Skijoring

Скижоринг (инглизча: скижоринг норвегча скикжоринг “чанғи тортиш” сўзидан олинган) — ёки чанғида учиш спортининг йўналишлардан бири бўлиб, чанғи пойгачиси бир ёки бир нечта итлар билан бирга чанғи масофаси бўйлаб эркин услубда ҳаракатланади. Скижоринг яна от билан ёки машина ёки мотосикл орқасида бўлиши мумкин.
Ит скижоринги
Ит скижоринги (итлар билан) — ёш ва ўсиб бораётган қишки спорт туридир. Мазкур ан’анавий чанғи спорти Норвегияда пайдо бўлган. Унинг авлоди „Пулка“ деб номланган транспорт тури эди. Пулка — чанғичи ва ит ўртасида боғланган кичик чана. Бу ердан алоҳида спорт тури — Скипуллинг юзага келди.
Ит скижоринги дастлаб жамоа сардорларини машғулоти учун ишлатилган ва охирги пайтда машҳур алоҳида турга айланади. Яқинда Алясканинг Фейрбанкс шаҳридаги жаҳон чемпионатига скижоринг биринчи марта киритилди. Бу масофа — 12 км гача келади.
Россиянинг расмий скижоринг мусобақаларида масофа узунлиги 3 дан 15 км гача келади. Жаҳон миқёсидаги стартларда — 5 дан 20 км гача. Энг узун пойга — 160 км — Канаданинг Юкон штатида ўтказилади. Шу билан бирга, Россияда „Шимолий умид“ чана итлари бўйича хайрия кўп кунлик босқич пойгаси доирасида скижерлар чана пойгачилари билан бир қаторда 260 км масофани босиб ўтишади[1]. Ушбу пойгада бир босқичнинг масофа узунлиги 65 км га етади. 2014-йилда Россияда биринчи марта ва “Шимолий Умид”нинг бир қисми сифатида скижерлар базага қайтмасдан икки босқичдан ўтиш — тунги босқич (65 км) ва кундузи (35 км) ўрмонда тунги чекпойнт билан. Тунги чекпойнт даврида ҳаво ҳарорати минус 23 °C эди.
Энг оммавий пойгалар 2011-йилда Лоппет кўлида (Минеаполис, АҚСҲ) бўлиб ўтади, унда 200 дан ортиқ жамоалар тўпланишади[2].
Совет Иттифоқи даврида бундай спорт тури мавжуд эмасди, лекин хизмат итлари учун махсус йўналиш бор эди — чанғичини тортиш. СССР чемпионати итлар чанғичини тортиш бўйича бўлиб ўтар эди.
Биринчи ит пойга мусобақалари (1,5 км масофада) 1989-йилда Тимирязевский ўрмон боғида ўтказилган. Тортишишдан фарқли ўлароқ, итга чанғи ва таёқ билан ёрдам беришга рухсат берилади. СКИЖОРИНГ кўринишидаги биринчи расмий пойгалар 1993-йилда Москвада Соколники паркида 1,5 км масофа бўйича амалга оширилади. Бугунги кунда Россияда скижоринг спорти бўйича ИФСС (Халқаро чана-ит спорти федерасияси) талаблари доирасида ВАЕС (Умумроссия чана спорти ассосиасияси) томонидан расмий мусобақалар ўтказилинади. Бундай мусобақаларнинг натижалари Росспорт учун титул ва унвонлар бериш расмий ҳисобланади[3].
АҚСҲ ва Канадада ўзларининг скижоринг федерасияси мавжуд — ИСДРА (Халқаро ит пойгалари ассосиасияси), Европада у ЭСДРА (Европа ит пойгалари ассосиасияси) ва ИФСС билан алмаштирилади. Ушбу федерасияларнинг ҳар бири ҳар йили турли чемпионатлар ўтказади, шунингдек, йиғилиш ва ассамблеяларда кўриниш беришади[4].
Итни скижорингда бошқариш учун фақат чанғичининг овозли буйруқлари қўлланади ва қувиш ва бошқариш учун ускуналар ишлатилмайди. Чанғичи эркин услубдаги чанғилар, устунлар ва 2,5-4 метр узунликдаги амортизаторли арқон (поезд, тортишма) бириктирилган махсус белбоғ ўрнатилган. Арқоннинг иккинчи учи итнинг жабдуқларига бириктирилган. Жабдуқлар енгил бўлиши керак, кўкрак ва елкаларида юмшоқ тагликликлар билан боғланиши лозим.
От скижоринги



От скижоринги ҳам ма’лум ва машҳур саналади.Ушбу турдаги чанғи спорти анча экстремал қишки спорт тури ҳисобланади. Бу сув чанғисини эслатувчи от томонидан тортилаётган чанғичи. Скижорингнинг икки тури мавжуд: чавандоз от орқасидан чанғичини тортиб олади ёки чавандозсиз отни жилов ёрдамида чанғичи бошқаради. Барча ҳолатларда, отлар чанғичини ҳис қилиш ва мусобақада хотиржамликни сақлашга ўргатилган бўлиши керак. Қоидага кўра, чанғичи бошқа учида отнинг эгарига боғланган тортишма арқонининг бир учидан ушлаб туради. Чанғичи маневр қилиш учун жой бўлиши учун арқон етарлича узун бўлиши керак. Спортчилар чанғи пойгаси ўрнида тоғ чанғисидан, ба’зан эса сноуборддан (сноуборджонинг) фойдаланишади.
Даставвал унга қишки саёҳат деб қарашган эди ва шундан кейингина у рақобатбардош йўналиш спортига айланади. Ушбу қишки спорт тури бир вақтлар 1928-йилда Санкт-Морицда бўлиб ўтган Олимпиада ўйинлари доирасида ўтказилади[5]. Масофа узунлиги 1900 м бўлиб, унда 8 нафар спортчи иштирок этади. Барча уч ўрин учун ҳам Швейсария спортчилари ўзаро беллашишди.
Россияда скижоринг кўпроқ чанғи ва итлар билан боғлиқ ва от скижоринги Шимолий Америка ва Скандинавиядан фарқли ўлароқ, ҳали танилишга улгурмаган. Америка Қўшма Штатларининг шимолида ва Канадада турли хилдаги тўсиқлар от скижоринги учун трассанинг четларида жойлашган: трамплинлар, слалом “илон из”лари ва бошқалар - уларни чанғичи босиб ўтиши керак. Франсияда скижорингнинг яна бир тури машҳур: от чавандозсиз тўлиқ чанғичи томонидан бошқарилади[2].
Мотоскижоринг
Ушбу спорт тури от скижоринги билан таққослаганда, у қор автомобили, мотосикл ёки бошқа транспорт воситасининг орқасида содир бўлиши мумкин.
Манбалар
- ↑ „ВИИИ Международная этапная гонка на собачьих упряжках «Северная Надежда-2014» в поддержку детей.“. 26-март 2014-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 1-апрел 2014-йил.
- ↑ 2,0 2,1 Подшибякина Анастасия. „Скиджоринг. Что это такое и с чем его едят.“. БМСИ (20 апреля 2012). 26-март 2014-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 26-март 2014-йил.
- ↑ Эдуард Кротов. „Скиджоринг“ (26 июня 2008 года). 26-март 2014-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 26-март 2014-йил.
- ↑ „Скиджоринг, байкджоринг, каникросс“. Интернет-клуб любителей зимнего спорта.. 2014-йил 26-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 26-март 2014-йил.
- ↑ „Самые экзотические виды спорта в истории зимних Олимпиад“. Популярная механика (08.10.13). 26-март 2014-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 26-март 2014-йил.