Silsila

Линхиа шаҳридаги Ю Баба Гонгбеи шаҳридаги силсилаҳ планшети

 Силсила (арабча: سِلْسِلَة‎‎) – арабча сўз бўлиб, занжир, бўғин, боғланиш маъносини билдиради, кўпинча насл- насабнинг турли маъноларида қўлланади. Хусусан, бир сўфий устоз ўз халифалигини ўз халифасига ёки маънавий авлодига ўтказадиган „маънавий насл -насаб“ деб таржима қилиниши мумкин.  Урду тилида силсила достон деган маънони англатади.

Тарихий аҳамияти

Ҳар бир сўфий тариқати ёки тариқати силсиласига эга. Силсила Ислом пайғамбари Муҳаммадга бориб тақаладиган тариқанинг бошланиши билан пайдо бўлган. Аксарият силсилалар ўз насл-насабини унинг амакиваччаси ва куёви Али ибн Абу Толибга боғлайди, масалан, Қодирийя, Чиштийя, Нурбахшия ва Суҳравардия тариқатлари. Бироқ, Жанубий Осиёдаги нақшбандия тариқати Абу Бакр орқалидир .

Бир неча аср олдин Арабистонда расмий таълим мактаблари йўқ эди. Талабалар уларга дарс берган усталарга боришди. Ўқишни тугатгандан сўнг, улар таълим олишларини тасдиқловчи ижоз (рухсат) олдилар. Битирувчи кейинчалик ўз шогирдлари ёки шогирдларига эга бўлган уста сифатида ҳаракат қилди. Бу усталар занжири силсила ёки насл сифатида танилган. Илмий даражалар фақат таниқли университетлар томонидан қабул қилинадиган замонавий вазиятга бироз ўхшаб, тасдиқланган магистрлар занжирига эга бўлган магистрни сертификатлаш қонунийликни таъминловчи ягона мезон эди:

„Назарий жиҳатдан бу амаллар (талқин) бўйича ўргатишни фақат тариқат ўқитувчисидан ва бу шайхга итоат (байъат) қасамёд қилгандан кейингина олиш мумкин. Шайх ўз шогирдларига тариқат қилиш учун рухсат беради (ижоза), улардан бир ёки бир нечтасини бошқаларга ўргатиш учун рухсат бериши, яъни уларни ўзига халифа ёки ўринбосар қилиб тайинлаши мумкин. Шу тарзда ўқитувчиларнинг иерархик тартибланган тармоғи пайдо бўлиши мумкин. Ҳар бир шайх ўзи ўргатган тариқат, силсиласи ёки маънавий насаби учун ҳокимият занжирини кўрсатиши мумкин. Одатда силсила ўз устозидан Пайғамбар алайҳиссаломгача етиб боради, у билан барча тариқатлар пайдо бўлган деб даъво қилади, гарчи йўлда ўзгаришлар бўлса ҳам. Сўфийнинг силсиласи унинг ўзига хос белгиси ва қонунийлик манбаи; Унга машҳур салафлар рўйхатини тақдим этади ва унинг бошқа сўфийлар билан қандай алоқадорлигини кўрсатади“

Силсила қисман билим ёки китоб бўлиши мумкин. Масалан, барча ҳофизалар (Қур’он ҳофизлари), муҳаддислар (ҳадис ривоятлари) ва қари’на (Қур’онни тажвид ёки тўғри урғу ва талаффуз билан ўқийдиганлар)га Муҳаммадга боғланган ишончли ровийлар занжири берилган.

Ҳокимият занжири

Мусулмонлар учун ҳақиқийлик занжири Муҳаммад (шунингдек, ҳадис деб ҳам аталади) сўзининг тўғрилигини аниқлашнинг муҳим усули ҳисобланади. Ҳақиқийлик занжири Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламнинг сўзларини авлодлар бўйлаб эшитиб, такрорлаб келган кишилар занжирини, токи ўша ҳадис ёзиб бўлгунига қадар баён қилади (Али ибн Абу Толиб, Оиша розияллоҳу анҳо, Муҳаммад пайғамбар айтганларини айтади. . .). Тасаввуфда ҳам сўфий устозлари ва шогирдларининг насл-насаби ва таълимотига нисбатан ҳам худди шундай фикр учрайди. Магистрдан талабага силсила дейилади, сўзма-сўз „занжир“ деган маънони англатади. Ҳақиқийлик занжири каби силсиланинг асосий мақсади Муҳаммадга унинг саҳобалари орқали сўфийлик тариқатининг насл-насабини кузатиш: Али бин Абу Толиб (барча сўфийлик тариқатлари ва Муҳаммад ўртасидаги асосий бўғин) ва Абу Бакр (фақат Нақшбандия тартиби). Агар сўфийлик тариқатини бир Али ёки Абу Бакр орқали Муҳаммадга қайтариш мумкин бўлса, насл Силсилат ал-Зҳаҳаб (заҳаб олтин маъноси) ёки „Олтин занжир“ (Олтин занжир) деб аталади. Илк ислом тарихида олтин жуда орзу қилинган мукофот бўлиб, пул бирлиги, бойлик ва кучни кўрсатиш, илмий мақсадларда, шу жумладан тиббиётда ишлатилган. Демак, Олтин занжир сўфийлик тариқатларининг энг кўп талаб қилинадиган товари бўлгани каби, олтин ҳам моддий дунёда энг кўп талаб қилинадиган товар бўлган.

Тасаввуф Исломнинг иккинчи асрида бошланганда, баъзи мутахассисларнинг фикрига кўра, бу шахсий танлов эди; кўп сўфийлар зоҳид бўлиб, ҳаётларини тўлиқ Худога қаратиб, Муҳаммадга кўпроқ ўхшашни мақсад қилганлар; Беш кунлик намоз ва одатдаги диний одатлардан кўра кўпроқ. Бунга кўпинча жамиятдан ва умуман бошқа одамлардан узоқлашиш киради. Исломда сўфийлик катта оқимга айлангани сари алоҳида сўфийлар бирлаша бошладилар. Бу гуруҳлар (буюртмалар деб ҳам аталади) умумий устага асосланган эди. Кейинчалик бу умумий устоз тариқат ёки тариқат деб аталадиган устоз таълимотига (яъни, „йўл“ ёки „усул“) асосланган умумий маънавий мерос мавжуд бўлган сўфийлик тариқати ўртасидаги боғлиқлик бўлган руҳий наслни бошлади. Сўфийлик тариқатларининг сони ортиб бориши билан, ҳар бир тариқат Муҳаммад таълимотига тўғридан-тўғри амал қилган ҳолда ўрнатиш учун буйруқларнинг қонунийлигига эҳтиёж пайдо бўлди; шу билан Силсилат ал-Заҳаб ғояси. Агар сўфийлик тариқати ўз шогирдининг насл-насабини Муҳаммадга тўғридан-тўғри боғлайдиган (унинг меросхўри мақоми туфайли) Али ибн Абу Толибгача бўлган насл-насабини кузатиб боришга қодир бўлса, у ҳолда тартиб тўғридан-тўғри Муҳаммаднинг таълимотига амал қилади. Олтин занжирга эга бўлган сўфийлик тариқати тасаввуф оламида ўз тартибларини ўрнатишга қодир.

Шиа атамаси

Шиалар буни идиоматик тарзда „ҳақиқий устозлар авлоди“ деган маънода ишлатадилар.

Хитой

Хитой мусулмонлари орасида силсила тушунчаси менхуан (кāнгāн) га айланган: хитойча услубдаги сўфийлик тариқати, унинг етакчилари орденнинг Хитойдаги асосчисига (масалан, Ма Лайчи Абу И Фатеҳ) борадиган насл занжирини кузатади.(ёки Ма Мингхин номи Иброҳим) Ва ундан ташқари, Арабистондаги ўқитувчиларга ҳам бориб тақалади.

Индонезия

Бу атама қироллик шажаралари ва Ява саройларидаги ҳукмдорларнинг оилавий ёзувлари номи сифатида ишлатилади.

Яна қаранг

• Тариқа
• Иснод, Исломий сертификатлаш тизими