Stepan Lixodziyevskiy
Степан Иванович Лиходзиэвский (беларусча: Сцяпан Іванавіч Ліхадзіеўскі; 1911-йил 9-май, Басловичи, Минск губернияси – 1979-йил 13-феврал, Тошкент) – беларус шоири, таржимони ва адабиёцҳуноси. Филология фанлари доктори (1965), профессор (1968). СССР Ёзувчилар уюшмаси аъзоси (1948-йилдан).
| Степан Иванович Лиходзиэвский | |
|---|---|
| Таваллуди |
9-май 1911-йил Минск губернияси |
| Вафоти |
13-феврал 1979-йил (67 ёшда) Тошкент, Ўзбекистон ССР |
| Фуқаролиги |
|
| Соҳаси | филология |
| Таълими | Томск давлат педагогика институти (1939) |
Таржимаи ҳоли
Степан Лиходзиэвский Минск губернияси, Слуцк уэзди, Басловци қишлоғида (ҳозирги Беларус Республикаси Минск вилояти, Слуцк тумани, Знаменский қишлоқ кенгаши, Борок қишлоғи) ўртаҳол деҳқон оиласида туғилган. 1918—1922-йилларда туғилган қишлоғидаги бошланғич мактабда, 1922—1926-йилларда Гродово қишлоғидаги етти йиллик мактабда ўқиган ва уни аъло баҳоларга тамомлаган. 1926-йилдан – комсомол аъзоси. 1929-йилда ота-онаси колхозга ўтишди.
Нашр қилишни 1925-йилда бошлаган. 1926—1930-йилларда Минскдаги Беларус педагогика техникумида таҳсил олган. 1930-йилда Беларус университетининг педагогика факултетига ўқишга кирди. 1931-йилнинг ёзида, икки ойлик машғулотларни тугатгандан сўнг, у кичик захира командири унвонини олди. 1931—1933-йилларда Беларус олий педагогика институтида таҳсил олди (1931-йил 28-июлда БССР Халқ Комиссарлари Кенгаши қарори асосида Белорус давлат университетининг педагогика факултети мустақил Беларус давлат олий педагогика институтига айлантирилди).
1933-йил 24-февралда ОГПУ томонидан ҳибсга олиниб, БССР Жиноят кодексининг 72, 76 моддаси[1] (аксилинқилобий миллий демократик ташкилот аъзоси) бўйича терговга тортилди ва ОГПУ учлигининг 1933-йил 10-августдаги қарори билан Қозоғистонга 3 йилга сургун қилинди (1956-йил 24-августда БССР Олий судининг жиноят ишлари бўйича судлов ҳай’ати томонидан оқланган).
1933—1937-йилларда Келес туманидаги мактабларда ўқитувчи бўлиб ишлаган:
| Ишлаган даври | Мактаб | Лавозими |
|---|---|---|
| 1933—1934 | Казсадвинтрестнинг 70-сонли совхоз қошидаги совхоз мактаби | ўқув ишлари бўйича директор ўринбосари ва ўқитувчи |
| 1934—1935 | Жанубий Қозоғистон вилояти Келес тумани Тоғли қишлоғидаги миллий ўрта мактаб[2]. | ўқитувчи |
| 1935—1937 | Сариоғоч қишлоғидаги ўрта мактаб[3]. | рус тили ва адабиёти ўқитувчиси |
1937-йил сентябр ойида Тошкент педагогика институти адабиёт факултетининг учинчи курсига ўқишга кириб, ўқиш даврида Тошкент шаҳар Киров тумани М.Горкий номидаги 5-сонли умумтаълим мактабида ярим ставка дарс берган.
1938-йилда Томск давлат педагогика институтининг адабиёт факултетининг тўртинчи курсига ўтди, уни 1939-йилда тугатди (1939-йил 8-июлдаги 184869-сонли диплом, рўйхатга олиш рақами 183). ТДПУда ўқиб юрган кезлари „Адабиёт“ кафедраси илмий-тадқиқот тўгараги аъзоси, факултет девор газетаси таҳририяти аъзоси, шунингдек, Томскдаги 43-сонли ўрта мактабда рус тили ва адабиёти ўқитувчиси бўлиб ишлаган.
1939-йилда Тошкент педагогика институти қошидаги аспирантурага ўқишга кирди. 1942-йилда „Анатол Франснинг гуманизми“ мавзусида номзодлик диссертациясини ҳимоя қилди. 1963-йилгача Низомий номидаги ТДПИда ўқитувчи, катта ўқитувчи, доцент, факултет декани, кафедра мудири лавозимларида ишлаган. 1963-йилдан чет эл адабиёти кафедраси мудири, 1965—1968-йилларда Республика рус тили ва адабиёти педагогика институтида факултет декани. 1965-йилда „Анатол Франс ижоди ва 19-аср охири – 20-аср бошларида франсуз адабиётида танқидий реализм муаммоси“ мавзусида докторлик диссертациясини ҳимоя қилди. 1968-йилда Степан Лиходзиэвскийга профессор унвони берилди.
1979-йил 13-февралда Тошкент шаҳрида вафот этган. Дўмбробод қабристонига дафн этилган[4].
Оиласи
Хотини – Таисия Василевна Лиходзиэвская (1917-2002). Ўғиллари – Анатолий Лиходзиэвский, филология фанлари доктори ва Юрий Лиходзиэвский. Қизи – Светлана Лиходзиэвская[5].
Ижоди
Ўзининг илк ижодий ишини „Малади арати“ газетасида 1925-йилда нашр этган. „Молодняк“ адабий бирлашмасига, кейинроқ Белорус пролетар ёзувчилар уюшмасига аъзо бўлди (1928). 30-йилларнинг бошларида у беларус тилида тўртта, оқлангандан кейин эса яна бир нечта шеърий тўплам нашр этди.
Беларус, рус ва ўзбек тилларида ижод қилган. Ўзбек шоирларининг китобларига муҳаррирлик қилган. „Шарқ юлдузи“ журнали таҳририяти аъзоси бўлган.
Франсуз ва немис шоирларининг (Генрих Гейне, Теофил Готиэр, Шарл Бодлер, Сулли-Прудҳомм, Пол Верлен, Артҳур Римбауд, Жак Преверт, Элюар Пол) асарларини беларус тилига таржима қилган. Ўзбек шоирларининг (Фурқат, Ҳамза, Рамз Бобожон, Ҳамид Ғулом, Миртемир) ижодини рус ва беларус тилларига таржима қилиш билан шуғулланган[4].
Асарлари
Шеърий тўпламлари
- Чырванеюць вішни (1931)
- Рокаты дальняй прыстани (1931)
- Крывавыя зьнічкі на сьнезе
- Мы — маладая гвардыя (1932)
- Берасцянка жывых трывог (Минск, 1962)
- Лиходзиевский С. И. Поиски сердолика: Переводы: Стихи. — Ташкент: Изд-во лит. и искусства, 1973. — 106 с.
- Вянкі камунарам, 1974
- Лиходзиевский С. И. Красные маки: Стихи / С. И. Лиходиевский; [Предисл. С. Шушкевича]. — Минск: Мастац. літ., 1981. — 158 с.
Илмий ишлари
- Лиходзиэвский С. И. Анатоль Франс — пламенный защитник русской революции, борец против империализма и войны [Текст] (ўзбекча: Анатол Франс — рус инқилобининг ашаддий ҳимоячиси, империализм ва урушга қарши курашчи). ХХИХ. Тошкент: ЎОДУ нашриёти, 1952. 83-104-бетлар.
- Лиходзиэвский С. И. Анатоль Франс [Текст]: Краткий очерк творческого пути / С. Лиходзиевский (ўзбекча: Анатол Франс [Матн]: Ижодий йўлнинг қисқача эскизи / С.Лиходзиэвский). Тошкент: ЎОДУ нашриёти, 1954. – 99 бет. – 500 нусха
- Лиходзиэвский С. И. Анатоль Франс [Текст]: Очерк творчества ({{ланг-уз|Анатол Франс [Матн]: Ижодкорлик ҳақидаги иншо}}). Тошкент: ЎзССР Давлат адабиёт нашриёти, 1962. – 419 бет.
- Лиходзиэвский С. И. Творчество Анатоля Франса и проблема критического реализма во французской литературе концы ХИХ — начала ХХ века [Текст]: Автореферат дис. на соискание ученой степени доктора филологических наук ({{ланг-уз|Анатол Франснинг ижоди ва 19-аср охири – 20-аср бошларида франсуз адабиётида танқидий реализм муаммоси [Матн]: Тезиснинг автореферати}}) / СССР Фанлар академияси А. М. Горкий номидаги жаҳон адабиёти институти. – Москва: [б.и.], 1965. 38 бет.
- Лиходзиэвский С. И. Радость встреч: Сб. лит.-крит. статей ({{ланг-уз|Учрашувлар қувончи: Адабий-танқидий мақолалар тўплами}}) . – Тошкент: Адабиёт ва санъат нашриёти, 1977. – 206 бет.
Таржималари, таҳрирлари, шарҳлари, сўзбошилари
- Ҳамза Ҳакимзода Ниёзий Танланган асарлар; [С. И. Лиходзиэвский муҳаррирлиги остида]; [Кириш сўзи И.Султонов. 3—12-бетлар]. Тошкент: ЎзССР Давлат нашриёти, 1949. – 198 бет.
- Фарҳод оташлари [Матн]: [Адабий-бадиий тўплам] / [Таҳририят ҳай’ати: С. И. Лиходзиэвский ва бошқалар] – Тошкент: ЎзССР Давлат нашриёти, 1950. – 168 бет.
- Франс, Анатол Асарлар тўплами [Матн]: 8 жилдда: Франсуз тилидан таржимон / муҳаррир Й. А. Гунста ва бошқалар. [Кириш. В. А. Динникнинг мақоласи, 5—51-бетлар]. – Москва: Давлат адабиёт нашриёти, 1957—1960. 2-том: Ваптозар. Таис. Харчевня «Королевы гусиные лапы». Суждения господина Жерома Куаньяра. Перламутровый ларец / [Изоҳ С. Р. Брахман ва С. И. Лиходзиэвский]]. – Москва, 1958. 879 бет[6].
- Франс, Анатол Жаноб Жером Куанярнинг ҳукмлари [Матн] / франсуз тилидан С.Бобров ва М.Богословской таржимаси; [Эслатмалар С. Лиходзиэвский]; Рассом В.Фаворский. В. Фаворского. – Москва: Давлат адабиёт нашриёти, 1963. – 213 бет.
- Чет эл адабиёти тарихидан [Матн]: [Мақолалар тўплами] / [Масъул муҳаррир филология фанлари номзоди С. И. Лиходзиэвский]. – Тошкент: Фан, 1965. – 132 бет.
- Рус адабиётининг мафкураси ва маҳорати: [Мақолалар тўплами / Масъул муҳаррир филология фанлари номзоди С. И. Лиходзиэвский]: ЎзССР Олий ва ўрта таълим вазирлиги. Республика рус тили ва адабиёти педагогика институти. – Тошкент: Фан, 1965. – 78 бет.
- Бородин С. П. Миср: Романлар, ҳикоялар, ҳикоялар, иншолар / [Муқаддима. Филология фанлари доктори С. Лиходзиэвский]. – Тошкент: Бадиий адабиёт нашриёти. 1969. – 396 бет.
- Франс, Анатол Валтасар; Таис; Марварид тобути: [Роман, қиссалар]: Франсуз тилидан таржимон /Анатол Франс; [Изоҳ. С. Р. Брахман, С. И. Лиходзиэвский; Рассом А. Никулин]. Москва: Известия, 1992. – 431 бет.
Ўзбек адабиётига оид танқидий мақолалар
- Абдулла Қаҳҳор ҳикоялари ҳақида (1946)
- Ўзбек тарихий романи (1947)
- Ойбекнинг „Қизлар“ шеъри (1949)
- Ўзбек сатирасининг ўтмиши ва бугуни ҳақида (1953)
- Ҳар доим ишда ва изланишда (С. Бородин ҳақида, 1962)
Мукофотлари
- „1941—1945-йиллардаги Улуғ Ватан урушидаги жасоратли меҳнати учун“ медали
- „1941—1945-йиллардаги Улуғ Ватан урушидаги ғалабанинг 30 йиллиги“ медали
- ЎзССР Олий Совети Президиумининг Фахрий ёрлиғи (1959)
- БССР Олий Кенгаши Президиумининг фахрий ёрлиғи (1967)
Манбалар
- ↑ „ИЗВЛЕЧЕНИЯ ИЗ УГОЛОВНОГО КОДЕКСА БССР 1928 ГОДА“ (деадлинк). 2016-йил 5-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 15-октябр.
- ↑ (2006-йил 2-октябрдан Жанубий Қозоғистон вилояти Сариағаш туманидаги Қоплонбек овули
- ↑ (2001-йил 21-декабрдан Жанубий Қозоғистон вилояти Сариағаш тумани маркази Сариағаш шаҳри)
- ↑ 4,0 4,1 „Биография С. И. Лиходзиевского на сайте Ташкент-память“. 2017-йил 14-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 5-июн.
- ↑ „Леонид Шубников. О Белорусском культурном центре в Узбекистане.“. 2016-йил 16-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 5-июн.
- ↑ „С. И. Лиходзиевский. Комментарии к сборнику «Перламутровый ларец»“. 2016-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 16-октябр.
- 9-mayda tugʻilganlar
- 1911-yilda tugʻilganlar
- Minsk guberniyasida tugʻilganlar
- 1979-yilda vafot etganlar
- 13-fevralda vafot etganlar
- Toshkentda vafot etganlar
- Toshkent davlat pedagogika universiteti bitiruvchilari
- Filologiya fanlari doktorlari
- Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabaning 30 yilligi medali sohiblari
- Doʻmbrobod qabristoniga dafn etilgan