Sirt sathi
Сирт сатҳи Геодезияда ― бу ҳар бир жойда осма чизиқларга перпендикуляр бўлган сирт. Ушбу сиртларда, таърифга кўра, тангенсиал куч компонентлари мавжуд эмас ҳамда уларда жойлашган массалар барқарор мувозанат ҳолатидадир. Хусусан, суюқликнинг оқиб кетиш жараёни кузатилмайди[1].
Бу сирт тинч ҳолатда ҳамда материклар остида давом этганча дунё океани сатҳига тўғри келиши мумкин[2][3]. Механика нуқтаи назаридан, сирт сатҳи тортишиш кучи тенг бўлган сиртдир ва тортишиш ва марказдан қочма кучлар таъсирида ҳосил бўлган суюқлик ёки ёпишқоқ айланадиган жисмнинг мувозанат фигурасидир[3].
Агар бошидан ҳисоблаш учун сирт сатҳи олинадиган бўлса, у ҳолда нуқталарнинг баландликлари нисбий дейилади. Қурилишда турар-жой биносининг биринчи қаватининг ёки ташкилотнинг полини сирт сатҳи сифатида белгилаб олинади. Бу полнинг соф сирти дейилади, ундан бошлаб ўлчанган баландликлар эса шартли ҳисобланади[3].
Сирт сатҳи хусусиятлари

Сиртлар сатҳи қуйидаги хусусиятларга эга:
- сирт сатҳлари турли баландликларда амалга оширилиши мумкин, уларнинг барчаси ёпиқ ва деярли бир-бирига параллел;
- бир нуқтадан фақат битта сирт сатҳи ўтади;
- сирт сатҳининг нормал йўналиши тортишиш кучи йўналишига яъни осма чизиғи билан[3]. тўғри келади (лекин марказдан қочма кучнинг таъсирини ҳисобга олмайдиган тортишиш кучидан фарқ қилади)
Сирт сатҳининг шакли аниқ математик ифодага эга эмас. У Ер танасида турли хил зичликдаги массаларнинг тақсимланишига боғлиқ бўлиши керак[4].
Сирт сатҳига мисол қилиб мувозанат ҳолатидаги суюқлик юзасини келтириш мумкин. Ернинг тортишиш майдонининг сирт сатҳларидан бири — геоид — таҳминан Дунё океанининг ўртача сув сатҳига тўғри келади[3].
Яна қаранг
- Ер фигураси
- Геоид
- Квазигеоид
Манбалар
- ↑ Грушинский Н. П. Основи гравиметрии. — М.: „Наука“, 1983. — С. 19-20. — 351 с.
- ↑ Смолич С.В., Верхотуров А.Г., Савелева В.И. Инженерная геодезия. Учебноэ пособиэ для студентов строителних спесиалностей ВУЗов. — 1. — ЧитГУ, 2009. — С. 8. — 185 с.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Анопин В. Н. Геодезия: учебно-методическоэ пособиэ — 1.— Волгоград : ВолгГТУ, 2017. — С. 11, 17—27, 32—33. — 126 с. — ИСБН 978-5-9948-2516-7.
- ↑ „Лекция 9. Квазигеоид Молоденского. Астронет > Теория фигуры Земли“. Астронет. Қаралди: 2019-йил 30-декабр.
Бу мақола бирорта туркумга қўшилмаган. Илтимос, мақолага алоқадор туркумлар қўшиб ёрдам қилинг. (Апрел 2024) |