Стендал синдроми, гиперкултуремия ёки Флоренсия синдроми — бу санъатнинг инсонга таъсири натижасида тез юрак уриши, бош айланиши, юрак уришининг тартибсизланиши ва ҳатто галлюцинацияларга олиб келиши мумкин бўлган психосоматик касаллик ҳисобланади. Айниқса, санъат асари ниҳоятда ғўзал бўлганда ёки кўплаб асарлар яратилганда юзага келиши мумкин. Қолаверса, бу атама бошқа шароитларда мўл-кўл гўзалликни кўришга муносабатни акс эттириши мумкин. Масалан, табиатдаги ландшафтларни айтиш мумкин[1].

Стендал (Асл исми:Мариэ-Ҳенри бейле) (1783-1842)

Касаллик номининг келиб чиқиши

Касаллик ХИХ асрда яшаган машҳур франсуз ёзувчиси Стендал (Анри Мари Бейл) вафотидан кейин шундай ном олди. Ёзувчи 1817-йилда Флоренсияга саёҳат қилиб, ғаройиб ҳодисага дуч келади. У буни „Неапол ва Флоренсия: Миландан Реккога саёҳат“ китобида эслатиб ўтади. Николла Макиавелли, Мичелангело ва Галилео Галилеи дафн этилган Санта Cроcе черковига ташриф буюради ва биринчи марта Котто фрескаларини кўради ва ҳиссиётлар асирига айланади. У шундай деб ёзган эди:

Мен Флоренсияда бўлиш, қабрларини кўрган буюк инсонлар олдидан қандайдир ҳаяжонда эдим. Улуг'вор го'заллик тафаккурига сингиб кетган... Мен самовий ҳисларга дуч келадиган даражага етдим... Ҳамма нарса менинг қалбимга жуда ёрқин гапирди. Оҳ, агар унуцам эди. Менинг юрак уришим бор эди, Берлинда улар "асаб" деб аташади. Ҳаёт мендан со'нди. Йиқилишдан қўрқиб юрдим[2].

Гарчи психологлар Стендал синдромининг мавжуд ёки мавжуд эмаслигини узоқ вақтдан бери муҳокама қилишган бўлса-да, баъзи одамларга кўринадиган таъсирлар тиббий ёрдам талаб қиладиган даражада жиддийдир[3]. Флоренсиядаги Санта Мария Нуова касалхонаси ходимлари Довуд ҳайкали, Уффизи галереяси санъат асарлари ва Тусcан шаҳрининг бошқа тарихий бойликларини томоша қилгандан кейин боши айланиб, йўналишини йўқотишдан азоб чекаётган сайёҳларга ўрганиб қолган[4].

Флоренсия санъати билан шуғулланаётганда ҳушидан кетиш ҳолатлари ҳақида кўплаб маълумотлар мавжуд бўлса-да, бу синдром ХИХ асрнинг бошларида пайдо бўлган, фақат 1979-йилда италиялик психиатр Гразиэлла Магерини томонидан тасвирланган ва Флоренсияда сайёҳлар орасида юздан ортиқ шунга ўхшаш ҳолатлар кузатилган. Стендал синдромини ўзига хос психиатрик касаллик сифатида аниқлаш учун илмий далиллар мавжуд эмас; аммо санъат таъсирида ҳиссий реаксияларда иштирок этадиган айрим мия соҳалари фаоллашгани ҳақида далиллар мавжуд. Синдром руҳий касалликлар диагностикаси ва статистик қўлланмасида тан олинган ҳолат сифатида қайд этилмаган[5].


Стендал синдроми билан боғлиқ сўнгги ҳодисалардан бири 2018-йилда содир бўлган бўлиб, Флоренсиядаги Уффизи галереясига ташриф буюрувчи Сандро Боттиcелли „Венеранинг туғилиши“ асарига қойил қолганида юрак хуружига учраган.

Манбалар

  1. ↑ Ничолсон, Тимотҳй Ричард Жосепҳ; Парианте, Cармине; МcЛоугҳлин, Деcлан (2009). „Стендҳал сйндроме: А cасе оф cултурал оверлоад“. БМЖ Cасе Репорц. 2009-жилд. бcр0620080317-бет. дои:10.1136/бcр.06.2008.0317. ПМC 3027955. ПМИД 21686859.
  2. ↑ Интерфаcес оф Перформанcе. Ашгате Публишинг, Лтд., 2009 — 196-бет. ИСБН 9781409486145. 
  3. ↑ Cлйде Ҳаберман.. „Флоренcе'с Арт Макес Соме Го то Пиэcес“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (15-май 1989-йил). Қаралди: 1-октабр 2019-йил.
  4. ↑ Инноcенти, Cлаудиа; Фиораванти, Гиулиа; Спити, Раффаэлло; Фаравелли, Cарло (1-март 2014-йил). „Ла синдроме ди Стендҳал фра псиcоаналиси э неуросcиэнзе“ [Тҳе Стендҳал сйндроме бетwеэн псйчоаналйсис анд неуросcиэнcе]. Ривиста ди Псичиатриа (италян). 49-жилд, № 2. 61–66-бет. дои:10.1708/1461.16139. ИССН 2038-2502. ПМИД 24770571.{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат ()
  5. ↑ Жонес, Жонатҳан. „Стендҳал сйндроме: cан арт реаллй бе со беаутифул ит макес ёу илл?“. Тҳе Гуардиан (18-декабр 2018-йил). Қаралди: 27-ноябр 2019-йил.