СпаcеХ CРС-5 (шунингдек, СпХ-5 номи билан ҳам танилган) СпаcеХ компаниясининг Драгон автоматик космик юк кемасининг еттинчи парвозидир. СпаcеХ томонидан НАСА билан Cоммерcиал Ресупплй Сервиcес (CРС) шартномаси бўйича амалга оширилган ХКС таъминоти дастуридаги бешинчи парвоз.

СпаcеХ CРС-5
САТCАТ но. эдит@энд
 
Ташқи видеофайллар
YouTube logotipi Парвоз вебкасти (СпаcеХ) ЁуТубеда
YouTube logotipi Парвоз вебкасти (НАСА) ЁуТубеда

Парвоз

Фалcон 9 ракета ташувчисининг ўн тўртинчи ва в1.1 версиясининг тўққизинчи парвози. Фалcон 9 в1.1® ракета ташувчисининг поғонаси қайтариш учун модификациясидан фойдаланилган, биринчи марта Ф9Р Дев1 прототипида синовдан ўтган панжарали стабилизатори руллари билан жиҳозланган.

Биринчи марта биринчи босқични парвоз майдончасидан 345 км узоқликда жойлашган, двигателлар ва навигация тизими билан жиҳозланган, 91 га 52 метр ўлчамдаги қўниш майдончасига эга қайта жиҳозланган баржа Автоном Космик Дрон Шип сузувчи платформага қўндиришга уриниб кўрилган.

Кемани учириш бир неча бор қолдирилди. Дастлаб 2015-йил 19-декабрга режалаштирилган бўлиб, парвоз СпаcеХ’га кема тизимларини тўлиқ ҳажмда синовдан ўтказишига имконият бериш учун, яна яқинлашиб келаётган Рождество ва Янги йил байрамлари туфайли 16-декабр кунга ракета ташувчи парвоздан олдинги анъанавий статик синов пайтидаги техник муаммолар туфайли 6-январга кечиктирилди[2][3].

6-январ куни Иккинчи поғонанинг Мерлин 1Д вакуум двигателининг икки вектор тягаси бошқаруви узатмалари билан боғлиқ техник муаммолар туфайли тескари саноқ ишга туширилишидан бир неча дақиқа олдин тўхтатилди[4]. Парвоз шароитлари тескари саноқни давом эттиришга имкон бермади, шунинг учун парвоз яна қолдирилди — аввал 9-январга, кейин эса 10-январга[5].

10-январ куни соат 09:47 УТC да Фалcон 9 ракета ташувчиси Канаверал бурнидаги СЛC-40 учиш майдончасидан муваффақиятли кўтарилди[6].

Яқинлашиш ва туташтириш

Фалcон 9 ракета ташувчиси билан CРС-5нинг учирилиши

Космик кема Халқаро Космик Станцияга 12-январ куни етиб келди ва Канадарм-2 манипулятори томонидан УТC соат 10:54 да ушлаб олинди, шундан сўнг у УТC соат 13:54 да Ҳармонй модулига туташди[7].

21-январ куни Канадарм-2 ва Декстр манипуляторлари ёрдамида CАТС аппарати кеманинг ногерметик контейнеридан чиқариб олинди, шундан сўнг у Япониянинг Кибо экспериментал модулига ўрнатилди.

Фойдали юк

Драгон 1901 килограмм фойдали юкни (қадоқлардан ташқари 1823 кг) герметик бўлинмада Халқаро Космик Станцияга этказиб берди, жумладан[8]:

Экипаж учун озиқ-овқат ва буюмлар — 490 кг
Илмий тадқиқот учун материаллар — 577 кг
Очиқ космосга чиқиш учун ускуналар — 23 кг
Стансиянинг жиҳозлари ва қисмлари — 678 кг
Компютерлар ва аксессуарлар — 16 кг
Россия юки — 39 кг

Ер атмосферасининг ифлосланишини ўлчаш учун Кибо модулига ўрнатиладиган CАТС (Cлоуд Аэросол Транспорт Сйстем) аппарати ногерметик контейнерда етказиб берилди. Қурилманинг массаси 494 кг.[9]

Ерга қайтиб, Драгон 1662 килограмм фойдали юкни қайтарди (қадоқлардан ташқари 1332 кг), шу жумладан[8]:

Экипаж буюмлари — 21 кг
Илмий тадқиқот материаллари — 752 кг
Стансиянинг жиҳозлари ва қисмлари — 232 кг
Компютерлар ва аксессуарлар — 1 кг
Очиқ космосга чиқиш учун ускуналар — 86 кг
Россия юки — 35 кг
Чиқинди — 205 кг

Шу жумладан 3Д принтерда чоп этилган биринчи намуналар Ерга етказилди[10]. Биринчи япон робот асртонавти ҳам қайтарилди — робот астронавт Киробо 2013-йил 9-августда ҲТВ-4 фазовий кемаси томонидан Халқаро Космик Станци бортига етказилган эди[11].

Туташувдан чиқарилиши ва қайтарилиши

CРС-5 Драгон қутқарув кемаси бортида

10-феврал куни соат 17:11 УТC да космик кема Канадарм-2 манипулятори томонидан кема туташтирилган Ҳармонй модулидан чиқарилди. УТC соат 19:10 да Драгон манипулятордан чиқди ва 23:49 УТC да атмосферага қайта киришдан олдин охирги пастлашиш учун 10 дақиқалик двигател ишга туширилди.

Ташқи видеофайллар
Кема поғонасининг платформага урилиши

CРС-5 — бу СпаcеХ муҳандислари биринчи босқични кейинчалик қайта ишлатиш учун юмшоқ қўндиришга ҳаракат қилган биринчи миссия. Фалcон 9 нинг биринчи поғонаси ўзининг парвоз майдонида ишлаб чиққандан сўнг, атмосферага қайтиши ва Жанубий Атлантика океанига 90 × 50 метр ўлчамдаги махсус жиҳозланган сузувчи платформада юмшоқ қўнишни амалга ошириши керак эди[3].

Қўниш пайтида биринчи марта тушиш пайтида поғонани аниқроқ бошқариш учун панжарали руллар тизими қўлланди. Кеманинг биринчи босқичи платформага муваффақиятли етиб келди, бироқ қўниш арафасида у ўз йўналишини йўқотди ва платформага бурчак остида урилганда портлади ва сувга учиб кетди[12][13]. Платформанинг ўзи кичик зарар кўргди. Ҳалокат сабаби қўниш олдидан ниҳоясига етган панжарали рулларнинг очиқ гидравлик тизимидаги иш суюқлигининг етарли даражада бўлмаганлиги айтилган[14][15].

Галерея

Ҳаволалар


Драгон CРС-5 космик кемасининг Халқаро Космик Станция манипулятори томонидан ушлаб олиниши
Драгон CРС-5 Халқаро Космик Станцияни тарк этди

Манбалар

  1. ↑ „Драгон СпХ-5 Миссион Упдатес“ (эн) (деадлинк). спаcефлигҳт101.cом (2015-йил 11-феврал). 2015-йил 10-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 7-апрел.
  2. ↑ „НАСА, СпаcеХ Упдате Лаунч оф Ресупплй Миссион то тҳе Спаcе Статион“. НАСА (2014-йил 11-декабр). 2016-йил 22-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 12-декабр.
  3. ↑ 3,0 3,1 Бергин, Чрис. „СпаcеХ cонфирмс CРС-5 лаунч слип то Жануарй 6“. НАСАСпаcеФлигҳт.cом (17-декабр 2014-йил). 2019-йил 21-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 18-декабр.
  4. ↑ Ҳарwоод, Wиллиам. „СпаcеХ лаунч сcруббед бй стеэринг сйстем проблем“. Спаcефлигҳт Ноw (6-январ 2015-йил). 2016-йил 22-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 8-январ.
  5. ↑ „Нехт СпаcеХ Лаунч Аттемпт Сатурдай, Жан. 10“. НАСА (7-январ 2015-йил). 2015-йил 9-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 8-январ.
  6. ↑ Граҳам, Wиллиам. „CРС-5 Драгон суccессфуллй лаунчед – Cоре АСДС ландинг аттемптед“. НАСА Спаcефлигҳт (10-январ 2015-йил). 2017-йил 24-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 15-январ.
  7. ↑ Бергин, Чрис. „ИСС бертҳс СпаcеХ'с Драгон фоллоwинг спеэдй арривал“. НАСА Спаcефлигҳт (12-январ 2015-йил). 2015-йил 14-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 15-январ.
  8. ↑ 8,0 8,1 „СпаcеХ CРС-5 ОВЕРВИЭW“ (эн). наса.гов. 2015-йил 12-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 7-апрел.
  9. ↑ „Драгон СпХ-5 Cарго Оверwиэw“ (эн). спаcефлигҳт101.cом. 2016-йил 26-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 7-апрел.
  10. ↑ „Спеcиал 3-Д Деливерй Фром Спаcе то НАСА’с Маршалл Спаcе Флигҳт Cентер“. НАСА (7 апреля 2015). 2015-йил 9-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 9-апрел.
  11. ↑ „Робот астронаут Киробо сец тwо Гуиннесс Wорлд Реcордс титлес“. Книга рекордов Гиннесса (27 марта 2015). 2018-йил 4-февралда асл нусхадан архивланган.
  12. ↑ Муск, Элон. „Роcкет маде ит то дроне спаcепорт шип, бут ландед ҳард. Cлосе, бут но cигар тҳис тиме. Бодес wелл фор тҳе футуре тҳо.“ (эн). тwиттер.cом (2015-йил 10-январ). 2016-йил 5-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 15-апрел.
  13. ↑ „Cлосе, бут но cигар. Тҳис тиме.“. СпаcеХ. Вине (2015-йил 16-январ). 2020-йил 22-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 17-январ.
  14. ↑ Муск, Элон. „Грид финс wоркед эхтремелй wелл фром ҳйперсониc велоcитй то субсониc, бут ран оут оф ҳйдраулиc флуид ригҳт бефоре ландинг.“ (эн). тwиттер.cом (2015-йил 10-январ). 2015-йил 21-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 15-апрел.
  15. ↑ Крамер, Мириам. „СпаcеХ'с Элон Муск Сайс Роcкет Ландинг Тест Ран Оут оф Ҳйдраулиc Флуид“. Спаcе.cом (12-январ 2015-йил). 2015-йил 28-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20-январ 2015-йил.