консерваторияси доценти (1970).
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 „Шушаник Апоян“ (ҳй). Союз композиторов и музыковедов Армении (2013). 2018-йил 31-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 30-октябр.
- ↑ „Выпускники школы“ (ҳй). Ереванская музыкальная школа имени А. Спендиарова. 2018-йил 20-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 13-феврал.
- ↑ „Список учеников Роберта Андриасяна“. андриасиан.уэуо.cом. 2018-йил 31-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 11-март.
- ↑ Кто писал о музыке 1971.
- ↑ Апоян 2016.
- ↑ „Премьер-министр наградил лучших педагогов республики“. Правительство РА (2011-йил 5-октябр). 2018-йил 31-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 20-сентябр.
- ↑ „Указ Президента РА о награждении орденами и медалями РА“ (ҳй). Президент РА (2011-йил 3-сентябр). 2018-йил 24-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 6-ноябр.
Адабиётлар
- Апоян Ш. А. История фортепианных кафедр ЕГК имени Комитаса // Музыкальная Армения. — 2016. — № 1. — С. 45—49. Архивировано 6 феврал 2017 года.
- Адамян А. Незабываемое имя. Шушаник Апоян (посвящается светлой памяти известного музыковеда) (ҳй) = Անմոռանալի անուն. Շուշանիկ Ափոյան (նվիրվում է անվանի երաժշտագետի պայծառ հիշատակին) // «Азг» : ежедневная газета. — 2015. — Թիվ 42.
- Апоян Ш. А. Памяти Арама Татуляна // Музыкальная Армения. — 2014. — № 1. — С. 48—55. Архивировано 9 март 2017 года.
- Бадалян М. С осознанием профессионального долга и преданности (ҳй) = Մասնագիտական պարտքի և նվիրումի գիտակցությամբ // «Азг» : ежедневная газета. — 2011. — Թիվ 34.
- Саркисян В. В. Неоценимый вклад // Музыкальная Армения. — 2010. — Т. 3. — С. 52—54. Архивировано 4 март 2016 года.
- Галоян Е. Незабываемые имена // Голос Армении : общественно-политическая газета. — 2009. — 14 07. Архивировано 3 август 2012 года.
- Апоян Ш. А.. Незабываемые имена, очерки о пианистах-армянах. Ер.: изд-во ЕГК, 2008. ИСБН 978-9939-802-06-0.
- Галоян Е. Музыка и музыканты // Голос Армении : общественно-политическая газета. — 2007. — 24 03. Архивировано 14 январ 2013 года.
- Кто есть кто. Армяне. Биографическая энциклопедия. Ер.: Армянская энциклопедия, 2005 — 175-бет.
- Бернандт Г. Б., Ямпольский И. М.. Кто писал о музыке. М.: Советский композитор, 1971 — 43—44-бет.
Ҳаволалар
- Агаян Р. „Вклад армянских музыковедов в развитие российского музыкознания первой половины ХХ века“. Музыкальный журнал (2016-йил 4-март). 2016-йил 30-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 11-март.