Ziyosfera

Simin Daneshvar

Симин Данешвар — Эронлик аёл бўлиб, биринчи йирик роман муаллифи. Унинг китобларида оддий Эронликлар, айниқса, аёллар ҳаёти ва ўша пайтдаги Эрондаги[1] сўнгги сиёсий ва ижтимоий воқеалар обективи орқали ёритилган[2]. 1948-йилда унинг форсча ҳикоялар тўплами Эронлик аёл томонидан биринчи бўлиб нашр этилган. Эронлик аёлнинг биринчи романи унинг Савушун („Сиёваш мотамлари“, шунингдек, Форс реквием деб ҳам аталади, 1966-йил) бўлиб, кейинчалик бесцеллерга айланди. Беш ҳикоя ва иккита автобиографик асардан иборат „Данешварнинг ўйин уйи[3]“ Эронлик аёл ёзувчининг таржима қилинган ҳикояларининг биринчи жилдидир[4]. Машҳур эрон ёзувчиси-Жалол Аҳмаднинг рафиқаси бўлиб, унинг ижодига катта таъсир кўрсатган, турмуш ўртоғи хотирасига „Жалол тонги“ китобини ёзган. Данешвар ҳам таниқли таржимон бўлган, унинг таржималаридан бир нечтаси Антон Чеховнинг „Олчазор“ ва Натаниэл Хоторннинг „Қизил мактуб“ дир. Унинг сўнгги китоби йўқолган ва „йўқолган орол“ билан бошланган трилогиясининг сўнгги китоби бўлиши керак эди. Ал-Аҳмад ва Данешвар ҳеч қачон фарзанд кўришмаган.

Ёшлиги

Симин Данешвар 1921-йил 28-апрелда Эроннинг Шероз шаҳрида туғилган. Унинг отаси Муҳаммад Али Данешвар шифокор эди. Унинг онаси рассом эди. Данешвар икки тилли инглиз мактаби Меҳр Аинда ўқиган. Кейин Данешвар 1938-йилнинг кузида Теҳрон университетининг форс адабиёти бўлимига ўқишга киради.1941-йилда университетнинг учинчи курсида отаси вафот этди ва ўзини қўллаб-қувватлаш мақсадида Теҳрон радиосига „Номсиз Шерозий“ номи билан асарлар ёза бошлади. У овқат пишириш ва бошқа нарсалар ҳақида ёзган. У инглиз тилидан таржима қила олгани учун Теҳрондаги газетанинг ташқи алоқалар бўлимига ҳам ёзишни бошлади.

Фаолияти

Данешвар адабий ҳаётини 1935-йилда, саккизинчи синфда ўқиб юрганида бошлаган. 1948-йилда, 27 ёшида у „Аташ-э ҳамоош“ („Ўчган олов“) асарини нашр эттирди. Бу Эронлик аёл томонидан нашр этилган биринчи ҳикоялар тўплами бўлиб, унга маълум даражада шон-шуҳрат бағишлади, бироқ кейинги йилларда Данешвар асарни қайта нашр этишдан бош тортди. Данешвар университетда ўқишни давом эттирди. У фан номзоди. 1949-йилда профессор Бадиоззамон Форузанфар раҳбарлигида „Форс адабиётида гўзаллик“ номли диссертация тасдиқланган. 1950-йилда Данешвар таниқли Эрон ёзувчиси Жалол Ал-Аҳмадга турмушга чиқди. Симиннинг синглиси (Виктория Данешвар) деди: Биз Исфаҳонга бордик ва Теҳронга қайтишга қарор қилганимизда, у ерда бир одам бор эди, у опамдан унинг ёнига ўтиришни илтимос қилди. Шундай қилиб Мисс Симин унинг ёнига ўтирди. Эртаси куни эрталаб ташқарига чиқишга ҳозирланаётган опамни кўрдим. Мен ҳам чиқишга қарор қилдим. Эшикни очганимда жаноб Ал-Аҳмадни кўрдим. Данешвар 2005-йилда ўткир нафас олиш муаммолари сабабли Теҳрондаги касалхонага ётқизилган. У 2005-йил август ойида бир ойдан кейин у ердан чиқади. У 2012-йил 8-март куни гриппдан кейин Теҳрондаги уйида вафот этган. Унинг жасади 11-март куни Беҳешт Заҳрада дафн этилган. (Унинг жасади Рай шаҳридаги Фирузободий масжидида эри Жалол Ал-Аҳмад ёнига дафн этилиши эълон қилинган эди, бироқ кейинчалик бу рад этилди.)Данешвар муаллиф ва таржимон сифатида эронлик аёллар ҳаёти ҳақида нозик таассурот қолдирди.Данешварнинг энг муваффақиятли асари „Савушун“ бўлиб, ўз она шаҳри Шероз ва унинг атрофидаги ўтроқ ва қабила ҳаёти ҳақидаги романи 1969-йилда нашр этилган. Энг кўп сотилган форс романларидан бири бўлиб, у камида ўн олти йил ўтгандан кейин қайта нашр этилган ва кўплаб тилларга таржима қилинган. У „Сокҳан“ ва „Алефба“ даврий нашрларига ҳам ўз ҳиссасини қўшган.1981-йилда у Жалол Ал-Аҳмад, Ғуруб Ал-Жалол (Жалол кунларининг қуёш ботиши) монографиясини тугатди.

Муҳайё,Данешварнинг ҳикояларида хаёлдан кўра ҳақиқат акс эттирилган. Уларда бола ўғирлиги, зино, никоҳ, бола туғиш, касаллик, ўлим, хиёнат, фойда олиш, саводсизлик, жаҳолат, қашшоқлик ва ёлғизлик каби мавзулар мавжуд. У шуғулланадиган масалалар 1960-1970-йилларнинг ижтимоий муаммолари бўлиб, улар ўқувчи учун бевосита ишончлидир. Унинг илҳоми атрофидаги одамлардан олинган. Ўз сўзлари билан айтганда: „Оддий одамларнинг кўп нарсаларни таклиф қилишлари мумкин. Улар эркин ва хотиржамлик билан бера олишлари керак. Биз ҳам ўз навбатида уларга қўлимиздан келганча беришимиз керак. Биз бор кучимиз билан беришимиз керак. Уларга ҳақиқатан ҳам муносиб бўлган нарсага эга бўлишларига ёрдам беришга ҳаракат қилинг.„Уйқу тили“ асарида икки буюк аёл ёзувчи, немис-румин ёзувчиси Герта Мюллер ва Симин Данешварнинг ҳаётини тасвирлашга ҳаракат қиладиган биография спектакли Мона Аҳмади томонидан ёзилган[12.12.2022 21:32].

Қисқа ҳикоялари

  1. Ўчирилган олов [Аташ-э Хамоош] (1948) ;
  2. Жаннатдек шаҳар [Шаҳри Чун Беҳешт] (1961) ;
  3. Кимга Салом Айтай? [Ки Салаам Конамми?] (1980).

Таржималари

  1. Жорж Бернарднинг �М2�Шоу томонидан қурол ва одам�М3� (1949) ;
  2. Антон Чеховнинг „Душманлар“ (1949) ;
  3. Артур Шницлернинг�М4�Беатриcе�М5�(1953) ;
  4. Натҳаниэл Ҳаwтҳорне „Қизил мактуб“ (1954) ;
  5. Уилям Сарояннинг �М6�Инсоний комедияси �М7�(1954) ;
  6. Алан Патоннинг�М8�Йиғлама, севимли мамлакат�М9�(1972) ;
  7. Антон Чеховнинг �М10�Олчазор�М11�(2003) ;
  8. Алберто Моравиа ва Рюносуке Акутагава асарлари.

Манбалар

  1. ↑ „Тҳе иcониc Персиан wритер Симин Данешвар Пассес Аwай ин Теҳран“. www.пайванд.cом. 2021-йил 25-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 25-июл.
  2. ↑ „Симин Данешвар“ (эн). Қаралди: 2020-йил 30-апрел.
  3. ↑ А Персиан Реқуиэм бй Симин Данешвар (Wайбаcк Мачине сайтида 2012-04-11 санасида архивланган)
  4. ↑ „Симин Данешвар, фирст Ираниан фемале новелист wҳо cреатед мастерпиэcес“. Исламиc Републиc Неwс Агенcй. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Simin_Daneshvar" dan olindi