Sotaki
Сотаки (слов. Сотácи) — Словакиянинг Прешов вилоятида Лаборца, Удава, Цироха, Ондава ва Ондавки водийлари оралиғида Стропков, Снина ва Гуменне (ХХ асрнинг биринчи ярмида аҳоли пункти сотаклар 50 га яқин қишлоқни ўз ичига олган) яшовчи словакларнинг субетник гуруҳи ҳисобланади. Тарихий жиҳатдан сотаклар словак этник ўзига хослигини қабул қилиб, рутен тилидан словак тилига ўтган рутен аҳолиси бўлишган. Тадқиқотчилар, ХИХ-ХХ асрларнинг бошида, сотакларни кўпинча словаклар ва русинлар ўртасидаги ўтиш гуруҳи сифатида таърифлашган. Полша тадқиқотчиси З.Штибер сотакларнинг русинлардан келиб чиқиши ҳақидаги гипотезага шубҳа қилиб, словак олимиЙ.Лишка Й.Лишка, сотаклар дастлаб шарқий славянлар таъсирига тушиб қолган словаклар эканлигига ишонган (бир нечта Рутен қишлоқларининг словакизацияси юз берган)[1].
Эътиқодли сотаклар — католиклар, юнон-католиклари, евангелистлар[2].
Сотаклар номи уларнинг шеваларида қўлланиладиган сўроқ олмошидан со (адаб.слов. čо „нима“). П.Й.Шафарик „сотаки“ этноними В асрдан буён тилга олинувчи сатаглар қабиласи номидан келиб чиққан деб ҳисобланади[3].
С.Цамбел сотаклар ўзлари келиб чиққан русинлардан, тили ва маданиятда яқин бўлган шарқий словаклардан ҳам ажралиб туришини қайд этган.
М.Ю.Дронованинг тадқиқотига кўра, „рус-словак аҳолисининг тил ўтиш даври“ нафақат „сотаки“, балки „цотаки“ ва „словяклар“ номи билан оммабоп бўлган, „кенг тарқалган учта ном бир-бири билан қисман ўзаро тўқнашади“. Шу ўринда „словаклар“ этноними шарқий словакларнинг мутлақ кўпчилигини номини олган. Махсус сотак этник ўзига хослигининг шаклланишига сотаклар учун мўлжалланган босма нашрларнинг пайдо бўлишига кўмак берган, уларда сотак шеваларидан фойдаланиш билан бир қаторда махсус сотак этник гуруҳининг мавжудлиги ҳақидаги ғоялар ҳам тарқалган. Урушлараро даврда сотакнинг ўзига хослиги ғоялари Автоном қишлоқ хўжалиги иттифоқи (Автоном Земледелский иттифоқи) ва унинг раҳбари Андрей Бродия фаолияти туфайли тарқалган (сотак саҳифаси лотин тилида 1924-1939-йилларда „Русский вестник“ газетасида нашр этилган). Ушбу ҳаракатларнинг мақсади сотаклар орасида кенгроқ карпато-рус ёки рус кимлигини тарқатиш эди. Аммо бунинг ўрнига сотакларда ўз-ўзини англашнинг этник кўриниши ривожланиб, бунга ўз номи ва ёрқин лаҳжа хусусиятларининг мавжудлиги ёрдам берган.
Сотаклар сотак лаҳжасининг вакиллари ҳисобланиб, шарқий ҳудудига мансуб бўлган шарқий словац диалектига кирувчи словак тили сўзлашувчилари бўлишган. Ушбу лаҳжалар шарқий словак лаҳжалари ва русин (лемко) диалектлари ўртасидаги узоқ муддатли алоқалари натижасида тиллари шаклланган, улар фонетика ва морфологияда шарқий славян таъсирини, шунингдек, луғатда кўплаб украинизмларни (эҳтимол, Шарқий славян субстрати) намоён этади[4]. Й.Лишка Й.Лишкининг сўзларига кўра, сотак лаҳжалари дастлаб словак тили ҳисобланиб, кейинчалик кучли шарқий славян таъсирига учрашган.
Манбалар
- ↑ Лиšка Ж. Розриэšиме си отáзку пôводу вýчоднеж словенčинй? (ск) // Словенскá реč / Редигуже Антон Жáноší[ск] с Жозефом Šкултéтйм[ск]. — Мартин: Матиcа словенскá, 1942. — Číс. 5—6. — С. 162—163.
- ↑ Дронов М. Ю.. Роль Греко-католической церкви в формировании этнонациональной идентичности русинов Словакии (1919—1938) — диссертация на соискание ученой степени кандидата исторических наук. Андоза:М.: Институт славяноведения РАН, 2013 — 38-бет.
- ↑ „Ізборник“ (ук). — Левченко М. Мҍста жительства и мҍстныя названія русиновъ въ настоящее время.
- ↑ Калнынь Л. Э., Клепикова Г. П. „Вопросы диалектологии на ХИИ Международном съезде славистов“, . Вопросы языкознания, Андоза:М..