Straz

Стразлар (олмонча: Страсс , ХВИИИ аср сўнгида яшаган ихтирочи, ойнақуювчи ва заргар Г. Штрасс номидан олинган) — жисмнинг синиш кўрсаткичи ва дисперслиги юқори бўлган қўрғошинли ойнадан тайёрланувчи имитацияланган қимматбаҳо тош.
Тарихи
Қимматбахо тошларни шишадан имитациялаш о'рта асрлардаёқ ма'лум бўлган, бироқ «страз» со'зи элзаслик заргар Георг Штрасснинг (Георгес Фрéдéриc Страсс, 1701—1773) фамилиясидан олинган. У таркибида юқори даражада қо'рг'ошин мавжуд бўлган калийли шиша тайёрлайди (Шихтанинг таркибида 50 % Қо'рг'ошинли сурик Пб3О4 мавжуд) ва ундан бриллиантларни имитацияловчи бижутериялар ишлаб чиқаришда фойдаланади. Штрасс томонидан яратилган шиша — қо'рг'ошинли биллур (замонавий синфланишида оптик шиша — ог'ир флинт) бо'либ, «ёрқинлиги» кучли бўлган синиш ко'рсаткичига ва юқори дисперслик — ранглар «о'йини»га эга. Бриллиантларни имитацияловчи рангли стразлар ко'проқ тарқалгандир.
Стразларни бо'яш — бошқа шишалар каби бошланг'ич шихтага шиша массаси таркибидаги ма'лум бо'ялишни та'минловчи О'тказувчи металлар бирикмаларини, ионларни қуйидаги рангни ҳосил қилувчи: хром ва икки валентли темир бирикмалари — яшил рангни барча тусларини, уч валентлик темир бирикмаси эса — сариқ ва жигарранг тус, кобалт эса — ко'к тус берувчи бирикмаларни қо'шиб ҳосил қилинади
Ярим қимматбахо стразлар

Ко'п ҳолларда фақат шишадан ясалган эмас, балки, барча имитацияланган қимматбахо тошлар ва уларнинг қалбакилари ҳам стразлар дейилади. Стразлар ҳомашёси сифатида тог' биллури (аметист) кристаллари фойдаланилади. Шунингдек этарлича сифатли бўлган қалбаки нусхалар ҳам кенг тарқалган бо'либ, бир неча қисмлардан (дуплетлар) ташкил топган бо'лади. Тож ҳақиқий қимматбахо тошдан, павилёни эса шишадан қилинади.