Синепервер Султон (туркча: Айşэ Синепервер Султан; усмонли туркча: عایشه سینه پرور سلطان‎‎)(1759—1760-йиллар—1828-йил 11-декабр) — Султон Абдул Ҳамид И нинг 4-хотини ва Усмонли Империясини Султони Мурод ИВ нинг Волида Султони.

Синепервер Султон
Усмонли Империяси нинг Валиде султон
Турмуш ўртоғи Абдул Ҳамид И
Тўлиқ номи
туркча: Айşэ Синепервер Султан
усмонли туркча: عایشه سینه پرور سلطان‎‎
булғорча: Софиа ор Соня
Уй Усмонли (никоҳидан сўнг)
Дини Сунни Ислом

Императорнинг турмуш ўртоғи сифатидаги ҳаёти

Синепервер 1774-йилда Абдул Ҳамидга турмушга чиқди ва унга „Тўртинчи Консорт“ унвони берилди[1]. Ўша йили Симтен Хотун, илгари император ҳарамидан бўлган бадавлат аёл ўз эрини Синеперверга берди. 1775-йилда у „Учинчи консорт“ га кўтарилди. 1776-йил 7-декабрда у ўзининг биринчи фарзанди, ўғли Шеҳзаде Аҳмадни дунёга келтирди, у 1778-йил 18-ноябрда тахминан икки ёшида вафот этди.[2][3][4]

1778-йилда у „Иккинчи консорт“ даражасига кўтарилди. 1778-йил 17-июлда у иккинчи фарзанди Эсма Султон исмли қизини дунёга келтирди.[2][3] Бир йил ўтиб, 1779-йил 8-сентабрда у учинчи фарзанди, ўғли Шеҳзаде Мустафони (бўлажак Мустафо ИВ) дунёга келтирди.[2][5][3] Катта ўғли Аҳмад каби касал бўлиб ўлиб қолишидан қўрқиб, у туғилгандан кейин Кетҳюдани у учун дуога чақирди. Шунингдек, у қарзлари туфайли қамалган маҳбусларни озод қилиш ва қарзларини тўлашни буюрди.[3]

1780-йилда Ускударда Cедид Валиде масжиди яқинида ўғли Аҳмад хотирасига фаввора қурдирди.[2][3]

Икки йил ўтгач, 1782-йил 12-декабрда у учинчи фарзандини, қизи Фатма Султонни дунёга келтирди, аммо у 1786-йил 11-январда уч ёшида чечакдан вафот этди.[2][6][4] Абдулҳамид 1789-йилда вафот этгандан сўнг Синепервер бева қолган эди. Кейин у Эски Саройга жойлашди.[3]

Истанбулдаги Эйüпсултон масжиди қабристонида жойлашган Айше Синепервер Султоннинг қабртоши

Валиде Султон ва охирги йиллар

1807-йил 29-майда Султон Салим ИИИ тахтдан олгач, ўғли тахтга ўтгандан сўнг, Синепервер Валиде Султон бўлди. Салимнинг онаси Миҳришаҳ Султоннинг кетҳудаси бўлган Юсуф оға Салимнинг яқинларидан эди. У 1808-йилда Селимга қарши қўзғолонда Кабакчи Мустафонинг ҳийла-найранглари билан кўндирилди ва ниҳоят ўлдирилди, шундан сўнг унинг солиқ фермаси Синеперверга берилди[7].

Мустафо ўн тўрт ой султонлик қилгандан сўнг, 1808-йил 28-июлда Алемдар Мустафо пошо бошчилигидаги қўзғолон натижасида тахтдан ағдарилди. Кейинчалик у кейинги Султон Маҳмуд ИИ буйруғи билан қатл этилган[8].[3] Унинг вафотидан кейин у нафақага чиқди ва ўзини қизи Эсма Султонга бағишлади.[3] Кўринишидан, у Султон Маҳмудга мактуб ёзиб, ундан яшаш учун уй сўраганлиги учун оғир кунларни бошдан кечирди.[3]

1810-йилда у Адапазари яқинида мактаб ва фаввора қурдирди. Харажатларни қоплаш учун у ўз даромадларининг бир қисмини дўкон ва фермер хўжаликларидан келадиган тезисларга ажратди. Булар кейинчалик 1814-йилда кўпайтирилди.[3] 1825-йилда Истанбулда Ҳирка-и Сериф ва Карагüмрüк ўртасида фаввора қурдирди.[2][3]

У ўғли қатл қилинганидан кейин йигирма йилдан кўпроқ вақт яшади ва 1828-йил 11-декабрда Истанбулда вафот этди. Унинг қабри Истанбулнинг Эйüп шаҳридаги Эйüп Султон масжидининг Фаввора (Шадирван) ҳовлисида жойлашган.[2][3] Унинг қизи 1848-йилда вафот этиб, ундан кейин йигирма йилдан узоқроқ яшади.[3]

Авлодлари

Абдул Ҳамид билан бирга Синепервернинг тўрт фарзанди бор эди:

  • Шеҳзода Аҳмад (1776-йил 7-декабр — 1778-йил 18-ноябр, Абдулҳамид И қабрига дафн этилган);[4]
  • Эсма Султон[9] (1778-йил 16-июл — 1848-йил 4-июн, Маҳмуд ИИ мақбарасига дафн этилган), 1792-йил 29-майда турмушга чиққан, Дамат Кичик Ҳусейин пошо (1803-йил 8-январда вафот этган), Султон Селим ИИИ нинг ўгай укаси;[2]
  • Мустафо ИВ (1779-йил 8-сентябр — 1808-йил 16-ноябр, Абдулҳамид И қабрига дафн этилган), 1807—1808-йилларда Усмонлилар империясининг султони;[4]
  • Фатма Султон (1782-йил 12-декабр — 1786-йил 11-январ, Абдулҳамид И қабрига дафн этилган)[10].[4]

Оммавий маданиятда

  • Греция шаҳзодаси Майклнинг „Султон“ (НЙ: Ҳарпер & Роw, 1983),ИСБН 0-06-015166-8
  • 1989-йилда Швейсария-Америка драматик филми "Севимли, Синепервер" швед актрисаси Мауд Адамс томонидан тасвирланган[11].
  • 2018-йилда туркий тарихий фантастика сериали Калбимин Султони, Синепервер турк актрисаси Итир Эсен томонидан тасвирланган[12].

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ Сарıcаоğлу. Кенди калеминден бир Падиşаҳıн портреси Султан И. Абдüлҳамид (1774-1789). Татав, Тариҳ ве Табиат Вакфı, 2001 — 8, 10, 17-18-бет. ИСБН 978-9-756-59601-2. 
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 Улуçай 2011.
  3. ↑ 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 Дуран 2007.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Ҳаскан 2018.
  5. ↑ Сарıcаоğлу. Кенди калеминден бир Падиşаҳıн портреси Султан И. Абдüлҳамид (1774-1789). Татав, Тариҳ ве Табиат Вакфı, 2001 — 8, 10, 17-18-бет. ИСБН 978-9-756-59601-2. 
  6. ↑ Сарıcаоğлу. Кенди калеминден бир Падиşаҳıн портреси Султан И. Абдüлҳамид (1774-1789). Татав, Тариҳ ве Табиат Вакфı, 2001 — 8, 10, 17-18-бет. ИСБН 978-9-756-59601-2. 
  7. ↑ Давис. Тҳе Оттоман Ладй: А Соcиал Ҳисторй фром 1718 то 1918. Греэнwоод Публишинг Гроуп, 1986 — 9, 11-12-бет. ИСБН 978-0-313-24811-5. 
  8. ↑ Давис. Тҳе Оттоман Ладй: А Соcиал Ҳисторй фром 1718 то 1918. Греэнwоод Публишинг Гроуп, 1986 — 9, 11-12-бет. ИСБН 978-0-313-24811-5. 
  9. ↑ Кал'а, Аҳмет. Вакıф су дефтерлери. İстанбул Араşтıрмаларı Меркези, 2002 — 182-бет. 
  10. ↑ Сарıcаоğлу. Кенди калеминден бир Падиşаҳıн портреси Султан И. Абдüлҳамид (1774-1789). Татав, Тариҳ ве Табиат Вакфı, 2001 — 8, 10, 17-18-бет. ИСБН 978-9-756-59601-2. 
  11. ↑ Фулл Cаст & Cреw: Тҳе Фаворите (1989), қаралди: 2020-04-08
  12. ↑ Калбимин Султанı - Синепервер Султан - Итıр Эсен Кимдир (Герçэк İсми, Ролü, Öлдü мü, Айрıлдı мı), қаралди: 2020-04-03

Китобий манбалар

  • Улуçай, М. Çаğатай. Падиşаҳларıн кадıнларı ве кıзларı. Öтüкен, 2011. ИСБН 978-9-754-37840-5. 
  • Дуран, Тüркан. И. Абдüлҳамид'ин Кıзı Эсма Султан'ıн Ҳаятı (1778–1848), 2007. 
  • Ҳаскан, Меҳмет Нерми. Ҳамîд-и Эввел Кüллиеси ве Çэвреси. Истанбул Тиcарет Борсаси, Жануарй 1, 2018. ИСБН 978-6-051-37663-9. 
Роял титлес
Ўтмишдоши:
Миҳриşаҳ Султон
Валиде Султон
29-май 1807-йил – 28-июл 1808-йил
Вориси:
Накşидил Султон