Street art
Стреэт арт (кўча санъати) — бу жамоат жойларида кўриш учун яратилган тасвирий санъат намунаси. У „мустақил санъат“, „пост-граффити“, „нео-граффити“ ва „партизан санъати“ атамалари билан ҳам машҳур[1].
Кўча санъати граффитининг дастлабки шаклларидан санъатнинг кўпроқ тижорат шаклига айланди. чунки ҳозирда асосий фарқлардан бири коммуникация билан боғлиқ. Кўча санъати кўпинча ўз мақсадини граффитидан кўра аниқроқ қилиш орқали умумий аудиторияни рад этишдан кўра фикрни уйғотишга қаратилган. Рухсат масаласи кўча санъатининг асосий эътибор марказида туради. Чунки граффити одатда ноқонуний равишда амалга оширилади, ҳолбуки кўча санъати бугунги кунда келишув ёки баъзан комиссия текшируви маҳсули бўлиши мумкин. Бироқ, у консепция босқичида ушбу макондан аниқ фойдаланиш билан жамоат жойларида намойиш этилган анъанавий санъатдан фарқ қилади.
Фон

Кўча санъати — бу биноларда, кўчаларда, поэздларда ва бошқа кўриладиган жойларда намойиш этиладиган санъат асарининг бир тури. Кўпгина мисоллар „партизан санъати“ шаклида бўлиб, у рассом яшаётган жамият ҳақида шахсий баёнот беришга мўлжалланган. Асар граффити ва вандализмнинг бошланишидан янги услубларга ўтди. Унда рассомлар томошабинларга хабарлар ёки шунчаки гўзаллик етказиш учун ишлайди[2].
Баъзи рассомлар ижтимоий ва сиёсий муаммолардан хабардорликни ошириш усули сифатида „ақлли вандализм“дан фойдаланиши мумкин[3]. Бошқа рассомлар эса шахсий санъат асарларини намойиш қилиш имконияти сифатида шаҳар майдонидан фойдаланадилар. Рассомлар жамоат жойларида ноқонуний санъат асарларини ўрнатиш билан боғлиқ қийинчиликлар ва хавфларни ҳам қадрлашлари мумкин. Умумий сабаб шундаки, санъатни жамоат майдонидан фойдаланадиган форматда яратиш, акс ҳолда ўз ҳуқуқидан маҳрум бўлган санъаткорларга бошқа услублар ёки галереяларга қараганда анча кенгроқ аудиторияни қамраб олиш имконини беради.
Катта шаҳар биноларига видео проэкциялар каби янги медиа шакллари кўча рассомлари учун тобора оммалашиб бораётган воситадир. Арзон аппарат ва дастурий таъминотнинг мавжудлиги бундай санъат асарларини корпоратив рекламалар билан рақобатбардош бўлишга имкон беради. Шундай қилиб, рассомлар ўзларининг шахсий компютерларидан бепул санъат яратишлари мумкин, бу эса компанияларнинг даромадлари билан рақобатлашади[4].
Келиб чиқиши

Деворлардаги норозилик шиорлари ва сиёсий ёки ижтимоий изоҳли граффити замонавий граффити ва кўча санъатининг асоси бўлиб, жанрнинг бир жиҳати сифатида бугунгача давом этиб келмоқда. Матн ёки корпоратив пиктограммаларнинг оддий иконик графикалари кўринишидаги кўча санъати ҳудуд ёки даврнинг таниқли, аммо сирли белгиларига айланиши мумкин. Баъзилар Иккинчи жаҳон уруши давридаги "Килрой шу ерда" бўлган граффитисини ана шундай дастлабки мисоллардан бири деб ҳисоблашади; тўсиқ ортидан қараган узун бурунли одамнинг оддий чизилган чизмаси. Муаллиф Чарлз Панати ўзининг „Килрой“ граффитисини таърифлашда кўча санъатининг умумий жозибадорлигига билвосита тўхталиб, „у айтгани учун эмас, қаерда пайдо бўлгани учунгина даҳшатли“ деган. Ҳозирги вақтда замонавий кўча санъати деб таърифланиши мумкин бўлган кўп нарса Ню-Ёрк шаҳридаги граффити бумидан келиб чиққан.
1980-йилларнинг бошидаги матнга асосланган асарлардан (тасвирлардан) Гамблетоннинг соя фигуралари каби визуал консептуал кўча санъатига ўтиш содир бўлди[5]. Бу давр Кейт Харингнинг метро рекламаси ва Жан-Мишел Басқуиатнинг САМО тегларига тенгланади. Ҳозирда „кўча санъати“ деб тан олинган нарсалар аслида номига муносиб эканлиги кўриб чиқилиши керак эди. Бу пайтда трафаретли граффити каби тармоқлар бошланиш даврида эди. Wҳеатпастед афишалар санъати гуруҳлар ва улар ижро этган клубларни тарғиб қилиш учун ишлатилган. Улар ҳақиқий санъат асарига ёки нусха кўчиришга айланган ва 1980-йилларда бутун дунё шаҳарларида одатий нарсага айланган. Бу даврда АВАНТ сифатида ишлайдиган гуруҳ Ню-Ёркда ҳам фаол эди[6]. Пунк-рок мусиқасининг бузғунчи мафкуралари 1980-йилларда кўча санъатининг санъат тури сифатида эволюцияга учрашида ҳам муҳим рол ўйнади. 1909-йилда „Футуризм манифестини“ ёзган Маринетти мафкурасига „биз барча музейларни йўқ қиламиз“ деган иқтибос билан боғлиқ бўлиши мумкинлиги айтилади[7]. Кўплаб кўча рассомлари музейларда яшамасликни даъво қиладилар. Шунинг учун санъат чиптасиз омма олдида бўлиши керак деган фикрни илгари суради[7].
Илк иконик асарлар

Ню-Ёркдаги Хюстон кўчаси ва Боwерй чорраҳасининг шимоли-ғарбий девори 1970-йиллардан бери рассомларнинг нишонига айланган. Бугунги кунда Боwерй Мурал деб аталадиган сайт граффити рассомлари бемалол фойдаланилган ташландиқ девор сифатида пайдо бўлган. Кейт Харинг 1982-йилда бир марта девордан фойдаланиш. Харингдан кейин девор аста-секин катта мақомга эга бўлгунча, таниқли кўча рассомлари оқимини эргаштирди. 2008-йилга келиб, девор шахсий бошқарувга ўтди ва фақат комиссия ёки таклифнома билан рассомларга тақдим этилади.
1970-йилларнинг охирида Рене Монкаданинг бир қатор деворий расмлари СоҲо кўчаларида пайдо бўла бошлади. Расмлар „И АМ ТҲЕ БЕСТ АРТИСТ“ (мен энг яхши рассомман) сўзлари билан безатилган. Рене ўзининг кашшоф бўлишига ёрдам берганини ҳис қилган. Аммо у санъат ҳамжамияти томонидан эътиборсиз қолдирилди. Кейинчалик у мурданинг бош бармоғи сифатида тасвирлаган расми „бадиий провокация“нинг дастлабки ҳаракати сифатида тан олинган. Бу эса ўз даврининг кенг муҳокамалар ва суҳбатларнинг асосий мавзусига айланди; Тегишли ҳуқуқий зиддиятлар, интеллектуал мулк, рассомнинг ҳуқуқлари ва биринчи тузатиш ҳақида мунозараларга сабаб бўлди. „Стреэт арт“лар жойлашган деворлар сайёҳлар ва санъацҳунос талабалар томонидан олинган фотосуратлар, шунингдек, реклама макетлари ва Ҳоллйwоод филмлари учун машҳур фон бўлди.
Буюк Франко — „Гарлемнинг Пикассоси“ номи билан танилган дунёга машҳур кўча рассоми, шунингдек, ўзининг янги санъат шакли билан ҳам танилган. 1968-йилда Мартин Лютер Кинг ўлдирилганида кўчаларда тартибсизликлар бўлган. Ўша воқеалардан кейин Гарлем дўконларига расмлар чизиб кетган. Шундан бошлаб якшанба кунлари 125-кўчанинг ғарбдан шарқий томонига 200 дан ортиқ дарвозаларни чизган.Гарлемдаги 125-кўча металл бизнес дарвозаларидаги ажойиб расмлари туфайли одамлар орасида „Франко кўчаси“ номи билан танилган[8].
Қонунийлик ва этика
Кўча санъатида кўплаб муаммолар бўлиши табиий. Иштирок этган томонлар орасида рассом, шаҳар ёки шаҳар ҳокимияти, мўлжалланган олувчи ва асар намойиш этилган тузилма ёки восита эгаси бўлиши мумкин. Масалан, 2014-йилда Англиянинг Бристол шаҳрида содир бўлиши мумкин бўлган ҳуқуқий, ахлоқий ва ахлоқий саволларни кўрсатадиган воқеа. Бенксининг „Мобил ошиқлар“ асари жамоат эшигидаги фанерага чизилган, сўнгра фуқаро уни ўғил болалар клубига пул йиғиш учун сотиб юбормоқчи бўлган. Шаҳар ҳукумати ўз навбатида санъат асарини мусодара қилди ва музейга қўйди. кўча санъатидаги низолар ва келишмовчиликлар ҳам қонуний ҳал этилиши керак бўлган муаммолардир[9].
Муаллифлик ҳуқуқи
Америка Қўшма Штатлари қонунларига кўра, кўча санъати асарлари қонуний равишда ўрнатилган ва иккита қўшимча шартни бажара олса, муаллифлик ҳуқуқи ҳимоясини топиши керак. Булар асардаги ўзига хослик ва унинг моддий муҳитда мустаҳкамланганлиги[10]. Ушбу муаллифлик ҳуқуқи рассомнинг умри давомида сақланиб қолади[11]. Агар икки рассом ўртасида ҳамкорлик мавжуд бўлса, иккаласи ҳам муаллифлик ҳуқуқига умумий эгалик қилади[12]. Кўча рассомлари ҳам ўз ишларида муаллифлик ҳуқуқидан келиб чиқадиган иқтисодий ҳуқуқлардан мустақил равишда маънавий ҳуқуқларга эга. Буларга дахлсизлик ҳуқуқи ва атрибут ҳуқуқи киради[13]. Сўнгги пайтларда кўча санъати санъацҳунослар орасида эътироф этила бошлади. Бунинг оқибатида баъзи йирик компаниялар ушбу санъатдан реклама сифатида рухсациз фойдаланганликлари учун муаммоларга дуч келишди. Масалан, мода соҳасида фаолият олиб борувчи Ҳ&М реклама сериясида Жейсоннинг „Ревок“ кўча санъатидан фойдаланган[14]. Бироқ мусллифнинг эътирозларига жавобан Ҳ&М судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, асар „жиноий хулқ-атвор маҳсулоти“ бўлгани сабабли уни муаллифлик ҳуқуқи билан ҳимоя қила олмаслигини даъво қилади. Шунга қарамай суд ҳукми чиққунга қадар, икки томон ҳам ўзаро келишувга эришади[15]. Бу компаниялар одатда қиммат ва кўп вақт талаб қиладиган суд жараёнларидан қочиш учун муаммоларни суддан ташқарида ҳал қилишади.
Кўча санъати, партизан санъати ва граффити

Шимолий Америка
Ню-Ёрк шаҳри бутун дунёдан рассомларни ўзига жалб қилади[16]. Манҳеттенда „пост-граффити“ кўча санъати 1980-йилларда ўша пайтда бўш бўлган СоҲо ва Қуйи Шарқ томонидаги маҳаллалардан ривожланиб борди. Челси санъат округи яна бир ҳудудга айланди. Ҳудудий галереялар ҳам кўча рассоми асарларининг расмий кўргазмаларига мезбонлик қилади[17]. Ню-Ёрк шаҳрининг норасмий Мурал тумани Бруклиннинг Бушвик маҳалласида жойлашган бўлиб, Бушвик коллективи номли нотижорат ташкилот томонидан кураторлик дарвозабони назорати остида.
Чикагода кўча санъатининг кўплаб шакллари пайдо бўлади. Аммо Чикагонинг ҳамма жойида кўриш мумкин бўлган энг машҳур рассомлардан баъзилари Сентрок, Жc Ривера (Тҳе Беар Чамп) ва Ҳебру Брантлидир.

Мексика Мексикада кўча санъатининг намоён бўлиши 80-йилларнинг охирида Мехико шаҳрида, шаҳар шимолидаги кўп хонадонли бинолар ичида, шунингдек, метрода бошланган. Ўшандан бери шаҳар санъати ва граффити метрополнинг турли шаҳар залларида маданий ўзига хосликнинг муҳим қисмини ташкил этди. Айни пайтда турли хил уюшмалар ва гуруҳлар Мехико шаҳрида ва бутун мамлакат бўйлаб шаҳар санъати учун жойларни яратиш ва қидиришга бағишланган. Ҳатто бир нечта миллий ва хорижий ёки ривожланаётган ва консолидацияланган рассомлар ўз санъатини Лотин Америкаси мамлакатига олиб боришди.
Жанубий Америка
Буэнос-Аирес кўплаб метро станциялари ва жамоат жойларида ўзининг кенг кўламли деворий расмлари ва санъат асарлари билан шуҳрат қозонди. Биринчи граффити рассомлари 1990-йилларнинг ўрталарида Европа ва Жанубий Американинг бошқа мамлакатларига ташриф буюрганларидан кейин Аргентина пойтахти кўчаларида расм чизишни бошладилар. Аргентинадаги биринчи таниқли кўча рассомларидан бири „Пеладо“ лақабли Алфредо Сегатори бўлиб, у 1994-йилда расм чизишни бошлаган ва Аргентинадаги энг катта девор расми[18] бўйича 2000 квадрат метрдан кўпроқ ўлчамдаги рекордга эга.
Бузилиши режалаштирилган биноларнинг кўплиги кўплаб рассомларни бўш расмлар билан таъминлайди ва расмийлар рассомларнинг асарларини олиб ташлашга улгурмайди. „Аҳолининг зичлиги“ ва „шаҳар ташвиши“ „Графитеирос“ томонидан ўзларининг кўча санъатида ва пичаçаода ифодаланган умумий мотифлар бўлиб, улар синфий можаро ҳиссиётларини билдиради.
Нуфузли бразилиялик кўча рассомлари орасида Клаудио Этҳос, Ос Гемеос, Витче, Онесто ва Герберт Баглионе бор[19].
Каракаснинг дастлабида бу санъат асарлари кўпроқ маданий ҳаёт, сиёсат билан боғлиқ эди. Йиллар давомида Венесуэлада кўча санъати ривожланиб борди. Сиёсий аксентли асарлар мамлакат кўчаларида юлдуз бўлишда давом этди. Шу билан бирга маданият майдоннинг бир қисмига айланди.
-
Лимадаги граффити, Перу ( 2014)
-
Бразилиялик рассомлар Ос Гемеоснинг иши, Лиссабон, Португалия (2011)
-
Боготадаги графити (С. ХХИ)
Европа
Лондон дунёдаги энг кўп граффити тарафдори бўлган шаҳарлардан бири. Расмий равишда қораланган ва қаршиликларга учраганига қарамай, стреэт арт жуда кўп мухлисларга эга ва кўп жиҳатдан жамоатчилик томонидан қабул қилинади. Масалан, Стикнинг таёқ фигуралари[20].Дулwич Оутдоор Галлерй, Стреэт Арт Лондон билан ҳамкорликда, Дулвичдаги кўча санъатининг очиқ „галереяси“ бўлиб, Лондоннинг жануби-шарқида жойлашган. Дулвич расмлар галереясида анъанавий расмларга асосланган асарлар мавжуд[21].
Бристол кўча санъатининг кўзга кўринган саҳнасига эга. Бенксининг муваффақияти туфайли[22] кўплаб йирик ва ранг-баранг девор расмлари шаҳарнинг ҳудудларида ҳукмронлик қилади.
Полшада Саинер ва Безт каби рассомлар бинолар ва деворларга улкан девор расмларини чизиши билан машҳур[23].
Париж, Франсияда Спаcе Инвадер, Жеф Аéросол, СП 38 ва Зевс каби рассомлар яшайдиган фаол кўча санъати саҳнаси мавжуд. Баъзилар Франсиядаги кўча санъатининг келиб чиқишини 1940-йиллардаги Леттризм ва 1950-йилларнинг охиридан бошлаб Париж деворларига чизилган ситуационистик шиорлар билан боғлайди. 1960-йилларнинг янги реалистлари, жумладан Жак де ла Виллегле, Ив Клеин ва Арман жамоат жойлари билан ўзаро алоқада бўлишди. Аммо поп-арт сингари анъанавий студия-галерея муносабатларини сақлаб қолишди. 1962-йилда Кристо ва Жан-Клоднинг Ридеау де Фер (Темир парда) кўча инсталяцияси рухсат этилмаган кўча санъатининг дастлабки намунаси сифатида келтирилган. 1970-йилларда Париж метросида Даниэл Буреннинг сайтга хос иши пайдо бўлди. Блек ле Рат ва Фигуратион Либре ҳаракати 1980-йилларда фаоллашди[24]. 13-округи Стреэт Арт 13 лойиҳаси орқали кўча санъатини фаол равишда тарғиб қилмоқда. Бунга Лондондан Д*Фаcе томонидан яратилган иккита ажойиб фреска киради: „Севги бизни ажратмайди“ ва „Турнcоат“[25]. Франсия 2014-йилнинг октябридан 2015-йилнинг мартигача Фондатион ЭДФ Жéром Cатзнинг „#СТРЕЭТ АРТ, Л’ИННОВАТИОН АУ CŒУР Д’УН МОУВЕМЕНТ“ кўргазмасига мезбонлик қилди. Унда Шепард Фаирей, ЖР Марк Женкинс, Зевз каби рассомларнинг асарлари билан бирлаштирилган янги технологиялар намойиш этилди. Кўргазма 1990-йилда очилганидан бери ЭДФда энг кўп ташриф буюрилган иккинчи кўргазма бўлди[26][27].
Испанияда Мадрид ва Барселона энг кўп граффити бўлган шаҳарлар ҳсобланади. Бундан ташқари Валенсия, Сарагоса ва Малагада ҳам кўча санъати саҳналари мавжуд[28].

Италия 1990-йилларнинг охиридан бошлаб кўча санъатида жуда фаол. Энг машҳур кўча рассомлари БЛУ, 108 ва Стен Лехлар саналади[29].
-
Голландиялик кўча рассоми Cес53 томонидан чизилган "Глобал анъанадаги" расм
-
Португалиянинг Сесимбра шаҳридаги кўча санъати
-
Ниcола Прагера томонидан Ҳеиделбергдаги График-домен
-
БЛУ томонидан суратга олинган, Газо сектори, Прага
-
Полшанинг Катовице шаҳридаги кўча санъати
-
Косовонинг эски Призрен шаҳридаги кўча санъати
-
Гамбургдаги Эл-Бочо (Германия)
-
Йўлда граффити, Латвия
-
Португалиялик кўча рассоми Артур Бордало (БордалоИИ) Абердиндаги НуАрт фестивалида (2018) чиқиндидан ясалган ягона шохчани
Осиё
Ҳиндистон
Ҳиндистонда кўча санъати жуда машҳур. Кўпгина филмлар ва телесериаллар реклама материаллари кўча рассомлари томонидан яратилган. 1960-йилдан 1990-йилгача кўча плакатлари яхшигина ривожланди ва томошабинларни ҳайратда қолдирди. 1990-йилларда қўлда бўялган афишалар театрлар ташқарисидаги эгилувчан баннерлар билан алмаштирила бошланди. 2000-йиллардан кейин кўча афишаларининг машҳурлиги пасайиб, ўрнини рақамли босма плакатлар эгаллади. Ўшандан бери Ҳиндистонда кўча санъати расмлари ва чизмаларига бўлган эътибор пасайган.
Малайзия
Жоржтауннинг Пенанг шаҳрида литвалик рассом Эрнест Захаревич маҳаллий маданият, аҳоли ва турмуш тарзини акс эттирувчи бир қатор девор расмларини яратган[30]. Эндиликда улар Жоржтауннинг машҳур маданий ёдгорликлари бўлиб , „Велосипеддаги болалар“ шаҳарнинг энг кўп суратга олинадиган жойларидан бирига айланган[31].
Жанубий Корея
Жанубий Кореянинг иккинчи йирик шаҳри Пусанда немис рассоми Хендрик Бейкирх 70 метрли девор расмини яратди. Яратилган пайтда Осиёдаги энг баланд кўча санъати ҳисобланган (2012-йил). Монохроматик деворга балиқчи тасвирланган[32]. У Публиc Деливерй томонидан ташкил этилган[33].
Янги Зеландия
Дунедин Янги Зеландияда „расмий“ кўча санъатига кашшоф бўлди. 1980-йилларда рассом Жон Ноукес томонидан олтмишдан ортиқ автобус паркларига ноёб девор расмлари чизилди, уларнинг аксарияти маҳаллий саҳналар ёки ўз жойлари номларидан илҳомланган саҳналарни акс эттиради[34]. Дунедин шаҳар кенгаши шундан бери шаҳар атрофидаги электр қутиларини безаш учун бир қатор шунга ўхшаш дизайнларни ўйлаб топди. 2000-йилларнинг бошларида халқаро кўча санъати фестивали бўлиб ўтганидан бери кўча деворий расмлари Дунедин шаҳрининг машҳур қўшимчасига айланди. Маҳаллий ва хорижлик рассомларнинг 30 дан ортиқ асарлари марказий шаҳарга қўшилди[35]. Улар орасида Янги Зеландиянинг энг баланд асарларидан бири Финтан Маги томонидан чизилган Соутҳерн Cросс меҳмонхонаси деворидаги етти қаватли деворий расм ҳам бор[36].
Ўзбекистонда бу санъат тури оммалашмаган. 2020-йилда „Инкузарт“ номи билан илк кўча рассоми ўз фаолиятини бошлади[37]. Унинг „Одам Атонинг яралиши“, „Умид кўзи“, „Фаришта қанотли шифокор“, „Ой 15/15“, „Болалар қутқаради“ каби расмлари халқ орасида муҳокамаларга сабаб бўлди. Рассомни тармоқ фойдаланувчилари „Инкузарт“, „Тунги рассом“, „Кўча рассоми“, „Чилонзорлик бенкси“ номлари билан танийди. У шахсини оммага билдиришни истамаган[38][39].
Манбалар
- ↑ ҳттпс://www.нйтимес.cом Аэросол Арт („… ин фавор оф тҳе cатчалл 'Индепендент Публиc Артъ“).
- ↑ Антонова, Мариа. 2014. „Стреэт Арт.“ Руссиан Лифе 57 (5):17
- ↑ „Студент арт прожеcт ис вандалисм фор а cаусе“. Тҳе Ҳералд-Тимес. 2012-йил 20-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 4-апрел 2011-йил.
- ↑ Геэк Граффити: А Студй ин Cомпутатион, Гестуре анд Граффити Аналйсис
- ↑ Робинсон, Давид (1990) Соҳо Wаллс — Беёнд Граффити, Тҳамес & Ҳудсон, НЙ, ИСБН 978-0-500-27602-0
- ↑ Драшер, Катҳерине. „Авант'с он тҳе Стреэт“. Тҳе Виллагер (30-июн 1983-йил), с. 31–32. Қаралди: 29-август 2009-йил.
- ↑ 7,0 7,1 Зох-Wеавер, Анналиса (1-июн 2015-йил). „Институтионал Гуэрилла Арт Опен Аccесс: Тҳе Публиc Сcулптуре оф Флорентижн Ҳофман“. Сcулптуре Ревиэw. 3-жилд, № 22–26.
{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат () - ↑ „Ҳоме“. франcотҳегреат.cом. 2022-йил 16-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 3-октябр.
- ↑ Салиб, Петер (2015-йил куз). „Тҳе Лаw оф Банксй: Wҳо Оwнс Стреэт Арт?“. Университй оф Чиcаго Лаw Ревиэw. 82-жилд, № 4. 293-бет. ССРН 2711789.
{{cите магазине}}: сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим:|дате=(ёрдам) - ↑ 17 У.С.C. § 102
- ↑ 17 У.С. Cоде § 302
- ↑ 17 У.С. Cоде § 201
- ↑ "морал, адж.". ОЭД Онлине. Септембер 2011. Охфорд Университй Пресс. 25 Оcтобер 2011.
- ↑ Ҳ&М Лаwсуит Агаинст Стреэт Артист Cоулд Чанге Cопйригҳт Лаw. (2018). Ҳйпераллергиc. Ретриэвед 28 Април 2019, фром ҳттпс://ҳйпераллергиc.cом/432709/ҳм-лаwсуит-стреэт-артист-ревок-cопйригҳт-лаw/
- ↑ Ид.
- ↑ Рожо, Жаиме. Стреэт Арт Неw Ёрк. Престел Пуб, 2010. ИСБН 978-3-7913-4428-7.
- ↑ Сетҳ Кугел (9 Марч 2008) „То тҳе Траинед Эе, Мусеум Пиэcес Лурк Эверйwҳере“, Тҳе Неw Ёрк Тимес
- ↑ „Cолорфул мурал мигҳт бе wорлд'с лонгест | Реутерс.cом“. мобиле.реутерс.cом. 12-август 2018-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 3-октабр 2022-йил.
- ↑ Ромеро, Симон (29 Жануарй 2012) „Ат Wар Wитҳ Сãо Паулўс Эстаблишмент, Блаcк Паинт ин Ҳанд“, Тҳе Неw Ёрк Тимес
- ↑ „Wалкинг wитҳ Стик“. Дулwич ОнВиэw, УК (12-июн 2012-йил). 2016-йил 21-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 17-июн 2012-йил.
- ↑ Беазлей, Ингрид. Стреэт Арт, Фине Арт. Лондон: Ҳени Публишинг, 2015. ИСБН 978-0-9568738-5-9.
- ↑ „Ҳас Банксй струcк ин Примросе Ҳилл?“. ББC Неwс (11-июн 2010-йил).
- ↑ „Ҳуге муралс он буилдингс cреатед бй артист дуо ЭТАМ CРУ“. НетДост (16-январ 2014-йил). 20-январ 2014-йилда асл нусхадан архивланган.
- ↑ „10 Стенcил Артисц Чангинг тҳе Wай Wе Лоок ат тҳе Cитй“ (инглизча). Мй Модерн Мет (22-май 2017-йил). Қаралди: 10-июл 2018-йил.
- ↑ „Стреэт Арт ин 13 Аррондиссемент“. Парис Дигест (2018). 2018-йил 22-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 22-октабр 2018-йил.
- ↑ Фондатион ЭДФ (2-март 2015-йил). „ИММЕНСЕ СУCCЕС ПОУР Л'ЭХПОСИТИОН АВЕC 113 228 ВИСИТЕУРС !“ (фр). Пресс-релиз. Қаралди: 2018-йил 30-декабр.
- ↑ Барба-Cоурт. „Жоҳн Ҳамон: Тҳе Энигматиc, Эндуринг Мйстерй Оф Парис“. Плаин Магазине (2018-йил 18-май). 20-май 2019-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20-май 2019-йил.
- ↑ „Стреэт Арт, Арт Cултуре Стйле“ (инглизча). Ҳисоур (8-апрел 2018-йил). 2022-йил 25-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 10-март 2021-йил.
- ↑ Стеwарт, Жессиcа. Стреэт Арт Сториэс Рома. Мондо Биззарро, 1-январ 2013-йил — 128-бет. ИСБН 978-8896850152.
- ↑ Лим. „Тҳе гоод, бад анд углй оф стреэт артист Эрнест Зачаревиc'с муралс“. Тодай (24-апрел 2015-йил). 2015-йил 27-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 26-апрел 2015-йил.
- ↑ Wинниэ Еоҳ. „Тҳе Гуардиан пиcкс Литтле Чилдрен“. Тҳе Стар (3-ноябр 2013-йил).
- ↑ Асиаъс Таллест Мурал ин Соутҳ Кореа бй Ҳендрик Беикирч
- ↑ „Асиа'с таллест мурал – Бй Ҳендрик Беикирч“ (5-сентабр 2012-йил). Қаралди: 29-июл 2015-йил.
- ↑ "Трибуте то бус шелтер артист унвеилед, „ Отаго Даилй Тимес, 17 Април 2012. Ретриэвед 1 Деcембер 2018.
- ↑ “Артwоркс (Wайбаcк Мачине сайтида 2018-11-22 санасида архивланган), " дунединстреэтарт.cо Ретриэвед 1 Деcембер 2018.
- ↑ Тҳис wас Неw Зеаланд’с таллест стреэт мурал унтил тҳе cреатион оф а нине-сторей мурал ин Инверcаргилл ин 2019.
- ↑ ҳттпс://www.газета.уз/ру/2020/06/20/инкузарт/
- ↑ ҳттпс://дарё.уз/2021/10/24/чилонзорлик-бенкси-инкузарт-озбекистон-президенти-сайловига-багишлаб-граффити-чизди-унда-калмар-ойинига-ҳам-ишора-бор/
- ↑ ҳттпс://www.хабар.уз/маданият/бензин-жонига-қасд-қилиш-инкузартнинг-янги-асари
| Викиомборда „Стреэт арт“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. |