Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Sil kasalligi kulbasi

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Ҳоофддорпдаги Спаарне Гастҳуис касалхонаси яқинидаги сил касаллиги кулбаси
Ҳилверсумдаги собиқ Зоннестраал санаториясидаги сил касаллиги кулбаси
Зуидерзеэ музейидаги сил касаллиги кулбаси, асли Ҳуизен шаҳридан
Нидерландиядаги Очиқ осмон остидаги музейдаги сил касаллиги кулбаси, асли Олст шаҳридан
Бредевоортдаги кичик кулба

Сил касаллиги кулбаси ёки сил касаллиги кулбаси — бу ХХ асрнинг бошларида сил касаллиги билан оғриган беморлар томонидан ёлғизликда тикланиш учун фойдаланилган кичик ёғоч бинодир.

Кириш

ХИХ асрнинг охирига келиб, Эвропада ҳар тўрт ўлимдан бири сил касаллиги билан касалланган эди. Касаллик ёмон гигиэник шароитлар ва шаҳарлардаги ҳавонинг ифлосланиши билан боғлиқ бўлган. ХХ асрнинг бошларида уй-жой ва соғлиқни сақлаш соҳасидаги яхшиланишлар натижасида беморлар сонининг пасайиш тенденцияси кузатилди[1], аммо ҳали ҳам даво топилмаган эди. Даволаш асосан тўшакда ётиш, қуёш нури, тоза ҳаво ва соғлом овқатланишдан иборат бўлган. Шу бинода даволанишнинг муқобил усулларидан бири сифатида силга қарши кулбалар жорий этилди[2].

Жойлар

Буюк Британия ва Голландияда уйларни касалхоналар ёки санаториялар яқинида топиш мумкин эди. Голландияда уларни соғлиқни сақлаш бирлашмалари яқинида, шаҳар марказидан ташқарида ёки алоҳида одамлар боғларида топиш мумкин[3]. Кунига бир марта ҳамшира беморга даволаниш учун ташриф буюрган, қолганини беморнинг оиласи ўз зиммасига олади. Де кулбаларни сотиб олиш, қарзга олиш ёки ижарага олиш мумкин эди[4].

Қўшма Штатларда шунга ўхшаш кулбалар Cолорадо Спрингсда қурилган. Эвропадаги беморлар Алп тоғларидаги санаторияларга юборилган бўлса, Қўшма Штатлардаги беморлар Cолорадо Спрингснинг тоза тоғ ҳавосида даволанишга даъват этилган эди. Маҳаллий шифокор Чарлес Фох Гардинер беморларни бир хонага жойлаштириш ўрнига, уларни кичик чодирларда изоляция қилиш орқали ўзаро ифлосланишни олдини олишга қарор қилганди. У қаторларга жойлаштирилган махсус октаэдрик кулбаларни ишлаб чиқди.

Дизайн

Туберкулёз кулбалари турли кўринишларда мавжуд эди, лекин умуман олганда, улар олдиндан тайёрланган оддий ёғоч бинолар бўлиб, уларни жойида йиғиш мумкин муаммо туғдирмаган. Улар оқ ёки яшил рангга эга бўлиб, иложи борича кўпроқ қуёш нури тушишига имкон берадиган шишалар билан жиҳозланган. Олд томондан, уйлар тўлиқ очиқ эди ёки уларда кенг очиладиган катта эшиклар бор бўлган. Cолорадо Спрингдаги кулбалар бир жойга ўрнатилди. Британия касалхоналарида ишлатиладиган кулбалар беморларнинг тикланиш шароитларини оптималлаштириш учун айланувчи столларда қуёшга ва шамолдан ташқарига айлантирилиши мумкин эди. Голландияда ҳам собит, ҳам айланувчи турларни топиш мумкин эди[5].

Фойдаланиш

Кулбанинг асл мақсади беморнинг ёлғизликда дам олиш орқали тузалиши эди. Бемор кечаю кундуз кулбада қолиши керак эди ва бу қолиш ойлар ва ҳатто йиллар давом этиши мумкин эди. Кулбалар ёзги уй ёки газебо каби бошқа мақсадлар учун ҳам сотиб олинган. Ҳеч бўлмаганда ирланд драматурги Жорж Бернард Шоу ва сексолог Ҳавелок Эллиснинг айланувчи „ёзув кулбаси“ борлиги маълум. 1940 -йилларнинг охиригача сил касаллари кўпинча сил касалига қарши кулбаларга жойлаштирилди[6]. 1950 -йилларда самарали дори воситаларининг жорий этилиши билан кулбалар асл мақсадини йўқотди ва янгиларига хизмат қила бошлади[7]. 1982-йилда Нидерландия Очиқ осмон остидаги музей коллекцияси Миллий хоч уюшмасининг совғаси сифатида сил касаллиги кулбаси билан кенгайтирилди. Колорадо штатининг Манитоу Спрингс шаҳридаги Монткалм санаторийсининг очиқ ҳаводаги сил касаллигига қарши кулбаларидан бири 1998-йилда Мирамонт қал’аси музейига совға қилинган[8] Лейдендаги Рижксмусеум Боэрҳааве (Нидерландия) 2011-йилдан бери кулбага эгалик қилади ва Варффумдаги (Нидерландия) очиқ осмон остидаги Ҳет Ҳоогеланд музейи 2016-йил апрелидан бери кулбага эгалик қилади.

Яна қаранг

  • Луфткурорт

Манбалар

  1. ↑ „Турнинг cонсумптивес то тҳе сун“ (эн). Пҳилип Стеадман, cабинет оф cуриоситиэс. Қаралди: 2021-йил 9-декабр.
  2. ↑ Wагенаар Ҳуммелинcк. „Волксзиэкте нуммер ээн“ (нл). Де Верҳален ван Гронинген. Де Верҳален ван Гронинген. Қаралди: 2021-йил 24-ноябр.
  3. ↑ Жаc. Лелсз, Лоэс Смит. „тбc-ҳуисже ну ин ҳет мусеум“ (нл). Троуw (1982-йил 13-июл). Қаралди: 2021-йил 24-ноябр.
  4. ↑ Марcел Модде. „Стад эн Ланде геэфт ооркондес воор беҳоуд оуде панден“ (нл). Провинcиале Зеэуwсе Cоурант (2019-йил 7-май). 2022-йил 24-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 24-ноябр.
  5. ↑ „Онбекенде гроотҳеден ин Опенлучтмусеум“ (нл). Алгемеэн Дагблад (1984-йил 24-май). Қаралди: 2021-йил 24-ноябр.
  6. ↑ „Т.Б.C.-веренигинг моэт меэр лигҳаллен бесчикбаар стеллен“ (нл). Де Заанландер (1949-йил 16-декабр). Қаралди: 2021-йил 25-ноябр.
  7. ↑ „Адвертентиэ: "Ээн лигҳал, зеэр гесчикт в. зомерҳуисже, счууртже оф начтверближф воор киппен."“ (нл). Опрегте Стеэнwижкер cоурант (1955-йил 11-март). Қаралди: 2021-йил 25-ноябр.
  8. ↑ „1890с ТБ ҳут донатед то мусеум“. Тҳе Газетте (1998-йил 3-октябр), с. 6:1. 2021-йил 27-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 15-феврал.