Sojiylar sahifasining manbasini koʻrish

'''Sojiylar''' ({{lang|fa|ساجیان}} sâjiyân, '''Banu Soj''' nomi bilan ham tanilgan)(879 – 929) – Janubiy Ozarbayjonda hukmronlik qilgan sulola. Bu sulola vakillari [[Afshin]] laqabiga ega boʻlishgan<ref>Vohidov Sh., Qodirov A. ''Sharqning mashhur sulolalari''. Toshkent: „Akademnashr“, 2013. 123-124-betlar</ref>. Sojiylar Ozarbayjon va Armanistonning bir qismini dastlab [[Marogʻa]] va [[Bardaa|Bardadan]], keyin esa [[Ardabil]]dan boshqargan<ref name="Bosworth">{{Encyclopædia Iranica|author-link=Clifford Edmund Bosworth|volume=3|fascicle=2-3|title=Azerbaijan iv. Islamic History to 1941|first=C. E.|last=Bosworth|pages=224–231|url=https://iranicaonline.org/articles/azerbaijan-iv}}</ref>.

== Kelib chiqishi ==
Sojiylar sulolasi [[Ustrushana|Ustrashonadan]] kelib chiqqan deb hisoblansa-da, ularning etnik mansubligi munozarali. Markaziy Osiyo tarixshunosligida Sojiylar Markaziy Osiyodagi [[Ustrushana|Ustrushona]] viloyatidan boʻlgan qadimiy turklarga mansub deb qaraladi<ref>Vohidov Sh., Qodirov A. ''Sharqning mashhur sulolalari''. Toshkent: „Akademnashr“, 2013. 123-124-betlar</ref>. Sojiylar sulolasi [[Ustrushana|Ustrushona]] viloyatidagi sugʻdiylardan kelib chiqqan hisoblanib, Gʻarb tarixshunosligida forsiy sifatida talqin qilinadi<ref name="Bosworth">{{Encyclopædia Iranica|author-link=Clifford Edmund Bosworth|volume=3|fascicle=2-3|title=Azerbaijan iv. Islamic History to 1941|first=C. E.|last=Bosworth|pages=224–231|url=https://iranicaonline.org/articles/azerbaijan-iv}}</ref><ref>{{cite book|first=Clifford Edmund |last=Bosworth|author-link=Clifford Edmund Bosworth|title=The New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual|url=https://archive.org/details/newislamicdynast0000bosw |publisher=[[Columbia University Press]]|location=New York|year=1996|page=[https://archive.org/details/newislamicdynast0000bosw/page/n176 147]}}</ref><ref>{{cite book|first=V.|last=Minorsky|author-link=Vladimir Minorsky|title=Studies in Caucasian History|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=1957|page=111}}</ref>.

== Tarixi ==
=== Tashkil topishi ===
Arab qoʻshinining koʻplab mashhur sarkardalari, jumladan, [[Haydar ibn Kovus|al-Afshin Haydar ibn Kovus]] ushbu urugʻga mansub. [[Umaviylar]], keyinroq [[Abbosiylar]]ning [[Vizantiya|Vizantiya imperiyasiga]] qarshi toʻxtovsiz urushlari chegarani mustahkamlash maqsadida Markaziy Osiyodan [[Ozarbayjon]]ga va [[Anadolu|Shimoliy Anadoluga]] koʻplab turk qabilalarini koʻchirishga majbur qiladi. Natijada turkiy jangchilar Abbosiylar qoʻshinining asosiy negiziga aylandi.
Sojiylar sulolasi asoschisi [[Abu Soj Devdod]] abbosiylar qoʻshinining eng tajribali sarkardalaridan boʻlgan. U hurramiylarga qarshi olib borilgan urushda bevosita ishtirok etib [[Madoin]] va [[Vosit]]dagi isyonlarni bostirgan, keyinroq [[Ahvoz]] va [[Kufa]]ga noib boʻlgandi. Koʻrsatgan xizmatlari uchun Sojiylarga Ozarbayjon hokimiyati beriladi.
=== Muhammad ibn Soj hukmronligi davri ===
Abu Sojning oʻgʻillari Muhammad va Yusuf ham mahoratli sarkardalardan sanalgan. Sojiylar hukmronligi davrida Ozarbayjonning janubiy qismida mustaqil davlat tashkil topdi. Sojiylar davlatining oʻz puli bor edi. IX asr oxiridan [[Muhammad ibn Abu Soj]] nomi zarb qilingan tangalar muomalaga kiritilgan. Muhammad 889-yili abbosiylarning [[Armaniston]] va [[Ozarbayjon]]dagi noibi boʻldi. Oradan koʻp oʻtmay oʻzini mustaqil hukmdor deb eʼlon qildi, biroq maʼlum muddat [[Bagʻdod]]ga boʻysunishga majbur boʻldi. 901-yili oʻlatdan vafot etdi. Muhammadning oʻgʻli [[Devdod]] hokimiyatni meros qilib oldi. U bungacha otasining Armanistondagi noibi edi. Lekin Devdod oʻsha yiliyoq amakisi Yusuf tomonidan agʻdarildi.
=== Yusuf ibn Soj hukmronligi davri ===
[[Yusuf ibn Soj]] hukmronligi davrida Sojiylar davlati yanada kuchaydi. Uning davrida Ozarbayjon yana biroz muddat qaram boʻldi. Abbosiy hukmdor [[Muqtadir]] Yusufga qarshi katta qoʻshin bilan bordi va uni 120 000 dinor hajmida oʻlpon toʻlashga majbur qildi. Bir necha yildan soʻng urush qaytadan boshlandi. Yusuf 918-yili abbosiylar qoʻshinini yengib Rayni bosib oldi. 919-yili [[Ardabil]] ostonalarida yangi toʻqnashuv yuz berdi. Bu safar Yusuf magʻlub boʻlib asirga tushdi va Bagʻdodga olib borib zindonga tashlandi. Uning oʻrniga davlatni 4 yil gʻulomi Sobuq boshqardi. 923-yili Muqtadir har yili 500 000 dinor miqdorida oʻlpon toʻlash majburiyatini yuklab Yusufni ozod qildi. Biroq keyingi yili Yusuf mustaqillikka erishdi va abbosiylardan [[Hamadon]]ni tortib oldi. 928-yili qarmatlarga qarshi yurish jarayonida halok boʻldi.
== Tanazzuli ==
Taxtga jiyani [[Abul Musofir]] chiqdi. Lekin 929-yili vafot etadi. Baʼzi maʼlumotlarga koʻra, Abul Musofirni Ardabilda zaharlab oʻldirishgan, boshqa maʼlumotlarda oʻzining soqchilari isyon koʻtarib oʻldirgani aytiladi. Taxt avval isyonchi gʻulomlar sardori Muflih Yusufiyga, 932-yili [[Daysam ibn Ibrohim|amir Daysam ibn Ibrohimga]] oʻtdi. 957-yili Sojiylar davlati hududi [[Daylamiylar]] qoʻshini tomonidan istilo qilindi<ref>Vohidov Sh., Qodirov A. ''Sharqning mashhur sulolalari''. Toshkent: „Akademnashr“, 2013. 123-124-betlar</ref>.
== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Sunniy sulolalar]]