Silviya Plat effekti
Силвия Плат Эффекти – психолог Жеймс С.Кауфман томонидан таклиф қилинган ўзига хос қонуниятнинг номи бўлиб, унга кўра, барча ижодкорлар орасида шоиралар руҳий касалликларга кўпроқ мойил бўлиши айтилади[1].
Эффект 1963-йилда 30 ёшида ўз жонига қасд қилган таниқли америкалик шоира Силвия Плат шарафига номланган. Руҳий саломатлигидаги муаммоси бўлган бошқа таниқли шоиралар орасида Эмили Диккинсон, Сара Тисдейл ва турк Нилгüн Мармара ҳам бор.
Кауфман иккита тадқиқот ўтказади. Биринчи тадқиқотда 1629 нафар адибларнинг маълумотлари таҳлил қилинган бўлиб, аёл шоиралар аёл ёзувчилардан, шунингдек, барча эркак адиблардан кўра руҳий касалликка кўпроқ мойил эканлиги аниқланади. Иккинчи тадқиқотда 520 нафар таниқли аёлларнинг (адабиёт, бошқа ижодкорлар ва сиёсат вакилалари) маълумотларини ўрганиб чиқилади ва шоиралар – ёзувчи, актриса, рассом ва сиёсатчи аёлларга қараганда руҳий касалликларга кўпроқ мойил эканлиги аниқланади[2]. Шунга ко'ра олим ко'плаб тадқиқот ва сурвономалардан кейин ма'лумотларини о'рганиб чиқади ва шоиралар — ёзувчи, актриса, рассом ва сиёсатчи аёлларга қараганда руҳий касалликларга ко'проқ мойил эканлиги аниқланайди.
Манбалар
- ↑ Кауфман, Ж. C. (2011). Тҳе Сйлвиа Платҳ эффеcт: Ментал иллнесс ин эминент cреативе wритерс. Тҳе Жоурнал оф Cреативе Беҳавиор, 35(1), 37-50. дои: 10.1002/ж.2162-6057.2001.тб01220.х
- ↑ Например, Лудwиг, А. (1994). Ментал иллнесс анд cреативе аcтивитй ин фемале wритерс. Тҳе Америcан Жоурнал оф Псйчиатрй, 151(11), 1650-6.