Solomon Carter Fuller
| Соломон Cартер Фуллер | |
|---|---|
|
| |
| Таваллуди |
11-август 1872-йил[1] |
| Вафоти |
16-январ 1953-йил (80 ёшда) Фрамингҳам, Массачусетц[1] |
| Касби | Невролог,Психиатр, Патолог, Профессор |
| Турмуш ўртоғи |
Мета Ваух Wарриcк (турм. 1872) |
| Болалари | 3 |
Соломон Картер Фуллер (1872-йил 1-август — 1953-йил 16-январ) – либериялик кашшоф невролог, психиатр, патолог ва профессор эди[2][3]. Либериянинг Монровия шаҳрида туғилган, у АҚШда коллеж ва тиббиёт даражасини (МД) тамомлаган. У Германиянинг Мюнхен шаҳрида психиатрия бўйича таҳсил олди, кейин Қўшма Штатларга қайтиб келди ва у ерда ўз фаолиятининг катта қисмини Массачусец штатидаги Вестборо шаҳридаги Вестборо давлат касалхонасида ишлади.
1919-йилда Фуллер Бостон университети тиббиёт факултетида патологиядан дарс берган факултет таркибига кирди[4]. У ўз фаолияти давомида Алцгеймер касаллигини ўрганишга катта ҳисса қўшган[5]. Шунингдек, у шифокор, невролог ва психиатр сифатида шахсий амалиётга эга эди.
Ёшлик йиллари ва таълим
Соломон Фуллер Либериянинг Монровия шаҳрида афро-америкалик келиб чиқиши америкалик -либериялик ота-онадан туғилган. Унинг отаси Сулаймон Либерияда кофе экувчи ва унинг ҳукуматида амалдор бўлган. Унинг онаси Анна Урсала (Урсилла ёки Урсула деб ҳам аталади) Жеймс шифокорлар ва тиббий миссионерларнинг қизи эди. Унинг отаси ва бувиси Жон Люис Фуллер ва унинг рафиқаси Виржинияда қул бўлган. Жон Фуллер ўзининг ва унинг қулликдаги хотинининг эркинлигини сотиб олди ва улар Виржиния штатининг Норфолк шаҳрига кўчиб ўтдилар. Эр-хотин у ердан 1852-йилда Либерияга, асрнинг бошида бошланган Америка мустамлакачилик жамияти томонидан Ғарбий Африкада ташкил этилган колонияга ҳижрат қилишди. Улар афро-америкаликлар ва озод қилинган африкалик қуллар томонидан ишлаб чиқилган миллатни яратишга ёрдам беришди.
Фуллернинг онаси Сулаймон ва ҳудуддаги бошқа болаларни ўқитиш учун мактаб очди. Фуллер, шунингдек, Монровия коллежи тайёрлаш мактабида таҳсил олган[6].
Унинг онаси ва бувиси Либерияда тиббий миссионер бўлганлиги сабабли у тиббиётга жуда қизиқарди. Фуллер Шимолий Каролина штатининг Солсбери шаҳридаги Ливингстоне коллежида ўқиш учун Қўшма Штатларга кўчиб ўтди ва уни 1893-йилда тугатди. Кейинчалик Лонг Исланд коллежи тиббиёт мактабида ўқиди.
У 1897-йилда Бостон университети тиббиёт факултетида докторлик даражасини тугатган. Бу барча ирқ ва жинсдаги талабалар учун очиқ гомеопатик муассаса эди. У Эмил Краэпелин ва Алоис Алцгеймер остида тадқиқот олиб борган Германиянинг Мюнхен Университетининг Қироллик Психиатрия касалхонасида кейинги тадқиқотларни давом эттирди[7].
Фаолияти
Фуллер ўз карерасининг асосий қисмини Массачусец штатидаги Вестборо шаҳридаги Вестборо давлат касалхонасида невропатолог сифатида ўтказди<реф">Моҳаммед, Ҳамзаҳ (2021). „Реcогнизинг Африcан-Америcан cонтрибутионс то неурологй: Тҳе роле оф Соломон Cартер Фуллер (1872—1953) ин Алзҳеимер'с дисеасе ресеарч“. Алзҳеимер'с & Дементиа (инглизча). 17-жилд, № 2. 246–250-бет. дои:10.1002/алз.12183. ИССН 1552-5279. ПМC 7986064. ПМИД 33325137.</реф>. Айнан шу ерда у Алоис Алцгеймер томонидан Эмил Краэпелин бошчилигидаги Мюнхен университети қошидаги Қироллик психиатрия шифохонасида янги тадқиқотлар ўтказиш учун танланганидан олдин невропатология бўйича икки йиллик амалиётни тамомлаган[8]. У ерда бўлганида, у Алцгеймер касаллиги билан оғриган беморларнинг миясида содир бўладиган жисмоний ўзгаришлар бўйича муҳим тадқиқотлар ўтказди[9]. Тахминан бир йил ўтгач, у янги билимлари билан Вестборо давлат касалхонасига қайтиб келди. У Wестбороугҳ Стате Ҳоспитал Паперс журналини ишлаб чиқди ва таҳрир қилди, у маҳаллий тадқиқот натижаларини нашр эта бошлади[8].
У психиатр Алоис Алцгеймер билан ишлаган[8] пресенил деманснинг биринчи ҳолатини нашр этган[10]. Клиник патолог сифатида ишлаётганида, Фуллер таъкидлаганидек, амилоид плиталари[11] ва нейрофибриляр чигаллар[12] ўша пайтдаги касалликнинг сабаби бўлган артериосклероздан алоҳида, Алцгеймер касаллигини ўрганиш учун муҳим биомаркерлар бўлиши мумкин[13].
Фуллер сурункали алкоголизм билан оғриган беморлар билан ишлаган, касалликнинг невропатологиясини қайд этган[8]. 1909-йилда Фуллер антрополог Франс Боаз, психиатрлар Зигмунд Фрейд ва Карл Юнг, файласуф Уилям Жеймс, Нобел мукофоти лауреатлари ва Эрнест Рутерфорд каби таниқли олимлар ва зиёлилар иштирок этган Г. Стенли Холл томонидан ташкил этилган Кларк университети конференсиясида маърузачи бўлди[14]. Фуллернинг асосий нашрлари, Алцгеймер касаллигининг икки қисмли шарҳи 1912-йилда нашр этилган ва биринчи Алцгеймер ишининг инглиз тилидаги биринчи таржимаси эди[8]. Фуллернинг илмий адабиётга қўшган кўплаб ҳиссалари ўнлаб йиллар давомида унутилган, аммо унинг кашфиётлари бугунги кунда ҳам тадқиқотга раҳбарлик қилишда давом этмоқда[15].
1919-йилда Фуллер Вестборо штат касалхонасини тарк этиб, Бостон университети тиббиёт факултети факултетига қўшилди. У 1933-йилгача доцент бўлиб ишлаган, ўша пайтда у ўз даврининг иш ҳақи ва лавозимга кўтарилиш жараёнларида ирқий тафовутларни тан олиб, академияни тарк этган[8]. Академиядан нафақага чиққандан сўнг, у Бостон университетининг Неврология бўйича фахрий профессори унвонини олди[8]. У кўп йиллар давомида шифокор, невролог ва психиатр сифатида шахсий амалиётда давом этди.
Фахрийлар маъмурияти Биринчи жаҳон урушидан кейин Тускегеэ Ветеранлар маъмурияти тиббиёт марказини бутунлай қора танли ходимлар билан очганда, Фуллер асосий лавозимларга қора танли психиатрларни ёллаш ва тайёрлашда муҳим рол ўйнади[16].
Шахсий ҳаёти
Умрининг кўп қисмида Фуллер рафиқаси ҳайкалтарош Мета Вок Уоррик Фуллер билан Массачусец штатининг Фрамингем шаҳрида яшаган. Уларнинг учта фарзанди бор эди. 1944-йилда кўриш қобилиятини йўқотган Фуллер амалиётни давом эттира олмади ва 1953-йилда 81 ёшида диабет ва ошқозон- ичак касалликлари туфайли вафот этди[17].
Мероси ва ютуқлари
- Бостондаги Нютон кўчаси 85-уйда жойлашган Доктор Соломон Картер Фуллер руҳий саломатлик маркази унинг номи билан аталган[18]. У Бостон университети тиббиёт факултетининг асосий ўқув филиали бўлган Бостон тиббиёт марказининг бир қисмини ташкил қилади.
- 1970-йилларнинг бошларида Америка Психиатрия Ассоциацияси ўзининг йиллик йиғилишларида Соломон Картер Фуллер мукофоти маърузасини таъсис этди[19].
- У ва унинг рафиқаси, таниқли ҳайкалтарош номи билан аталган Фуллер ўрта мактаби Массачусец штатининг Фрамингем шаҳрида жойлашган.
- Доктор Соломон Фуллер Вей, собиқ Вестборо давлат касалхонаси ҳозирда унинг номи билан аталган[20].
Соломон C. Фуллернинг асарлари
- „Дементиа Паралйтиcа, Дементиа Сенилис, Сурункали алкоголизм, Серебрал Луэс ва Микросефалик Идиотиядаги нейрофибриллаларни ўрганиш.“ , Америка Психиатрия журнали. 63-жилд 4-сон, 1907-йил, апрел, 5-бет. 415-468-13.
- „Кексалар миясида топилган ҳарбий плакетларни ўрганиш“, Америcан Жоурнал оф Инсанитй 28 (2) (1911).
- „Алцгеймер касаллиги (сениум праэcох): иш ҳисоботи ва нашр этилган ҳолатларни кўриб чиқиш“, Нерв ва руҳий касалликлар журнали: 1912-йил июл — 39-жилд — 7-сон — 440-455-бетлар.
- Генри И. Клопп билан, „Алцгеймер касаллиги бўйича кейинги кузатишлар“, Америcан Жоурнал оф Инсанитй 69 (1912): 26, 27.
- „Бир хил ҳолатда умумий парез ва кўп склерознинг анатомик топилмалари“. Бостон Соc. Неврология ва психиатрия. Арк. Нейрол. ва Психиат 5 (1921): 757-1921.
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Ҳеунг, Cамилле, "Фуллер, Соломон Cартер (1872—1953)", блаcкпаст.орг
- ↑ Луcй Озарин, М.Д., „Соломон Cартер Фуллер: Фирст Блаcк Псйчиатрист“ (Wайбаcк Мачине сайтида 2014-08-26 санасида архивланган), Псйчиатриc Неwс, Септембер 6, 2002, Волуме 37, Нумбер 17, п. 19.
- ↑ Грай, Мадисон. „Блаcк Ҳисторй Монтҳ: Унсунг Ҳероэс“. Тиме (12-январ 2007-йил).
- ↑ Грай, Мадисон. „Блаcк Ҳисторй Монтҳ: Унсунг Ҳероэс“. Тиме (12-январ 2007-йил).
- ↑ Моҳаммед, Ҳамзаҳ (2021). „Реcогнизинг Африcан-Америcан cонтрибутионс то неурологй: Тҳе роле оф Соломон Cартер Фуллер (1872—1953) ин Алзҳеимер'с дисеасе ресеарч“. Алзҳеимер'с & Дементиа (инглизча). 17-жилд, № 2. 246–250-бет. дои:10.1002/алз.12183. ИССН 1552-5279. ПМC 7986064. ПМИД 33325137.
- ↑ „Био: Соломон Фуллер“, фақс.орг
- ↑ Кеитҳ А. П. Сандифорд, А Блаcк Студиэс Пример: Ҳероэс анд Ҳероинес оф тҳе Африcан Диаспора, Ҳансиб Публиcатионс, 2008, п. 179.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 8,6 Моҳаммед, Ҳамзаҳ (2021). „Реcогнизинг Африcан-Америcан cонтрибутионс то неурологй: Тҳе роле оф Соломон Cартер Фуллер (1872—1953) ин Алзҳеимер'с дисеасе ресеарч“. Алзҳеимер'с & Дементиа (инглизча). 17-жилд, № 2. 246–250-бет. дои:10.1002/алз.12183. ИССН 1552-5279. ПМC 7986064. ПМИД 33325137.
- ↑ Каплан, М.; Ҳендерсон, А. Р. (2000-йил декабр). „Соломон Cартер Фуллер, М.Д. (1872—1953): Америcан пионеэр ин Алзҳеимер'с дисеасе ресеарч“. Жоурнал оф тҳе Ҳисторй оф тҳе Неуросcиэнcес. 9-жилд, № 3. 250–261-бет. дои:10.1076/жҳин.9.3.250.1792. ИССН 0964-704Х. ПМИД 11232367.
{{cите магазине}}: сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим:|дате=(ёрдам) - ↑ Тонконогй, Ж.; Моак, Г. С. (1988-йил октабр). „Алоис Алзҳеимер он пресениле дементиа“. Жоурнал оф Гериатриc Псйчиатрй анд Неурологй. 1-жилд, № 4. 199–206-бет. дои:10.1177/089198878800100403. ИССН 0891-9887. ПМИД 3075498.
{{cите магазине}}: сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим:|дате=(ёрдам) - ↑ Фуллер, Соломон C. (1-октабр 1911-йил). „А студй оф тҳе милиарй плақуэс фоунд ин браинс оф тҳе агед“. Америcан Жоурнал оф Псйчиатрй. 68-жилд, № 2. 147–220–16-бет. дои:10.1176/ажп.68.2.147. ИССН 0002-953Х.
{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат () - ↑ Фуллер, Соломон C. (1-апрел 1907-йил). „А студй оф тҳе неурофибрилс ин дементиа паралйтиcа, дементиа сенилис, чрониc алcоҳолисм, cеребрал луэс анд миcроcепҳалиc идиоcй“. Америcан Жоурнал оф Псйчиатрй. 63-жилд, № 4. 415–468–13-бет. дои:10.1176/ажп.63.4.415. ИССН 0002-953Х.
{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат () - ↑ Cобб, W. Монтагуэ (1954). „Соломон Cартер Фуллер, 1872-1953“. Жоурнал оф тҳе Натионал Медиcал Ассоcиатион. 46-жилд, № 5. 370–372-бет. ИССН 0027-9684. ПМC 2617492. ПМИД 20893712.
- ↑ W Сcотт Террй (2008) „А Миссед Оппортунитй фор Псйчологй: Тҳе Сторй оф Соломон Cартер Фуллер.“ АПС Обсервер 21: 6. Жуне/Жулй.
- ↑ „Соломон Cартер Фуллер“ (инглизча). Псйчологй Тодай. Қаралди: 1-март 2021-йил.
- ↑ Cобб, W. Монтагуэ (1954). „Соломон Cартер Фуллер, 1872-1953“. Жоурнал оф тҳе Натионал Медиcал Ассоcиатион. 46-жилд, № 5. 370–372-бет. ИССН 0027-9684. ПМC 2617492. ПМИД 20893712.
- ↑ Моҳаммед, Ҳамзаҳ (2021). „Реcогнизинг Африcан-Америcан cонтрибутионс то неурологй: Тҳе роле оф Соломон Cартер Фуллер (1872—1953) ин Алзҳеимер'с дисеасе ресеарч“. Алзҳеимер'с & Дементиа (инглизча). 17-жилд, № 2. 246–250-бет. дои:10.1002/алз.12183. ИССН 1552-5279. ПМC 7986064. ПМИД 33325137.
- ↑ „Метро Бостон Ментал Ҳеалтҳ Унит ат Др. Соломон Cартер Фуллер Ментал Ҳеалтҳ Cентер | Масс.гов“ (инглизча). www.масс.гов. Қаралди: 7-март 2021-йил.
- ↑ „АПА Аwардс“. www.псйчиатрй.орг. Қаралди: 7-март 2021-йил.
- ↑ Cорреспондент. „Wестбороугҳ Ҳоспитал Роад ренамед фор Др. Соломон Cартер Фуллер“ (инглизча). Wестбороугҳ Неwс. Қаралди: 7-март 2021-йил.[сайт ишламайди]