Сирт сатҳи Геодезияда ― бу ҳар бир жойда осма чизиқларга перпендикуляр бўлган сирт. Ушбу сиртларда, таърифга кўра, тангенсиал куч компонентлари мавжуд эмас ҳамда уларда жойлашган массалар барқарор мувозанат ҳолатидадир. Хусусан, суюқликнинг оқиб кетиш жараёни кузатилмайди[1].

Бу сирт тинч ҳолатда ҳамда материклар остида давом этганча дунё океани сатҳига тўғри келиши мумкин[2][3]. Механика нуқтаи назаридан, сирт сатҳи тортишиш кучи тенг бўлган сиртдир ва тортишиш ва марказдан қочма кучлар таъсирида ҳосил бўлган суюқлик ёки ёпишқоқ айланадиган жисмнинг мувозанат фигурасидир[3].

Агар бошидан ҳисоблаш учун сирт сатҳи олинадиган бўлса, у ҳолда нуқталарнинг баландликлари нисбий дейилади. Қурилишда турар-жой биносининг биринчи қаватининг ёки ташкилотнинг полини сирт сатҳи сифатида белгилаб олинади. Бу полнинг соф сирти дейилади, ундан бошлаб ўлчанган баландликлар эса шартли ҳисобланади[3].

Сирт сатҳи хусусиятлари

Ер сатҳиига эркин тушишнинг реал тезлашувининг қиймати г икки компонент билан аниқланади: гравитацион (зичликнинг сферик симметрик боғлиқлигини Ер марказигача бўлган масофага яқинлашишида), г 0 = ГМ/р2 га тенг, марказдан қочма, ō 2 а га тенг, бу ерда Г — тортишиш доимийси, М — Ернинг массаси, р — Ер сатҳидаги нуқтадан тортишиш марказигача бўлган масофа, а — Ернинг айланиш ўқи гачам масофа, ō — Ер айланишнинг бурчак тезлиги.

Сиртлар сатҳи қуйидаги хусусиятларга эга:

  • сирт сатҳлари турли баландликларда амалга оширилиши мумкин, уларнинг барчаси ёпиқ ва деярли бир-бирига параллел;
  • бир нуқтадан фақат битта сирт сатҳи ўтади;
  • сирт сатҳининг нормал йўналиши тортишиш кучи йўналишига яъни осма чизиғи билан[3]. тўғри келади (лекин марказдан қочма кучнинг таъсирини ҳисобга олмайдиган тортишиш кучидан фарқ қилади)

Сирт сатҳининг шакли аниқ математик ифодага эга эмас. У Ер танасида турли хил зичликдаги массаларнинг тақсимланишига боғлиқ бўлиши керак[4].

Сирт сатҳига мисол қилиб мувозанат ҳолатидаги суюқлик юзасини келтириш мумкин. Ернинг тортишиш майдонининг сирт сатҳларидан бири — геоид — таҳминан Дунё океанининг ўртача сув сатҳига тўғри келади[3].

Яна қаранг

  • Ер фигураси
  • Геоид
  • Квазигеоид

Манбалар

  1. ↑ Грушинский Н. П. Основи гравиметрии. — М.: „Наука“, 1983. — С. 19-20. — 351 с.
  2. ↑ Смолич С.В., Верхотуров А.Г., Савелева В.И. Инженерная геодезия. Учебноэ пособиэ для студентов строителних спесиалностей ВУЗов. — 1. — ЧитГУ, 2009. — С. 8. — 185 с.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Анопин В. Н. Геодезия: учебно-методическоэ пособиэ — 1.— Волгоград : ВолгГТУ, 2017. — С. 11, 17—27, 32—33. — 126 с. — ИСБН 978-5-9948-2516-7.
  4. ↑ „Лекция 9. Квазигеоид Молоденского. Астронет > Теория фигуры Земли“. Астронет. Қаралди: 2019-йил 30-декабр.