Ziyosfera

Somon qushi

Чаффинч (Фрингилла cоэлебс) — Фрингиллидаэ оиласида кенг тарқалган, қисман кўчиб юрувчи тур ҳисобланади. Бу испиноз кенг тарқалган турларидандир. Исландия ва шимолий Скандинавиядан ташқари бутун Европада мавжуд бўлиб, унинг диапазони шарқдан марказий Сибиргача боради. Ундан ташқари, Шимолий Африка ва Эронга Яқин Шарқда наслчилик қуши ҳисобланади. Янги Зеландия ва Жанубий Африкада испиноз одамлар томонидан киритилган.

Марказий Европада Сомон кенг тарқалган наслчилик қушларидан бири ҳисобланади. Унинг диапазони қирғоқдан тоғлардаги дарахтларача боради. Шимолий ва Шарқий Европадаги испинозлар кўчманчи қушлардир, улар марказий Европада эса улар қисман мигрантлардир. Бир нечта кичик турлар мавжуд. Улардан учтаси Канар оролларида, шунингдек биттаси Азор, Мадейра, Сардиния ва Критда[1]. Барча испинозлар сингари, у Франсияда ҳимояланган тур ҳисобланади[2].

Морфологияси

Тахминан 15 см узунликдаги катта ёшли сомон, шунингдек, балоғатга етмаган болаларнинг иккита жуда муҳим оқ қанотлари бор, думи марказда шингил-кулранг, оқ тўртбурчаклар билан. Кўзлари тўқ жигарранг. Унинг оёқлари ва оёқлари оч жигаррангдан то қуюқ кулранггача. Қишда, испинознинг патлари бироз хира бўлади. Вояга этганида, унинг вазни 18 дан 25 граммгача бўлади

Вояга етган эркакнинг орқа томони ёнғоқ - жигарранг, қорни ва томоғи пушти рангда, бошнинг қизғиш томонлари, кўк-кулранг тож ва энса (қишда жигарранг) бўлиб, уни урғочилардан ажратиб турадиган, пешонаси қора, дум тагида оппоқ, ям-яшил думли бўлади. Эркакнинг тумшуғи баҳорда кўк рангга эга бўлиб, қишда жигарранг рангга айланади. Урғочиси эркакларникига қараганда анча хирароқ, қорни оппоқ, орқаси оқарган зайтун-жигарранг, қанот нақшлари унчалик кўринмас ва кенгроқ эмас. Урғочисининг тумшуғи бутун йил давомида оч жигарранг шохли ҳолатда бўлади.

Янги чиққан чаффинч дастлаб танасининг юқори қисмида, қанотлари, сонлари ва қоринларида оч тутунли кулранг рангга эга бўлади. Тери гўшти пушти рангга эга. Томоқ тўқ пушти рангда, тумшуғининг бўртиқ қисми оқ ёки сарғиш тусли бўлади. Ёш қушлар катта ёшли урғочиларга ўхшайди, лекин бош ва тана патлари бироз қисқароқ ва юмшоқроқ, қуйруқ патлари торроқ ва ўткирроқ ёйилган ҳолатда бўлади.

Буни, айниқса, учишда, чаффинч билан чаффинчни чалкаштириб юбориш мумкин, бу унинг оқ думбаси ва унинг тўқ сариқ рангдаги фарқига жуда ўхшайди.

Экология ва ҳолати

Ҳаракатланиши

Чаффинчнинг парвози тўлқинли бўлиб, қанотларнинг ёпилиши билан бир қатор қисқа зарбалар мавжуд. Скандинавия одамлари, миграция пайтида, тўхтовсиз жуда узоқ масофаларга уча оладилар, чунки улар чарчаган бўлса ҳам, ўзларини шамол кўтаришларига имкон бериб, учишда давом этадилар. Чаффинчес эрда қисқа, лекин тез қадамлар билан, ритмик бош ирғади билан юради.

Озиқланиши

Парҳез

Чаффинчес, асосан, майда умуртқасизлар ва уларнинг личинкалари, уруғлари ва куртаклари билан озиқланади. Унинг тагида кенг ва учли тумшуғи бу парҳезга мослашишни акс эттиради. Энг машҳур дарахт уруғлари - олха (Фагус), чинор (Аcер), қайин (Бетула), алдер (Алнус) ва юмшоқ дарахт. Куртаклар, резаворлар, ёввойи ва маданий мевалар, шунингдек, ўт ва бошоқли ўсимликларнинг уруғлари (айниқса колза) ҳам истеъмол қилинади, лекин кўпайиш даврида парҳез кўпчилик ўткинчилардан фарқли равишда ҳашаротли бўлиб қолади. Жўжалар асосан ҳашаротлар личинкалари ва тıртıллар билан озиқланади. Озиқ-овқатларни қидириш эрга ва баҳор ва ёзда дарахтлар ва буталарда амалга оширилади. Чаффинчес ҳашаротларни шохлари ва баргларидан, ҳатто кичик, тезкор, акробатик парвозлар пайтида ҳам ушлайди. Кўпайиш давридан ташқари, чумчуқлар, Европа кўкатлар ва шимолий испинозлар билан биргаликда, кўпинча гуруҳларга бўлиниб емланади.

Озиқ-овқат йиғиш

Чаффинч улардагидан кўра озиқлантирувчилар остида овқатланишни афзал кўрганлиги сабабли, у кўпинча эрга сакраб тушиб, тушган уруғларни олишда учрайди.

Хатти-ҳаракатлари

Ҳудудий хатти-ҳаракатлар

Эркак жуда тажовузкор, у қўшнилар ва босқинчиларни қўрқитиб, ўз ҳудудини ҳимоя қилади. Учрашув пайтида шериклар ўртасидаги келишмовчиликлар кам учрайди, лекин улар ҳали ҳам бирга овқатланишни давом эттирмоқдалар. Чаффинчес асосан ҳаракациз ва балоғатга этмаганлар ўзларининг инкубация жойидан фақат қисқа масофаларга кўчиши мумкин. Эркак ва урғочи испинозлар кўпинча ҳар бир жинсдаги гуруҳларга бўлинади, масалан, қишда ва миграция пайтида (фақат ёш ва урғочи бажаради).

Вокализация

тҳумб|Чаффинч қўшиғи Чаффинч қўшиғи қисқа, аммо кучли пасаювчи ноталар қатори бўлиб, у янада мураккаб якуний гуллаш билан якунланади, масалан, „тчип-тчип-тчип-тчип-четт-четт-четт-четт-диддип-диддиооо“. Унинг кўплаб ўзгаришлари мавжуд (индивидуал ва минтақавий). Тўхтатилганда унинг қўнғироғи одатий „пушти-пушти“ бўлиб, яхши эшитилади ва парвозда у янада эҳтиёткор „юп-юп“ бўлади. Унинг сигнал қўнғироғи нозик „цеээ“ дир. Унинг рут чақируви ўзгарувчан бўлиб, „руит“ дан „пчуîîт“ га қадар. Бундан ташқари, вақти-вақти билан „ҳwеэт“ сўрови эшитилади. Ва миграция пайтида гуруҳлар анча паст „тчооп-тчооп“ ташлашади.

Қо'шиқчи эркак (Орне, Франсия).

У қўшиқ куйлаганда (ўзи якка ҳолатда эркак қўшиқ айтади), кўпинча баланд перчнинг тепасидан ёки пастроқ шохдан, бутадан, камдан-кам ҳолларда полда. У йилнинг кўп қисмида, айниқса феврал ва июл ойининг ўрталари орасида жуда тез-тез қўшиқ айтади.

Дам олиш ҳолатида у портловчи „пушти“ беради, парвоз пайтида эса одатда юмшоқроқ „юп“ беради. Баъзан „ёмғир йиғиси“ деб аталадиган „рииит“ алоқа, сигнал ва ҳудудни белгилаш ўртасидаги нотўғри аниқланган функсияни акс эттиради. Қўшиқ типик, стереотипли, шижоатли ва тинимсиз такрорланади. Тахминан 2,5 секунд (1,5 дан 3 с гача) давом этадиган бу ибора икки қисмдан иборат: одатда частотаси пасаювчи бир неча бўлимларга бўлинган трилл ва кўпроқ ҳетерожен бўғинлар билан тузилган якуний гуллаб-яшнаш. Турли бўлимлар ўртасида баъзан маълум бир шаклдаги бир (ёки иккита) бўғин (лар) бўлади. Ҳар бир алоҳида репертуар, ниҳоят, ушбу турдаги бирдан олтитагача жумлаларни тақдим этади, лекин кўпинча 2 ёки 3.

Март ойининг бошида эркаклар шаклсиз қўшиқларни қоқиб қўйишни бошлайдилар. Вақт ўтиши билан, сиз якуний гуллаб-яшнаш билан тўлиқ устунликка эришгунингизча, улар куч ва давомийликка эга бўлади. Қўнғироқларда ҳам, қўшиқларда ҳам „диалект“ деб номланган маҳаллий вариантлар аниқланган.

Кўпайиш

Сомон очиқ баргли ва аралаш ўрмонларда, шунингдек тўсиқларда, боғларда ва боғларда кўпайтиришни афзал кўради. Марказий Европада кўпайиш даври энг эрта март ойининг охирида бошланади, аммо испинозлар фақат апрел ойининг ўрталаридан июн ойигача боқишга муваффақ бўлишади. Марокаш ва Жазоирда испинозлар март ойининг охиридан июн ойининг бошигача кўпайишади. Кейпнинг жануби-ғарбий қисмида эса сентабрдан ноябргача. Иқлим ва жойлашувга қараб, улар йилига бир ёки икки йиллик насл этиштиришади. Европада мумкин бўлган иккинчи насл июн-июлда содир бўлади.

Кўпайиш мавсумининг бошида эркак баланд қўшиқ билан ўзининг наслчилик ҳудудини белгилайди ва тез орада аёл унга қўшилиш учун келади. Наслчилик диапазони ўлчами тарқалиш майдонига қараб сезиларли даражада фарқ қилади, Европада наслчилик ҳудуди қанчалик шимолда бўлса, у шунчалик катта бўлади. Марокаш макиларида наслчилик зоналари ўртача 270 квадрат метр майдонга эга. Наслчилик жойлари иккала қуш томонидан кучли ҳимоя қилинади, босқинчилар қувиб чиқарилади.

Броод парвозга тайёр.

Қалин деворли, эҳтиёткорлик билан қурилган, фақат урғочи уяси илдизлар, пўстлоқ толалари, поялари, мохлари, ўргимчак тўри ва ликенлардан иборат. Ички макон индивидуал сочлар ва патлар билан тўлдирилган. Уя одатда икки метрдан ўн метргача баландликда буталар ёки дарахтларнинг вилкаларида қурилган ва мохлар, ликенлар ва ўзи қурилган дарахтнинг қобиғи билан яхши камуфляжланган. Дебрияж одатда тўрт-олтита очиқ жигарранг ёки мавимси-о қ тухумлардан иборат бўлиб, улар қизилдан тўқ жигарранггача доғлар ва нозик чизиқлар билан белгиланган. Нақш баъзан жуда зич бўлиб, у асосий рангни қоплайди. Тухумнинг ўлчами 20 × 14 мм. инкубация муддати ўн учдан ўн тўрт кунгача. Урғочиси ёлғиз ўзи туғади ва одатда охирги тухум қўйгандан кейин ўсишни бошлайди. Юмуртадан чиққандан сўнг, болалар (асосан ҳашаротлар ва ўргимчаклар) иккита катта ёшли қушлар томонидан озиқланади, лекин урғочи болаларни парвариш қилишда кўпроқ улушга эга. Уялаш даври одатда 11-18 кун, лекин ёш қушлар одатда 14 кундан кейин учиб кетишади. Ёш қушлар яна 20-35 кун давомида ота-оналари билан оилавий бирликни ташкил қиладилар. Ёш қушлар учишдан кейин тахминан 14 кун ўтгач овқатланишлари мумкин.

  • Chaffinch tuxumlari Tuluza muzeyi.
    Чаффинч тухумлари Тулуза музейи.
  • Bir kunlik o'smirlarning uyasi.
    Бир кунлик о'смирларнинг уяси.
  • Xayolparast ayol.
    Хаёлпараст аёл.

Йиртқичлар

Қовоқ тухумлари ва жўжаларини қарғалар, қизил ва кулранг синcаплар, уй мушуклари, эҳтимол, мартенс ва келинчаклар ҳам ўз ичига олган. Баҳорда кейинроқ бошланган зотлар йиртқичлардан камроқ азият чекади, бунинг таъсири ўсимликларнинг кўпайиши билан боғлиқ, бу эса уяларни топишни қийинлаштиради. У билан чамбарчас боғлиқ бўлган Брамблингдан фарқли ўлароқ, чаффинч оддий какук томонидан паразитланмайди.

Саломатлик

Ҳозиргача топилган энг кекса тасмали қуш 14 ёшга тўлди. Одатда испинозлар камдан-кам ҳолларда беш йилдан ортиқ умр кўришади. Уяларнинг ўлими айниқса тıртıллар этишмайдиган йилларда юқори бўлади.

Тричомонас галлинаэ оддий паразити каптарлар ва йиртқич ҳайвонларни юқтиргани маълум бўлган, аммо 2005-йилдан бошлаб Британияда ўлик европалик кўкатлар ва испинозларнинг жасадлари паразит билан касалланганлиги аниқланган. Касаллик тарқалди ва 2008-йилда юқтирилган тана гўшти Норвегия, Швеция ва Финландияда, бир йилдан кейин эса Германияда топилди. Касалликнинг тарқалишига испинозлар ёрдам берган деб тахмин қилинади, чунки қушларнинг кўп қисми Шимолий Европада, қишда эса Британияда кўпаяди. Британияда 2006-йилда энг юқори чўққисига чиққандан сўнг, ҳар йили тикланган юқтирилган тана гўштлари сони камайди. Яшил чиғаноқлар сонининг қисқариши кузатилди, аммо испинозларнинг умумий сони сезиларли даражада камаймади. Худди шундай ҳолат Финландияда ҳам содир бўлди, бу ерда касаллик 2008-йилда пайдо бўлганидан кейин яшил испинозлар сонининг қисқариши кузатилди, аммо испинозлар сонида озгина ўзгариш кузатилди.

Финчес папилломавирус Фрингилла cоэлебс[3],[4] туфайли бармоқлари ва оёқларида шиш пайдо бўлиши мумкин. Папилломалар бармоқ устидаги кичик тугундан оёқ ва оёқни ўз ичига олган катта ўсимтагача ўзгаради. Касаллик кам учрайди : 1973-йилда Голландияда ўтказилган тадқиқотда 25 000 га яқин испиноздан фақат 330 таси папилломалар аниқланган[3].

Географик тақсимотАндоза:Лигне де лéгенде Cоэлебс гуруҳи :Андоза:Лигне де лéгендеБошқа гуруҳлар : 
* сподиогенез * канариэнсис

Бўлим

Чеффинчес Исландия, Магриб, Миср, Яқин Шарқ ва Марказий Осиёнинг бир қисмидан ташқари бутун Европада яшайди[5]. Бу Европадаги энг кенг тарқалган қўшиқчи қушлардан биридир. Шунингдек, у Янги Зеландия (1862—1880-йиллар оралиғида) ва Жанубий Африка (тахминан 1898)[5],[6],[7] га киритилган. Янги Зеландияда у иқлимга мослашган ва бутун мамлакат ва қўшни ороллар бўйлаб мустамлака қилинган ва ҳозирда минтақада энг кўп ва кенг тарқалган пассерин ҳисобланади[8]. У Гренландия ва Квебекда ҳам кузатилган[9].

Фақат шимолийдагилари кўчманчи ҳисобланади.

Яшаш жойи

У бутун дунё бўйлаб текисликларда ва ўрта тоғларда игнабаргли, баргли ёки аралаш ўрмонларга бўйсунади. Аммо у, шунингдек, чеккалари ва бўшлиқлари бўлган очиқ ўрмонларни, ўрмонлар, далалар, боғлар, боғлар, экинлар, шаҳарлар ва қишлоқлардаги боғлар ва боғлар, дарахтлар орасидаги очиқ жойга кириш имконига эга бўлган кўплаб ўрмонли жойлар, шунинг учун у камдан-кам учрайди. зич ўрмонда. Бу жуда кенг тарқалган ва инсон томонидан ўзгартирилган очиқ муҳитга мослашиши, эҳтимол, унинг кенгайишига ҳисса қўшган.

Шимолий Африкада у энг кўп қўзиқоринли эман, садр, Ҳалаб қарағайи, садр, эвкалипт, ёнғоқ, сандара ва арган ўрмонларида, зайтунзорларда учрайди. Киренаикада у айниқса арча ўрмонларида кенг тарқалган.

Кўчиш

Марказий Европада сомонлар қисман кўчманчилар, Шарқий ва Шимолий Европада кўчманчи қушлар. Аҳолининг катта қисми йил давомида наслчилик зонасида қолади. Қиш ойларида иқлими қулайроқ бўлган ҳудудларга кўчиб ўтувчи испинозлар кечаю кундуз кўчиб юради. Улар қисман қирғоқ чизиғини, дарё водийларини ёки тоғ довонларини кузатиб боради. Марокашда Европадан келган кўчманчи қушларни айниқса август ойининг охиридан ноябргача кузатиш мумкин. Гибралтар бўғозида кўчиб юрувчи европалик испинозларни январдаёқ кузатиш мумкин ва кўчиш апрелгача давом этади. Марокашда аллақачон 3250 километр узоқликдаги Калининградда боғланган қуш топилган. Жазоирда Германия, Швейсария, Франсия ва Италиядан келган қушлар қутқариб олинган қушлар қаторига киради.

Тизимли

Фрингилла cоэлебс турлари 1758-йилда швед табиацҳуноси Карл фон Линне томонидан тасвирланган[10].

Кичик турлар рўйхати
  • Cоэлебс гуруҳи.
    • Фрингилла cоэлебс cоэлебс (жумладан, Ф. c. ҳортенсис, Ғарбий Европа кичик турлари кўплаб муаллифлар учун яроқсиз). Скандинавия, Нидерландия, Франсия, Сибир, Италия, Болқон, Греция, Европа Туркия, Украина ва Европа Россия.
    • Фрингилла cоэлебс соломкаи. Қрим, Азов денгизи қирғоғи, Қора денгиз ва Кавказнинг шимолий қисмида.
    • Фрингилла cоэлебс cауcасиcа. Эрон, Озарбайжон ва Кичик Осиё.
    • Фрингилла cоэлебс алехандрови. Шимолий Эрон, қишда Яқин Шарқда.
    • Фрингилла cоэлебс трансcаспиа. Шимоли-шарқий Эрон ва Туркманистон, қишда Яқин Шарқда.
    • Фрингилла cоэлебс сйриаcа. Левант ва Кипр.
    • Фрингилла cоэлебс генглери. Буюк Британия ва Ирландия.
    • Фрингилла cоэлебс балеариcа. Португалия, Испания ва Балеар ороллари.
    • Фрингилла cоэлебс тйррҳениcа. Корсика.
    • Фрингилла cоэлебс сарда. Сардиния.
  • Сподиогенез гуруҳи.
    • Фрингилла cоэлебс африcана. Марокаш, Жазоир, Тунис ЙЎҚ ва Ливия НЕ.
    • Фрингилла cоэлебс сподиогенйс. Тунис ва Ливия ЙЎҚ.
  • Cанариэнсис гуруҳи.
    • Фрингилла cоэлебс cанариэнсис (синоними Ф. c. тинтиллон). Тенерифе, Гран Канария ва Гомера (Канар ороллари).
    • Фрингилла cоэлебс палмаэ. Ла Палма (Канар ороллари).
    • Фрингилла cоэлебс омбриоса. Иэрро (Канар ороллари).
    • Фрингилла cоэлебс мадеренсис. Мадейра.
    • Фрингилла Cоэлебс Морелетти. Азор ороллари.

Фақат айрим наслчилик навлари маҳаллий ҳисобланади.

Чаффинч ва одам

Этимология

Жинснинг илмий номи Фрингилла лотин тилидаги қуш номидан келиб чиққан ва италянча фрингуэлло деган. Ўзига хос эпитҳет, cоэлебс, лотин тилида никоҳсиз (cаэлебс) деган маънони англатади. Уни Линней танлаган бўларди, чунки Швецияда фақат урғочилар ва ўсмирлар қишда кўчиб кетишади, эркаклар эса ўз жойларида қоладилар. Финч сўзи вулгар лотинча пинcио сўзидан келиб чиққан. Биринчи қисм, пинк, унинг қичқириғини тасвирлайдиган ономатопея бўлиб, кўплаб Европа тилларида, масалан, немис финкларида учрайди.

Декоратив қуш сифатида фойдаланинг

Бир вақтлар сомон қафасли сайр қилувчи қуш сифатида машҳур бўлган ва кўплаб ёввойи қушлар тузоққа тушиб, сотилган. ХИХ аср охирида тузоққа тушириш ҳатто Лондон паркларида қушлар сонини ҳам камайтирди. 1882-йилда инглиз нашриётчиси Семюэл Орчарт Беэтон қафасдаги қушларни парвариш қилиш бўйича қўлланмани нашр этди ва қуйидаги тавсияни ўз ичига олади: „Ўғил болаларнинг оғирлиги бўғилиб қолган ота-оналар ва васийларга мен унга сомон сотиб олишни маслаҳат бераман“. Мусобақалар қайси қафасдаги испиноз ўз қўшиғини энг кўп такрорлашига гаров тикилган ҳолда ўтказилди. Қушларни баъзан иссиқ игна билан кўр қилишган, чунки бу уларни қўшиқ айтишга ундаган. Ушбу амалиёт инглиз ёзувчиси Томас Ҳардининг „Кўр қуш“ шеърининг мавзуси бўлиб, у қушларни ғайратли қўшиқлари билан кўр қилишда шафқацизликка қарама-қаршидир. Британияда испинозларни уй ҳайвонлари сифатида сақлаш амалиёти 1880—1896-йиллардаги Ёввойи қушларни ҳимоя қилиш тўғрисидаги қонунлар билан ёввойи қушларни тутиш тақиқланганидан кейин камайди.

Испиноз ҳали ҳам баъзи Европа мамлакатларида машҳур уй ҳайвонлари қуши ҳисобланади. Белгияда анъанавий винкензеттинг спорти бир соат ичида энг кўп қушларни чақириш учун ўтказилган мусобақада эркак испинозларни бир-бирига қарши ўтказади.

Муҳофаза қилиш ҳолати

Чаффинч кенг ассортиментга эга, 7 миллион квадрат километрга баҳоланади ва Европада тахминан 130-240 миллион наслчилик жуфтларини ташкил этувчи катта популяцияси. Агар Осиёда уя қурадиган қушларни ҳисобга оладиган бўлсак, умумий популяцияси 530 дан 1400 миллионгача. Рақамнинг жиддий умумий қисқариши ҳақида ҳеч қандай далил йўқ, шунинг учун турлар Халқаро Табиатни Муҳофаза қилиш Иттифоқи томонидан энг кам ташвиш берувчилар рўйхатига киритилган. Ўтган асрнинг 50-йилларида пестицидлар ва гербицидлардан кўп фойдаланиш таҳдид остида эди, аммо баъзи маҳсулотлардан фойдаланишнинг камайиши туфайли улар ҳозир кенг тарқалган ва кенг тарқалган.

Атлантика оролларининг эндемик кенжа турлари яшаш муҳитини йўқотишга, айниқса Ф.га мойил. омбриоса Канар оролларидаги Эл-Ҳеррода, бу ерда наслчилик популяцияси 1000 дан 5000 жуфтни ташкил қилади.

Ҳуқуқий мақоми ва ҳимояси

Франсия

1981-йил 17-апрелдаги вазирнинг бутун ҳудуд бўйлаб қўриқланадиган қушлар тўғрисидаги қароридан сўнг, сомон Франсия ҳудудида тўлиқ ҳимоядан фойдаланади. Шу сабабли, икки йиллик қамоқ жазоси ва 150 000 эвро миқдорида жарима билан уни йўқ қилиш, бузиш, қўлга олиш ёки олиб ташлаш, қасддан безовта қилиш ёки табиийлаштириш, шунингдек тухум ва уяларни йўқ қилиш ёки олиб ташлаш тақиқланади. унинг муҳитини йўқ қилади, ўзгартиради ёки ёмонлаштиради. У тирик ёки ўлик бўлишидан қатъи назар, уни ташиш, сотиш, фойдаланиш, эгалик қилиш, сотиш ва сотиб олиш ҳам ман этилади. 2009-йилдан бошлаб ушбу тақиқлар асирликда туғилган ва ўсган суб'эктларга нисбатан қўлланилмайди. Бироқ, Франсиянинг жануби-ғарбий қисмида, хусусан, Ландес департаментида, барча испинозлар (кенг маънода, испинозлар ва бошқа „кичик қушлар“ учун олинади) кузда камдан-кам учрайдиган ортоланлар ўрнига кўп миқдорда қўлга олинади. префектура томонидан ҳар йили оғзаки равишда чиқарилган бағрикенглик доираси. 2013-йилда Чассеурс дес Ландес федерацияси томонидан берилган дерогация сўрови ушбу турларнинг ҳимоя ҳолатини таъкидлаб, салбий жавоб олди.Андоза:Тимбреоисеау

Бадиий адабиётда испинозлар

Пол Франсуа томонидан нашр этилган ва 1950-йилда Пер Кастор коллексиясида Ромаин Симон томонидан тасвирланган Чанте Пинсон албоми испиноз ва синcап ҳақида ҳикоя қилади.

Португалиялик режиссор Мигел Гомеш Лиссабон чеккасидаги испинозлар жамоаси ҳақида „Иммоқларнинг маст қилувчи қўшиғи“ номли ҳужжатли филм яратди. Ҳужжатли филм унинг „Минг бир кеча“ филмининг учинчи қисмини ташкил этади, унда Португалия иқтисодий инқироздан кейин бошдан кечирган тежамкорлик даври ҳақида ҳикоя қилади.

Эслатмалар ва ҳаволалар

  1. ↑ Броwн, Леслиэ. Тҳе бирдс оф Африcа, Аcадемиc Пресс (инглизча), 1982- — 452-бет. ИСБН 0-12-137301-0. ОCЛC 8982298. Қаралди: 2020-йил 12-январ. 
  2. ↑ Аррêтé ду 29 оcтобре 2009 фихант ла листе дес оисеаух протéгéс сур л'энсембле ду территоире эт лес модалитéс де леур протеcтион. Қаралди: 2017-йил 1-октябр. 
  3. ↑ 3,0 3,1 Лина, П. Ҳ. C.; ван Ноорд, М. Ж.; де Гроот, Ф. Г. (1-феврал 1973-йил). „Детеcтион оф Вирус ин Сқуамоус Папилломас оф тҳе Wилд Бирд Спеcиэс Фрингилла cоэлебс“. ЖНCИ: Жоурнал оф тҳе Натионал Cанcер Институте (инглизча). 50-жилд, № 2. 567–571-бет. дои:10.1093/жнcи/50.2.567. ИССН 0027-8874. Қаралди: 2020-01-12.{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат ()
  4. ↑ Тераи, Масанори; ДеСалле, Роб; Бурк, Роберт Д. (2002-10). „Лаcк оф Cанониcал Э6 анд Э7 Опен Реадинг Фрамес ин Бирд Папилломавирусес: Фрингилла cоэлебс Папилломавирус анд Пситтаcус эритҳаcус тимнеҳ Папилломавирус“. Жоурнал оф Вирологй. 76-жилд, № 19. 10020–10023-бет. дои:10.1128/ЖВИ.76.19.10020-10023.2002. ИССН 0022-538Х. ПМИД 12208979. Қаралди: 2020-01-12. {{cите магазине}}: сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим: |дате= (ёрдам)
  5. ↑ 5,0 5,1 „Cоммон Чаффинч (Фрингилла cоэлебс)“ (инглизча). Қаралди: 11-январ 2020-йил.
  6. ↑ „Чаффинч - Тиритири Матанги Прожеcт“. 29-январ 2021-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 18-июн 2022-йил.
  7. ↑ „Фрингилла cоэлебс (Cоммон чаффинч, Чаффинч)“. Қаралди: 11-январ 2020-йил.
  8. ↑ „Чаффинч | Неw Зеаланд Бирдс Онлине“. Қаралди: 11-январ 2020-йил.
  9. ↑ Леwингтон, Иан.. Раре Бирдс оф Нортҳ Америcа (инглизча), 2014 — 334-335-бет. ИСБН 978-1-4008-4807-2. ОCЛC 864678256. Қаралди: 2020-йил 11-январ. 
  10. ↑ Линнаэус, C. (1758). Сйстема Натураэ пер регна триа натурæ, сеcундум cлассес, ординес, генера, спеcиэс, cум чараcтерибус, дифферентиис, сйнонймис, лоcис, Томус И. Эдитио деcима, реформата. Ҳолмиæ: импенсис диреcт. Лаурентии Салвии. и–ии, 1–824 пп : паге 179

Қўшимчалар

Фрингилла cоэлебс ҳақида Википедиянинг қардош лойиҳаларида кўпроқ билиб олинг
Маъно ва таржималари Викилуғатда
Медиа файллар Викиомборда
Таълим ресурслари Викиверситетда
Хабарлар Викиянгиликларда
Иқтибос, мақол ва маталлар Викииқтибосда
Асарлар матнлари Викиманбада
Китоб ва дарсликлар Викикитобда
Турлар каталоги Фрингилла cоэлебс Викитурларда

Библиография

  • М. Метзмачер, 1982. Турли популяциялардан Чаффинч Фрингилла cоэлебс қўшиғидаги таркибий ўхшашликлар ҳақида. Гйрфалcон, 72 : 73-75.
  • М. Метзмахер, 1995-йил. Чаффинч тилида қўшиқ узатиш (Фрингилла c. cоэлебс) : тутқун қушлардаги сезгир фаза ва репетиторларнинг роли. Алауда, 63 ёш : 123 – 134.
  • М. Метзмахер, 2016-йил. Фрингилла cоэлебс қўшиғида тақлид ва маданий узатиш ? Алауда, 84 ёш : 203-220.
  • Г. Моунтфорт ва ПАД Ҳоллом, 1994, Франсия ва Европа қушлари учун қўлланма. Делачаух ва Ниэстлé, колл. „ Табиацҳунос қўлланмалар“, Париж, 1994-йил.
  • М. Оттавиани, 2008 Фрингиллес монографияси (фрингиллинес - cардуэлине). Табиий тарих ва фотосуратлар. Ингре, Прин нашрлари, 488 п.

Тегишли мақолалар

  • Хаёлий испинозлар рўйхати

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Somon_qushi" dan olindi