Sifat (Islom)
Сифат (араб. صفة — хусусиятлар, сифатлар) исломий атама бўлиб, „илоҳий сифатлар“га нисбатан қўлланади.
Тарихи
Бу атама биринчи марта мўтазилийлар томонидан киритилган. Калом ривожининг дастлабки босқичларида маъно („аҳамиятлар“, „маънолар“, „ғоялар“) атамаси сифатнинг эквиваленти бўлган. Баъзи мутакаллимлар (Абу Шоҳим ал-Жуббай, ал-Бақилоний, ал-Жувайний ва Фахруддин ар-Розий) сифат атамаси ўрнига аҳвал („ҳолатлар“, кўринишлар) атамасини қўллаганлар, Шунинг учун уларни „ҳолатлар концепцияси тарафдорлари“ деб аташган (ашаб ал-аҳвал)[1]. Аллоҳ таолода ижобий сифатларнинг мавжудлигини тан олиш исбат („баёнот“), тарафдорлари эса сифатлар деб аталган; Буни инкор этиш „татилла“ („Аллоҳнинг сифатларидан маҳрум қилиш“), унинг тарафдорлари эса „муаттила“ деб аталган.
Сифатларнинг таснифи
Энг кенг тарқалган таснифга кўра сифатлар муҳим сифатларга (сифат ал-затзатия, масалан, „ўз-ўзини таъминловчи“) ва ҳаракат сифатларига (сифат ал-фил, масалан, „озиқлантирувчи“) бўлинган. Сифатларнинг асосий (затия, нафсия), тавсифловчи (васфия, маънавия, хабария, масалан, „илм“, „ҳаёт“) ва ҳаракат сифатларига (филия) бўлиниши ҳам мавжуд[2]. Тариқатчилар гўзаллик сифатларини (сифат ал-жамол, масалан, „билувчи“), улуғлик сифатларини (сифат ул-жалол, масалан, „буюк“, „қудратли“) ва комиллик сифатларини (сифат ал-камол, масалан, „яратувчи“) алоҳида таъкидлашган[3].
Манбалар
Адабиётлар
- Иброҳим Т. К. ва Сагадеэв А. В. ас-Сифат // Ислом: Энсиклопедик луғат / Эд. эд. С. М. Прозоров. — М. : Наука, ГРВЛ, 1991. — С. 210. — 315 б. — 50 000 нусха. — ИСБН 5-02-016941-2.
- Ализода А. А. Мотуридизм // Ислом энсиклопедик луғати. — М. : Ансор, 2007. — ИСБН 978-5-98443-025-8. (CC БЙ СА 3.0)