Скандий / Сcандиум (Сc)
Атом рақами 21
Кўриниши Оқиш-кумуш рангли юмшоқ металл
Атом хоссаси
Атом массаси
(моляр массаси)
44,95591 м. а. б. (г/мол)
Атом радиуси 162 пм
Ионлашиш энергияси
(биринчи электрон)
630,8 (6,54) кЖ/мол (эВ)
Электрон конфигурацияси [Ар] 3д1 4с2
Кимёвий хоссалари
Ковалентлик радиуси 144 пм
Ион радиуси (+3э) 72,3 пм
Электрманфийлик
(полинг бўйича)
1,36
Электрод потенсиали 0
Оксидланиш даражаси 3
Термодинамик хоссалари
Зичлик 2,99 г/см³
Солиштирма иссиқлик сиғими 0,556 Ж/(К·мол)
Иссиқлик ўтказувчанлик 15,8 Вт/(м·К)
Эриш ҳарорати 1 814 К
Эриш иссиқлиги 15,8 кЖ/мол
Қайнаш ҳарорати 3 104 К
Қайнаш иссиқлиги 332,7 кЖ/мол
Моляр ҳажм 15,0 см³/мол
Кристалл панжараси
Панжара тузилиши гексагонал
Панжара даври 3,310 Å
Панжара/атом нисбати 1,594
Дебе ҳарорати н/а К
21
Скандий
Сc
44,9559
3д14с2

Скандий (лотинча Сcандиум), Сc — Менделеев даврий системасининг ИИИ гуруҳига мансуб кимёвий элемент; ат. рақами 21, атом массаси 44,9559. Табиатда Скандийнинг фақат бир изотоп и 45 Сc борлиги маълум. Скандийнинг 10 та сунъий радиоактив изотоплари ичида (5нурланувчи изотоп 46Сc (Т1/2=83,9 кун)нинг аҳамияти муҳим. У радиоактив индикатор сифатида ва тиббиётда ишлатилади. Скандий камёб ер элементлар гуруҳига киради. Скандийни 1879-йилда швед олими Скандий Нилсон Скандинавияда (лотинча сcандиа, элементнинг номи ҳам шундан) гадолинит минералидан олган. Ер пўстининг масса жиҳатдан 6*10"4% ини ташкил қилади.

Скандийнинг асосий минераллари тортвейтит Сc2СиО7 вастерреттит — Сc(ПО4)2Ҳ2О ниҳоятда кам учрайди. Улардан Скандий олинмайди.

Скандий оч сариқ тусда товланиб турадиган енгил, юмшоқ, болғаланувчан металл. Зичлиги 3,020 г/см³, суюқланиш температураси 1539±5°, қайнаш температураси 2700 °C атрофида.

Скандий кимёвий хоссалари жиҳатидан фаол металлар жумласига киради. Ҳавода оксидланиши туфайли хиралашади. Хлорид ва сулфат кислота эритмаларида яхши эрийди, ўз бирикмаларида, асосан, 3 валентли, аммо алоҳида шароитларда Скандийнинг 2 валентли бирикмаларини ҳам олиш мумкин. Скандий 450° C да водород билан гидрид (СcҲ2), 400—600° C да галоген л ар билан галогенидлар (мае., СcCл3) ҳосил қилади. Азот билан 600° C дан юқори трада реаксияга киришади. 800° да портлаш натижасида Скандий нитрид СcН вужудга келади. Олтингугурт, селен ва теллур билан фақат юқори трада реаксияга киришади. Скандий тарқоқ хрлда нодирер минералларидан берилл, волфрамитда ва бошқа минералларда ҳам учрайди. Шунингучун Скандий волфрам, қалай, уран ва чўян и.ч. корхоналарининг чиқиндиларини қайта ишлаш йўли билан олинади. Соф Скандий метали олиш учун СcCл3 ёки СcФ, ни калсий билан қайтарилади; бу жараён натижасида ҳосил бўлган маҳсулот 1600— 1700° C да вакуумда ҳайдалади. Скандийли ферритлар ЭҲМ учун хотира элементлар тайёрлашда ишлатилади. Скандийнинг зичлиги кичик, суюқланиш температураси юқори бўлгани сабабли ундан ракета ва самолёт ясаш материали сифатида фойдаланиш мумкин. Скандий ва унинг бирикмалари радиотехника ва радиоэлектроникада, термоэлектр генератор, оксид катод ва бошқа тайёрлашда, ядро техникасида, металлургияда, шиша, керамика, кимё саноатида, тиббиётда қўлланади.

Скандий — унсурлар даврий жадвалининг 21 унсури, металл.