Spenglish

Спенглиш
Миллий номи	Спенглиш (Спанглиш)
Мамлакатлар	АҚСҲ, Мексика, Испания
Расмийлик ҳолати	норасмий тил
Сўзлашувчиларнинг умумий сони	бир неча минг киши
Туркумланиши
Алифбоси	лотин ёзув
Тил кодлари
ИСО 639-1	-
ИСО 639-2	-
ИСО 639-3	-

Спенглиш (Спанглиш)- (лотинча: эспанглиш, эспанинглиш, эл Спаниш брокен, инглéспаñол, инглеñол, эспан’глéс, эспаноло, шунингдек «жерга фронтериза»-чегарадаги жаргон]])-Инглиз ва Испан тиллари гибриди бўлмиш бу тил, ҳозир Америка Қўшма Штатларида истиқомат қилаётган Лотин Америка ликлар тилига айланган. Мазкур Спенглиш ҳар қандай изоҳдан бош тортиб, бир неча қоида ва кўпгина вариацияларга эга, бироқ қанчалик бой ва ранг-баранг бўлмасин, у икки тил орасидаги эркин ўйин бўлиб қолади.

Спенглиш атамаси нисбатан янги атама бўлиб, у 1965-1970 йилларда пайдо бўлган. Уни „Испан тилида мавжуд бўлган сўзлар ўрнига Инглиз тилидаги сўзлардан фойдаланадиган Испан тилининг бир кўриниши“ ёки „Инглиз тилидаги сўз ва ибораларни таржима қилмай, уларни нутқда ишлатиш ёки уларнинг нотўғри таржимасини бериш натижасида Испан тилидан пайдо бўлган гибрид тил“ деб изоҳлаш мумкин.

Спенглиш аслида Испан ва Инглиз тиллари бирикмаси бўлиб, кўп жиҳатлари билан Франглезга, яъни Франсуз ҳамда Инглиз тиллари қўшилишига ўхшаб кетади. Норасмий ва масхаралаш маъноларини ифодалайдиган бу атама айниқса Шимолий Америка да яшайдиган икки тилли аҳоли орасида кўп учрайди.

Тил тариҳи

Христофор Колумб нинг 1492-йилда Америка қитъасининг ғарбий қирғоқларига сузиб келиши АҚШ учун янги эранинг бошланиши эди. Бу тарихий воқеадан сўнг кўп ўтмай испанияликлар ва португалияликлар Жанубий Американи тадқиқ қилиш мақсадида ўзларининг узоқ сафарларини бошладилар. Португалияликлар Бразилияни, испанияликлар эса минтақанинг қолган ҳудудларини босиб олдилар. Бунинг устига, ХВИ асрда Жанубий ва Марказий Америкада испан мустамлакачилик сиёсати жуда кучли эди. 1540-йили испанияликлар Шимолий Америкага хам ўзларининг тадқиқот сафарларини уюштирдилар. Улар аввал Техасга, сўнг, олтин топиш ниятида, Миссисипи дарёси бўйлаб шарққа қараб юришни давом этдилар.

1750-йилда испан мустамлакачилиги Жанубий Америка дан тортиб Марказий Америка, Мехико, Колорадо дарёси ҳамда Рио Грандегача чўзилди. Қолаверса, испанияликлар Калифорния ва Флорида штатларида ўзларининг доимий мустамлакаларини ўрнатган эдилар. Йиллар давомида бу икки штатларда яшайдиган аҳолининг аксарият қисми испан тилида сўзлашадиганлардан иборат эди. Америка 1819-йилда Испаниядан Флоридани, 1845-йилда эса Мексикадан Техасни сотиб олди. Испан-Америка урушидан сўнг Рио Гранде шимолидаги ҳудудлар ҳам Америкага қўшиб олинди. Ҳозирги кунда бу ҳудудларни Ню Мексика, Юта, Невада ва Калифорния штатлари ташкил этади. Бугунги кунга келиб, АҚСҲда тез суръатлар билан ўсиб бораётган этник гурухлар орасида Мексикаликлар биринчи ўринда турибди (1990-йил-да 19 миллион киши).

Америка Қўшма Штатлари 1898-йилда Испаниядан Пуэрто Рикони олганида, яна мустамлакачилик масаласи пайдо бўлди, чунки Испания Пуэрто Рико худудида 400 йилдан бери хукмронлик қилиб келётган давлат эди. 1917-йилда келиб Пуэрто Риколикларга АҚСҲ фуқаролиги берилди. Ўзининг ҳамдўстлик мақоми остида, Пуэрто Рико ўзини-ўзи бошқарадиган давлат бўлиб қолди. АҚСҲдаги мухожирлар орасида Пуэрто Риколиклар янги кўчиб келганлардан хисобланади. Иккинчи жаҳон урушидан кейин уларнинг Аксарияти АҚСҲнинг шарқий ҳудудлари, аниқ’роғи, Ню-Ёрк шахрига кўчиб келишди.

Спенглиш тилидаги аралаш ёзувларга мисол

Áбрела тú.

¿Пор қуé ё? Тú тиэнес лас кейс. Ё те лас энтрегуé а ти. Адемáс, И лефт мине адентро.

¿Пор қуé лас дежасте адентро?

Порқуэ И кнеw ёу ҳад ёурс.

¿Пор қуé депендес де мí?

Жуст опен ит, анд маке ит фаст.

Манбалар

Садиэва Н.О. "Спенглиш Американинг янгги тили"
Мартин, Виcтор. ЭФЕ. Спаниш, Энглиш, Спанглиш…Wҳат Cоунц ис Cоммуниcатион , 1998.
Роcа, Ана, & Жоҳн М. Липски.. Спаниш ин тҳе Унитед Статес: Лингуистиc cонтаcт анд диверситй Берлин: Моутон де Груйтер, 1993.
Силва-Cорвалан, Cармен (эд.). Спаниш ин фоур cонтиненц: Студиэс ин лангуаге cонтаcт анд билингуалисм Wашингтон, Д.C.: Георгетоwн Университй Пресс, 1995.

Ҳаволалар