Siyosiy falsafa

Сиёсат фалсафаси, давлат, ҳукумат, сиёсат, эркинлик, мулк, қонунийлик, ҳуқуқ каби фанлар ҳақида, бу тушунчалар нима, улар нима учун керак, ҳокимиятни нима қонунийлаштиради, нима учун давлат қайси эркинлик ва ҳуқуқларни ҳимоя қилиши керак, нимада. уни институционализация қилиш керакми, қонун нима? Фуқаронинг давлат олдидаги мажбуриятлари нимадан иборат, ҳукумат нима учун ва қандай қилиб қонуний ё'л билан ишдан бо'шатилиши керак, деган асосий саволларга жавоб излайдиган ижтимоий фан бо'лимидир ва бу масалаларни о'рганади. фалсафадан фойдаланиш орқали.

Қадимги асрлар

Замонавий даврдан фарқли о'лароқ, қадимги юнон даврида шаҳар-шаҳар бўлган тузилиш мавжуд. О'ша даврда яшаган одамлар шаҳар шаҳри атрофидаги ҳудудларда деҳқончилик билан шуг'улланиб, кечқурун хавфсизлик учун шаҳарга қайтадилар. Одамларнинг роли уларнинг иши ва фаолияти билан эмас, балки сиёсий, суд ва диний позициялари билан белгиланади. Қадимги даврни сиёсий тузилиши сифатида икки хил тоифада баҳолашимиз мумкин. Қаттиқ иэрархия, я'ни ба'зилари жангчи кимлиги билан пайдо бо'лса, бошқалари тенглик ва либертар адолат каби тушунчалар билан пайдо бо'лади. Антик давр - муҳим файласуфлар даври. Бу даврда Платон, Аристотел, Сократ каби мутафаккирлар давлат тузилиши, шаклланиши, социологияси ва ташкилоти каби кўплаб соҳаларда етакчилик қилдилар ва кўплаб давлат тузилиши ғояларига асос солдилар. Афлотуннинг "Республика" китобида унинг давлати қандай яхши бо'лиши, қандай юксалиши ҳақида ҳикоя қилинади. У давлатнинг мавжудлиги зарурми ёки керак эмаслигини батафсил тушунтириб берди. У идеал давлат тушунчаси ҳақида гапиради. Аристотел эса о'рта синф турмуш тарзига эга бўлган ҳар бир киши бир хил ҳуқуқ ва тенглик билан яшайдиган давлатнинг идеал ҳолати ҳақида гапиради. Суқротнинг фикрича, идеал давлатда фақат тенг даромад, хавфсизлик ва бир хил ҳуқуқларга эга бўлиш етарли эмас, балки давлат ўз фуқароларининг бахтиёрлиги учун ҳам жавобгардир. Афлотуннинг фикрича, давлат бошқарувининг яхши ва ёмон шакллари ма’муриятнинг ўзи ўрнатган қоидаларга амал қилишига боғлиқ. Аристотелнинг фикрича, яхши бошқарувлар; монархия, аристократия ва республика. Аммо бу яхши бошқарув шакллари мутлақ эмас. Булар вақт о'тиши билан таназзулга юз тутади, уларнинг ҳар бири бузилган давлат, я'ни ёмон бошқарувлар; Улар зулм, олигархия ва демократияга айланади. Зулм - бу монархия қонунларини ҳурмат қилмайдиган ва золимнинг шахсий манфаатларини умумий манфаатлардан устун қо'ядиган энг ёмон бошқарув шакли. Олигархия ҳам ўз манфаати учун давлатни бошқарадиган, ҳикмат ва фазилатдан маҳрумдир. Демократия республиканинг бузуқ шаклидир. Булар, Арастунинг фикрича, яхшиликнинг ёмонга айланишидир. Аристотел яхши ва ёмонни ажратганидан кейин ба'зи бошқа мутафаккирлар ҳам бошқарувнинг яхши ва ёмон шаклларини аниқладилар.

Замонавий давр - бу ислоҳотлар ва саноат инқилобидан кейин бошланган давр. Полиция баёнотларидан со'нг, одамлар реал сабабларга ко'ра гуруҳлар бо'либ яшаш ва ҳаётларини давом эттириш зарурлигини ҳис қилишди. Замонавий даврда одамлар зиддиятда яшайдилар ва бу зиддиятни минималлаштирадиган бошқарув шакллари муҳокама қилинади. Замонавий даврда ко'плаб мутафаккирлар давлат ва сиёсий тузилмани танқид қилдилар. Бу файласуфлар Николо Макиавелли, Лютер, Калвин, Коперник, Бекон, Декарт, Нютон, Томас Хоббс, Жон Локк, Ж.Ж.Руссо каби файласуфлардир. Макиавелли сиёсий фалсафани реал асосларда ўрганган биринчи файласуф сифатида машҳур. Лютер ва Калвин "индивидуализм г'ояси" ни диний асосларга асослаб, замонавий фикрнинг асосларини яратдилар. Коперник. Бекон, Декарт ва Нютон о'зларининг илмий инқилоблари билан христиан космологиясини о'згартирдилар. Томас Хоббс о'з интизоми билан сиёсий назарияни таклиф қилади, у ижтимоий соҳадаги инсон хатти-ҳаракатларининг асосий тамойилларига асосланади. Жон Локк ижтимоий шартнома ҳақида гапириб, агар табиат ҳолати бо'лса, Локк табиатнинг эски ҳолати аллақачон го'зал эди, тинчлик бор эди, дейди, лекин у камчиликлар борлигини та'кидлайди. У жазо ҳолати нейтрал жойда бо'лиши ва мулк ҳуқуқини яхшироқ ҳимоя қилиш кераклигини та'кидлайди ва шундай давлат буюртмаси ҳақида гапиради. Руссо эса республикачилар назариясига асос солди. У, шунингдек, технология одамларга ёмон та'сир қилишини ва одамлар о'тмишда табиатда яшаган бо'лсалар, ҳозир яшай олмаслигини айтиб о'тди.

Никколо Макиавелли

Сиёсий дунё номларидан бири бўлган Макиавелли (1469-1527), монархда бо'лиши керак бўлган хусусиятларни тасвирлайдиган "Суверен" ва "Мунозаралар" номли асарлари билан давлатни эмас, балки ҳокимиятни эгаллаган шахсни қабул қилди. У бошқарув шакли бўлган конституциявийликни ҳимоя қилгани да'во қилинса-да, уни конституциявийликдан ко'ра ко'проқ ҳокимият қизиқтирган. У ҳокимиятни эгаллаган шахс давлат эмас, балки шаҳзода эканлигини ва худони сиёсатдан алоҳида сақлашни тарг'иб қилган. Орқага суянадиган одам излаётганингда, халққа суянинг, чунки шаҳзодани омон сақлайдиган халқдир, у тарқоқ бекликларни бирлаштириб давлат яратишни мақсад қилган. Давлат бошқаруви учун қонунлар билан бир қаторда армияни ҳам биринчи ўринга олиб чиққан Макиавелли Миллий армия ғоясини илгари сурди ва армия халқдан бўлиши, ёлланма қўшинлар ва зодагонлардан иборат бўлмаслиги кераклигини таъкидлади. Никкола Макиасел дунёвийлик сари илк қадамларини дин ғоясини сиёсатдан олиб ташлагани учун қўйган деб ишонилади. Бодиндан фарқли ўлароқ, Макиавел суверенитетда узлуксизлик концепциясини қабул қилмаган, балки унинг мутлақ ва бўлинмас эканлигини та’кидлаган. Сиёсатда ҳар қандай йўл жоиз, деган тушунчани қабул қилган Макиавелли, ҳокимият тепасига келиш ва уни сақлаб қолиш учун рақибини йўқ қилиш яхши иш, бунинг яхши бўлиши учун уни ҳеч ким тушунмаслиги керак, деган фикрни илгари сурди. нарса.

Томас Хоббс

Умуман давлат нима деган саволга жавоб берар экан, замонавий давлатнинг (ижтимоий шартнома) биринчи расмини чизган Ҳоббс сиёсий ҳокимиятнинг черковда қимматли қирол бўлишини истаб, монархия тарафдори эканлигини таъкидлади. . У тинч-тотув жамиятни барпо этиш йўлларини тадқиқ қилиб, яхшилик ва ёмонлик давлатдан келиб чиқиши ва давлат томонидан белгиланишини да’во қилди. Бошқа томондан, давлатнинг барпо этилиши одамларнинг ўлимдан қўрқишидан, тинчликка интилишидан, дин давлатга бўйсунишидан, черков бошлиғининг диний ма’рузалари ва диний китобларининг талқин қилинишидан келиб чиқади. суверен. "Худо қонун чиқармайди, қонунни инсон қилади, бу одам шоҳ, шоҳ ҳатто Худонинг амрлари билан ҳам чекланмаган." Буни айтиб, Т.Хоббс замонавий ва дунёвий давлат бўлиш йўлида илк бор расмий таклиф билан чиқди. Кучли ҳокимиятни ҳимоя қилган Ҳоббс, агар парламент ва қирол о'ртасида бо'ш қолиш бо'лса, низолар келиб чиқади ва бу фуқаролар урушларига сабаб бо'лади, деб та'кидлади. Шунинг учун у барча суверен ҳуқуқлар подшоҳда то'планиши керак деб о'йлади. Томас Хоббс дунёсида давлатда дин давлатга бо'йсуниши керак. У биз қонун тақиқламаган ҳамма нарсани қилишимиз мумкин, деб ҳимоя қилди ва табиий вазиятларга қарши шартнома билан янги суверенитетни о'рнатишни мақсад қилди. У бу шартнома давлатни вужудга келтиради ва модернизация қилади ва бу фикр дунёвий давлатни яратади, деб та'кидлади. Ижтимоий шартнома билан Хоббс давлатни ҳимоя қилишни мақсад қилган ва ҳар ким эркинлик учун о'з ҳуқуқларини ҳимоя қилиши мумкинлигини та'кидлаган. , Гоббснинг фикрича, яхши бошқарув ҳаёт ва мулк хавфсизлигини таъминлашдан бошланади. Ҳукуматнинг бу шакли суверенларга мажбурият бермайди.