Slang
Сланг — бу со'злар, иборалар ва тилдан фойдаланиш ноформал реестридаги сўз бузиш қоидаси, бу сўзлар оғзаки суҳбатларда кенг тарқалган, аммо расмий ёзилишда четда қолдирилган[1]. Шунингдек, чет элликларни ёки иккала гуруҳни ҳам истисно қилиш учун алоҳида гуруҳ аъзоларига умуман тегишли бўлмаган тилни англатади. Бу сўз ўзининг 18-асрда пайдо бўлганлиги ва унинг яратилишидан бери кўп жиҳатдан аниқланган.
Сланг сўзининг этимологияси
"Сланг" сўзини илк бор ишлатишда (1756)да „оқибациз“ ёки „бузуқ“ одамларнинг сўз бирикмаси назарда тутилган. Ўн тўққизинчи асрнинг бошларида у энди фақат камёб одамлар билан боғлиқ эмас эди, балки стандарт ўқиган нутқ даражасига паст бўлган фойдаланишларга қўлланилиб борди [2]. Шоц диалектида бу „чат, суҳбат, миш-миш“ деган маънони англатади[3], 1832-йилда Абердеэн шоири Уилям Скот томонидан ишлатилганидек: „Сланг уларнинг уруш ғамхўрлиги ҳақида гапиришар эди“[4]. Шимолий инглиз диалектида „қаршилик, ҳақоратли тил“ деган маънони англатади[5].
„Сланг“ сўзининг келиб чиқиши номаълум. Бу биринчи марта 1800-йилларда Лондондаги номаълум ва жиноятчи синфларнинг тилини билдириш учун босма нашрда ишлатилган, гарчи унинг қўлланилиши эҳтимолдан янада узоқроқдир[6]. Скандинавиянинг келиб чиқиши таклиф этилган (масалан, норвегия сленгенавн, яъни „қоравномаси“), аммо „санаси ва эрта уюшмаларга“ асосланиб, Оксфорднинг инглизча луғатида редактация қилинган[2]. Жонатҳон Греэн, аммо Скандинавиянинг келиб чиқиши эҳтимоллиги билан рози бўлиб, у „тупроқ“ деган маънони англатади ва сланг тупроқ тили эканлигини таъкидланиб, ўз фикрингизни билдиришингизнинг тез ва ҳалол усулидир[7][8].
Слангни аниқлаш
Тилшунослар слангнинг содда ва аниқ таърифини йўқлигини, лекин бу дунёнинг ҳар бир субкултурасида мавжуд бўлган доимий ўзгарувчан тилнинг ҳодисаси эканлигини тан олишади. Баъзи тортишишлар, сланг мавжуд бўлганлиги сабабли, биз вақт ва замонавийлик билан вужудга келган янги тажрибаларни белгилаш усулларини топишимиз керак бўлади[9]. Бироқ, аниқ таъриф етишмовчиликни бартараф этишга ҳаракат қилишади. Бетҳанй К. Думас ва Жонатан Лигҳтер, агар ифода камида иккита қуйидаги мезонга жавоб берса, „ҳақиқий сланг“ деб ҳисобланиши керак деб таъкидлашади: [1][9].
Майкл Адамс айтадики: "Сланг — бу чекланган тил… ҳатто контекстда ҳам, қайси манфаат ва сабабларга хизмат қилаётганини айтиш қийин… сланг энг четда[10]. Сланг луғатлари минглаб сланг киришлар жамиятини тўплайдиган, сланг орқасидаги мотивация кучларига кенг, тажрибавий дарча таклиф қилишади[11].
Лехиконнинг кўплаб шакллари паст рўйхатга ёки „субстандарт“ деб ҳисобланиши мумкин бўлса-да, сланг ўзларининг ўзига хос ижтимоий контекстлар туфайли қўшни тил ва жаргон терминларидан ажралиб туради. Расми фойдаланишда мос келмайдиган деб кўрилса-да, тилдаги сўзлар одатда кенг кўламли контекстларда, нутқда қабул қилиниши мумкин, аммо сланг кўплаб умумий алоқа вазиятларида мос келмайдиган сифатида қабул қилинади. Жаргон — бу муайян соҳада ходимлар томонидан ишлатиладиган тил ёки [ойдинлаштириш керак] муайян соҳадаги муайян маъноларни ўзига хос қизиқиш кўрсатганларга ифодалаш учун ишлатиладиган тилдир. Гарчи жаргон ва жаргон ҳам гуруҳга кирмайдиган аъзоларни суҳбатдан чиқариш учун ишлатилиши мумкин бўлса-да, жаргон ижтимоий ва контекстли тушунчага эътибор қаратишга мўлжалланган, жаргоннинг асосий мақсади эса техник тушунчага асосланган сўзларни қўллаб, алоқаларни оптималлаштиришга асослангандир[12].
Колоквиялизм ва жаргон муайян гуруҳга ишора қилганлиги учун сланг каби кўриниши мумкин бўлса-да, улар мутлақо бир хил танлашга мос келмайди, чунки улар стандарт тил умумий лексикалогик маъно алмаштириш учун алоҳида ҳаракатни ифода этмайди. Лекин колоквиялизмлар стандарт фойдаланишда слангдан кўра қабул қилинадиган ва кутишадиган ҳисобланади ва жаргон кўпинча умумий лексиконда ҳисобга олинмайдиган муайян соҳанинг жиҳатлари ҳақида гапириш учун алоҳида яратилган[13]. Бироқ, бу фарқлаш лингвистиклар томонидан мунтазам равишда қўлланиламайди; „сланг“ ва „жаргон“ атамалари баъзан синоним сифатида кўриб чиқилади[14] лекин „жаргонга“ доираси баъзан лингвистлар томонидан ижтимоий чекланган тилнинг барча шаклларини англатади деб кенгайтирилади[15].
Бошланғич тарих
Бошланғич слангга ўхшашган код, „Ўғрилар кант“ дастлаб 1600-йил атрофида Англияда қонун бузарлар нима деяётганини билмасдан мулоқот қилиш йўли сифатида ишлатилган[16].
Юқори даражадаги индексиялик
Юқори даражада бўлган индексиялик нуқтаи назаридан кўриниб турадики, бу сўзларни ишлатадиган ҳар бир киши „гўзал“ деб аталадиган, инглиз тилини ишлатган кишига қараганда, янги, шубҳасиз, ўйинчан, моддий ва ранг-баранг кўринишда бўлишни хоҳлаши мумкин. Ушбу кўриниш тингловчининг ушбу сўз билан боғлиқ ижтимоий терминлар ва тахмин қилинган фойдаланиш ҳолатларини учинчи даражадаги тушунчасига кўпроқ боғлиқдир[17].
Сланг ҳақида баҳслар
Баъзи танқидчилар ишонишадики, агар сланг кенг тарқалса, бу тилнинг „тўғри“ фойдаланилишини йўқ қилади деб ҳисоблашади. Бироқ, академик (ташрифловчи) тилшунослар тил ўзгармас, балки доимо ўзгариб турадиган ва сланг сўзлар тил лексикалогиясини ичида ҳақиқий сўзлар деб ҳисоблашади. рецепттивистлар тилнинг норматив грамматикаси ва синтактик сўзларига кўра, ижтимоий жиҳатдан афзал ёки „тўғри“ сўзлаш усулларини ўрганишни тарғиб қилишади, акс ҳолда дескриптивистлар эса тилни ўрганишга эътибор қаратадилар, шунда одамлар қандай гапиришлари тўғрисидаги бехабар қоидаларни янада тушунишади, бу эса слангни бундай қоидаларни тушунишда муҳим рўл ўйнайди. Антропологик тил тафаккурининг асосчиси Ноам Чомскй таркибий ва ёзма грамматикага қаршилик кўрсатиб, товушлар ва морфемаларни функсионал равишда, шунингдек, вақт ўтиши билан тилда ўзгаришларини ўрганишни бошлайди[18].
Халқ маданиятида
1941-йилги „Ўт тўпаси“ филми, жаролани тадқиқ қилаётган ва ёзаётган Гарй Cоопер ўйинида ўйнайдиган профессорни тасвирланган[19].
2006-йилги „Идиоcраcй“ филми 2505-йилдаги камроқ ақлли жамиятни тасвирлайди. Ушбу сланглар филмнинг асосий ўйинчиси, АҚШ армияси кутубхоначиси учун жуда чет эллик ҳамда ажралган товушлар билан таъсир қилади. [20]
Шунингдек қаранг
Манба
- ↑ "Сланг дефинитион". Сланг дефинитион. Арчивед фром тҳе оригинал он Марч 8, 2022. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20220308172607/ҳттп://диcтионарй.cамбридге.орг/диcтионарй/энглиш/сланг. Қаралди: Септембер 19, 2021.
- ↑ 2,0 2,1 „Сланг“. Охфорд Энглиш Диcтионарй. Охфорд Университй Пресс. Қаралди: 2010-йил 4-март. Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; наме "оэд" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент - ↑ „Диcтионариэс оф тҳе Сcоц Лангуаге“. 2022-йил 7-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 7-март.
- ↑ Тҳе Бардс оф Бон Аccорд. Эдмонд & Спарк, 1887. ИСБН 9780365410966. Қаралди: 2022-йил 7-март.
- ↑ Тҳе Энглиш Диалеcт Диcтионарй. Рипол Классик, 1961. ИСБН 9785880963034. Қаралди: 2022-йил 7-март.
- ↑ „Сланг | Оригинс, Усес & Эхамплес ин Лингуистиcс“ (эн). Британниcа (2023-йил 21-июл). 2023-йил 9-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 22-август.
- ↑ „А Бриэф Ҳисторй оф сланг“. Филмс он Деманд. Филмс Медиа Гроуп. 2023-йил 14-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 23-январ.
- ↑ „Сланг“. Онлине Этймологиcал Диcтионарй. 2011-йил 19-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 4-март.
- ↑ 9,0 9,1 Думас, Бетҳанй К.; Лигҳтер, Жонатҳан (1978). "Ис Сланг а Wорд фор Лингуисц?". Америcан Спеэч 53 (5): 14–15. дои:10.2307/455336.
- ↑ Адамс, Мичаэл. Сланг: Тҳе Пеопле'с Поэтрй, 2009. Қаралди: 2013-йил 5-ноябр.
- ↑ Партридге, Эриc. А диcтионарй оф сланг анд унcонвентионал Энглиш (Сланг ицелф беинг сланг фор Шорт Лангуаге) : cоллоқуиалисмс анд cатч пҳрасес, фоссилизед жокес анд пунс, генерал ниcкнамес, вулгарисмс анд суч Америcанисмс ас ҳаве беэн натурализед, 8тҳ, Лондон: Роутледге, 2002. ИСБН 978-0-415-29189-7.
- ↑ Пиэкот, Томасз. Жęзйк w групиэ споłэcзнеж: wпроwадзениэ до анализй соcжолекту (пл). Wаłбрзйч: Wйдаwниcтwо Паńстwоwеж Wйżсзеж Сзкоłй Заwодоwеж им. Ангелуса Силесиуса, 2008 — 24-бет. ИСБН 9788388425387. ОCЛC 297524942.
- ↑ Диcксон, Паул. Сланг: Тҳе Топиcал Диcтионарй оф Америcанисмс. Блоомсбурй Публишинг УСА, 2010. ИСБН 978-0802718495.
- ↑ Грзениа. „гwара а żаргон“ (пл). Порадниа жęзйкоwа ПWН. сжп.пwн.пл (2005-йил 25-апрел). 2022-йил 7-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 26-апрел.
- ↑ Грабиас, Станисłаw. Жęзйк w зачоwаниач споłэcзнйч (пл). Лублин: Wйдаwниcтwо Униwерсйтету Марии Cуриэ-Скłодоwскиэж, 1997 — 140–141-бет.
- ↑ „А бриэф ҳисторй оф сланг“. Тҳе Гймглиш Блог (2022-йил 25-март). Қаралди: 2024-йил 3-феврал.
- ↑ Маттиэлло, Элиса. Ан Интродуcтион то Энглиш Сланг - А Десcриптион оф иц Морпҳологй, Семантиcс анд Соcиологй. Милано: Полиметриcа, 2008. ИСБН 978-8876991134.
- ↑ Роwе, Бруcе М., анд Диане П. Левине. 2012. А Cонcисе Интродуcтион то Лингуистиcс 3рд эдитион. Бостон: Прентиcе Ҳалл. ИСБН 978-0205051816
- ↑ Балл оф Фире (1941)
- ↑ Идиоcраcй (2006)