Skiaskopiya
Скиаскопия ( қадимги юнонча: σκιά "соя" ва σκοπέω "кузатмоқ") - ко'з рефраксиясини аниқлашнинг обектив усули, бу усул билан ко'зга тушган нур сояси аниқланади.Текширилувчи одам қоронг'у хонада лампадан о'нг томонга о'тқазилиб, лампа орқароққа суриб қо'йилади. Бу усул махсус ко'з ойнасидан акс эттувчи ёруг'лик нури билан ёритилганда, ко'з қорачиг'и соҳасидаги соялар ҳаракатини кузатишга асосланган: ойна о'гирилиб, ко'зга туширилганда ёритилган ко'з қорачиг'и фонида ҳаракатланувчи соя пайдо бо'лади. Соянинг ҳолати текширилаётган ко'знинг рефраксиясига бог'лиқ.
Скиаскопия офталмологияда ко'знинг рефраксия турини, даражасини аниқлаш учун ишлатилади миопия, гиперметропия, астигматизм - ба'зида "соя тести" сингари рефраксия бузилишлари аниқланади.
Тавсиф
Ушбу методнинг ишлаш принсипини қуйидагича тавсифлаш мумкин: агар аниқ ко'ришнинг кейинги нуқтаси текширилувчи о'қувчининг ёруг'лик манбасига, я'ни текширувчининг позициясига то'г'ри келса, соянинг ҳаракати кузатилмайди.
Шифокор беморнинг қаршисида, одатда 1 метр масофада о'тиради ва текширилаётган ко'знинг қорачиг'ини текис ойна (скиаскоп) ёки ботиқ ойна билан ёритади ва уни горизонтал ёки вертикал о'қ атрофида бир ё'налишда дастлаб бир томонга, кейин иккинчи томонга айлантиради. Шу орқали ко'з қорачиг'и соҳасида соянинг ҳаракат характерини кузатади. Текширув 67 ёки 50 сантиметр масофадан ҳам амалга оширилиши мумкин.
Тадқиқотнинг кетма-кетлиги
1. Рефраксия турини аниқлаш(аномалияларнинг мавжудлиги).
- Ясси линзалардан фойдаланганда:
- эмметропия, гиперметропия ва миопия -1,0 Д ( диоптрий ) дан кам бо'лса, ко'з қорачиг'идаги соя офталмоскоп ойнаси билан бир хил ё'налишда ҳаракат қилади;
- -1,0 Д дан ортиқ бо'лса, миопия билан - тескари ё'налишда бо'лади.
- Ботиқ линзалардан фойдаланганда юқоридаги натижа тескари тарзда намоён бо'лади.
2. Рефраксия даражасини белгилаш - одатда сояни нейтраллаш(соя ё'қолгунга қадар коррексияловчи линза о'лчамини аниқлаш) усули қўлланади.
Ко'з қорачиг'ида соянинг ё'қлиги (1 метр масофадан ҳам ясси, ҳам ботиқ линзалар билан скиаскопия о'тказилганда ҳам) о'рганилган миёпия -1,0 Д эканлигини англатади.
Сояни нейтраллаш учун қуйидагилардан фойдаланиш мумкин:
Сиклоплегия шароитида ко'зни текширганда, обект ко'згу тешигига қарайди, агар шифокорнинг қулог'и ёнида жойлашса, текширилаётган ко'знинг ён томонига қараш керак.
Миопия -1,0 Д дан каттароқ бо'лса, ко'з қорачиг'идаги соя ё'қолгунга қадар биринчи навбатда минусга ишловчи линзалар текширилган ко'зга қўлланади, аввал заиф, кейин эса кучлироқ о'лчамлар тартиб билан қо'йилади. Миопия даражаси соя ё'қолган линзанинг кучига 1,0 Д қо'шиб аниқланади.
Миопия -1,0 Д дан юқори бо'лса, унинг даражасини бошқа ё'л билан аниқлаш мумкин. Бунда шифокор соя ё'қолгунча скиаскопия пайтида текширилаётган ко'зга аста-секин яқинлашади. Бу ҳолатда текширувчининг ко'зи ва обект орасидаги масофани о'лчаб, натижада олинган масофага 100 сантиметрга бо'линади. (Масалан, агар соя 50 см масофадан г'ойиб бо'лса, у ҳолда о'рганилган миопия -2,0 Д = 100/50).
Гиперметропия, эмметропия ва миопия -1,0 Д дан кам бо'лса, худди шундай жараён қайталанди я'ни мусбат линзалар кетма-кетликда қо'йилиб, рефраксия даражаси шиша кучидан 1,0 Д айириш орқали аниқланади, бунда ко'з қорачиг'идаги соя ё'қолади.
Астигматизмда ҳам иккита асосий перпендикуляр меридианда худди шундай тартибда линзалар қо'йиш орқали амалга оширилади.
3. Астигматизм билан ко'знинг рефраксиясини аниқлаш
Ко'знинг астигматизм типидаги рефраксия бузилишига аниқлик киритиш учун астигматик (силиндрсимон) линзалар билан соя тестини о'тказиш тавсия этилади - силиндрсимон скиаскопия ёки чизиқли скиаскопия ("штрихли скиаскопия") усулларидан фойдаланилади. Бу ёруг'лик чиқарувчи махсус скиаскоплар ёрдамида амалга оширилади. Текширилаётган ко'зда бу чизиқ айланиши ва ё'налишини о'згартириши мумкин.
Силиндроскиоскопия
Сферик линзалар (о'лчагичлар) билан ан'анавий скиаскопияни о'тказилади: тахминан астигматик ко'знинг асосий меридианларининг ҳолатини ва уларнинг ҳар бирида сояни нейтраллайдиган линзаларнинг кучини аниқлаш мазкур усулга мисол бо'лади. Беморга синов ко'зойнаги о'рнатилади ва текширилаётган ко'зга қарши розеткага шарсимон ва астигматик линзалар о'рнатилади, бу иккала асосий меридианда бир вақтнинг о'зида соя нейтралланишини та'минлайди. Скиаскопия линзани биринчи навбатда астигматик линзанинг о'қи ё'налиши бо'йича, кейин эса унинг фаол қисми ё'налиши бо'йича айлантириш орқали амалга оширилади. Агар бир вақтнинг о'зида иккала ҳолатда ҳам соя ё'қолса, аметропияни ё'қотишга эришилади. Агар соя астигматик линзанинг о'қи ё'налиши бо'йича ё'қолса-ю, унинг фаол қисми ё'налиши бо'йича ё'қолмаса, соя ё'қолгунча силиндрик линзалар о'лчами кучайтирилади ёки аксинча камайтирилади. Агар соя ҳар икки ё'налишда ҳам ё'қолмаса, аввал астигматик линзанинг о'қи ё'налиши бо'йича шарни танлаб, кейин эса силиндрни танлаш орқали перпендикуляр ё'налишда нейтралланади. Скиаскопик линейкалар ко'рсаткичи бо'йича ҳисоб китоб ишлари амалга оширилади.
Агар соя астигматик линзанинг ёки унинг фаол қисмининг о'қи ё'налиши бо'йича эмас, балки улар орасида, тахминан 45 ° бурчак остида ҳаракатланса, бу силиндрнинг о'қлари ното'г'ри эканлигидан далолат беради. Бундай ҳолда рамкадаги силиндр соя ҳаракатининг ё'налиши унинг ё'налишига то'г'ри келгунча айлантирилади. Иккала қисмда ҳам соянинг нейтралланишига эришилгунга қадар жараён давом этади. Кейин сферик линзалар о'лчами камайтирилади, я'ни мусбат линзалар камаяди ёки скиаскопия қилинган масофага қараб минусга ишловчи линзалар танланади: 1 метр масофада - 1,0 Д га, 67 см - 1,5 Д га., 50 см - 2,0 Д га.