Суркул Х-1[1] (инглизча: Cирcинус Х-1) — рентген қўшалоқ юлдузи бўлиб, нейтрон юлдузини ўз ичига олади. 2007-йил июл ойида Сиркул Х-1 кузатувлари қора туйнук тизимларида кенг тарқалган рентген жетларининг мавжудлигини аниқлади; тизим қора туйнукли қўшалоққа ўхшаш биринчи очиқ тизимдир. Сиркул Х-1 кузатилган энг ёш рентген қўшалоқларидан бири бўлиши мумкин[2][3][4].

Жойлашуви, масофаси

1969-йил 14-июнда Бразилиянинг Натал шаҳридан учирилган Аэробеэ 150 ракетаси ℓ = 321,4±0,9° б = −0,5±2° (галактик координаталар) манбадан Квадрат-Бўри-Сиркул ҳудудини сканерлашда рентген маълумотларини, Сиркул ХР-1 (Cир ХР-1) деб номланган, Сиркул юлдуз туркумида РА 15соат 14дақ Дек−57 ни олди. Манбагача бўлган масофа унчалик ишончли эмас, энг паст ҳисоблар 13400 ёруғлик йили, энг юқори ҳисоблар эса 26000 ёруғлик йили[5][6][7].

2015-йил 23-июн куни НАСАнинг Чандра расадхонаси сайтида чоп этилган мақолада манбадан чиқадиган ва юлдузлараро булутлар ва чангдан акс эттирилган рентген нурларини учбурчак қилиш йўли билан олинган манбагача бўлган масофа 30 700 ёруғлик йили сифатида аниқроқ маълум қилинган[8].

Ўта янги юлдуз қолдиғи билан боғлиқ бўлган рентген манбаси ва ёш ҳисоби

Рентген нурланишининг даврийлиги (16,6 кунлик давр) Калузинский ва бошқалар томонидан аниқланган[9]. Рентген манбаси нейтрон юлдузи, паст массали рентген қўшалоқ юлдузининг бир қисми, И-турдаги рентген нурлари деб ҳисобланади[10]. Сиркул Х-1 атрофидаги рентген ва радио туманликлари ўта янги юлдузнинг ёш қолдиғига хос хусусиятларга эга. Ўта янги юлдуз қолдиғи билан боғлиқ бўлган бу ноёб рентген қўшалоғи манба космологик жиҳатдан ёш, эҳтимол 4600-йилдан ёшроқ эканлигини кўрсатади[11]. Сиркул Х-1 нинг бошқа яқин ўта янги юлдуз қолдиғи Г321.9-0.3 билан ўзаро боғлиқлиги тўғри эмас[10].

Нейтрон юлдузидан тарқаладиган рентген нурлари (2015-йил 24-июн; Чандра телескопидан олинган маълумотлар).

Спектрнинг бошқа ҳудудлари

Сиркул Х-1 нинг қўшалоқ табиати аниқланди[12]. Қўшалоқ юлдузнинг радио компоненти ва мумкин бўлган визуал компоненти Wҳелан ва бошқалар томонидан топилган[13] инфрақизил компонент ҳам аниқланган ва чақнаш даврийлиги 16,6 кундан иборат эди[14]. Қаттиқ қизариб кетган оптик компонентнинг аниқ жойлашуви (ҳозирда БР Cомпассес деб номланади) Монетининг иши мобайнида олинган[15].

Манбалар

  1. ↑ Cутри, Р. М. эт ал. 2МАСС Алл-Скй Cаталог оф Поинт Соурcес // ВизиэР Он-лине Дата Cаталог. — 2003. — Т. 2246. — Бибcоде:2003йCат.2246....0C.
  2. ↑ Ҳеинз, С; Буртон, М; Браидинг, C; Брандт, W. Н; Жонкер, П. Г; Селл, П; Фендер, Р. П; Ноwак, М. А; Счулз, Н. С. Лорд оф тҳе Рингс: А Кинематиc Дистанcе то Cирcинус Х-1 фром а Гиант Х-Рай Лигҳт Эчо Лорд оф тҳе Рингс: А Кинематиc Дистанcе то Cирcинус Х-1 фром а Гиант Х-Рай Лигҳт Эчо (эн) // Тҳе Астропҳйсиcал Жоурнал : жоурнал. — ИОП Публишинг, 2015. — Вол. 806, но. 2. — П. 265. — ДОИ:10.1088/0004-637Х/806/2/265. — Бибcоде:2015АпЖ...806..265Ҳ. —

    Архив

    1506.06142

    .
  3. ↑ Лиу, Қ. З; Ван Парадижс, Ж; Ван Ден Ҳеувел, Э. П. Ж. А cаталогуэ оф лоw-масс Х-рай бинариэс ин тҳе Галахй, ЛМC, анд СМC (Фоуртҳ эдитион) (эн) // Астрономй анд Астропҳйсиcс : жоурнал. — ЭДП Сcиэнcес, 2007. — Вол. 469, но. 2. — П. 807. — ДОИ:10.1051/0004-6361:20077303. — Бибcоде:2007А&А...469..807Л. —

    Архив

    0707.0544

    .
  4. ↑ Жонкер, П. Г; Нелеманс, Г; Басса, C. Г. Детеcтион оф тҳе радиал велоcитй cурве оф тҳе Б5-А0 супергиант cомпанион стар оф Cир Х-1? (эн) // Монтҳлй Нотиcес оф тҳе Роял Астрономиcал Соcиэтй : жоурнал. — Охфорд Университй Пресс, 2007. — Вол. 374, но. 3. — П. 999. — ДОИ:10.1111/ж.1365-2966.2006.11210.х. — Бибcоде:2007МНРАС.374..999Ж. —

    Архив

    астро-пҳ/0605497

    .
  5. ↑ Маргон Б; Ламптон М; Боwер С; Cруддаcе Р. А Пулсинг Х-Рай Соурcе ин Cирcинус // Астропҳйс. Ж.. — 1971. — 10 (т. 169, № 10). — С. Л23—5. — ДОИ:10.1086/180806. — Бибcоде:1971АпЖ...169Л..23М.
  6. ↑ Р. Иариа; М. Спано; Т. ДиСалво; Н.Р. Робба; Л. Бурдери; Р. Фендер; М. Ван Дер Клис; Ф. Фронтера. Он Тҳе Софт Эхcесс Ин Тҳе Х-Рай Спеcтрум Оф Cирcинус Х-1: Ревиситатион Оф Тҳе Дистанcе То Cирcинус Х-1 (эн) // Тҳе Астропҳйсиcал Жоурнал : жоурнал. — ИОП Публишинг, 2005. — 1 (вол. 619, но. 1). — П. 503—516. — ДОИ:10.1086/426422. — Бибcоде:2005АпЖ...619..503И. —

    Архив

    астро-пҳ/0410259

    .
  7. ↑ „Cирcинус Х-1: Неутрон Старс Жоин Тҳе Блаcк Ҳоле Жет Сет“. Ҳарвард-Смитҳсониан Cентер фор Астропҳйсиcс. Қаралди: 2013-йил 5-декабр.
  8. ↑ „НАСА’с Чандра Cаптурес Х-Рай Эчоэс Пинпоинтинг Дистант Неутрон Стар“. Қаралди: 2015-йил 24-июн.
  9. ↑ {{{заглавие}}}.
  10. ↑ 10,0 10,1 {{{заглавие}}}.
  11. ↑ {{{заглавие}}}.
  12. ↑ {{{заглавие}}}.
  13. ↑ {{{заглавие}}}.
  14. ↑ {{{заглавие}}}.
  15. ↑ {{{заглавие}}}.

Ҳаволалар