Stutthof konslageri



Стуттҳоф конслагери (олмонча: Стуттҳоф ) - нацистларнинг конслагери. 1939-йилда фашистлар Германияси томонидан босиб олинган Полша ҳудудида қишлоқ яқинида яратилган. Штутгоф (ҳозирги Штутово қишлоғи), Данзиг (Гданск) шарқида. Уруш йилларида ушбу лагерда 110 мингга яқин асир бўлган, улардан 65 мингга яқини ҳалок бўлган. Тиббий тажрибалардан ташқари, лагер инсон танасидан совун ишлаб чиқаргани билан машҳур[1][2]. Ҳозирда бу ҳудудлар давлат реэстрида рўйхатга олинган музей ҳисобланади.
Тарихи
Данзигдан (ҳозирги Гданск) 37 километр узоқликда жойлашган лагер фашистлар Германиясининг Полшага ҳужумидан сўнг дарҳол тинч аҳоли учун қамоқхона сифатида ташкил этилган. Икки йил ўтгач, 1941-йил 1-октябрда лагер „махсус лагер“ мақомини олди ва Данзиг Гестапосига бўйсунди. 1942-йил 7-январдан Иккинчи жаҳон уруши тугагунга қадар у „биринчи даражали концлагер“ мақомига эга эди (олмонча: Конзентратионслагер дер Стуфе И )[3].
Ёпилиши
1945-йил 25-январда лагер маъмурияти маҳбусларни эвакуация қилишни бошлади. Тахминан 11,600 киши лагерни тарк этиб, ғарбий томонга олиб кетилган. 1000-1500 кишидан иборат гуруҳлар бўлиб, ҳар бирига 40 тадан қўриқчи тайинланган. Гуруҳлар бир-биридан тахминан 7 километр масофада деярли ҳеч қандай озиқ-овқациз аёзда ўн кун юришган.
31-январ куни СС аскарлари Болтиқ денгизи соҳилларида Палмникен (бугунги Янтарний) шаҳри яқинида 3 мингга яқин яҳудий асирларини отиб ташладилар.
1945-йил 9-майда 3-Белоруссия фронти 48-армиясининг аскарлари Штуттоф конслагери ҳудудига киришди.
Ҳарбий жиноий судлар
1946-йилдан 1947-йилгача Полшада учта суд бўлиб ўтди. Кўплаб айбланувчилар ўлимга ҳукм қилинди.
Лагер коменданти Пол Вернер Хоппе урушдан кейин сохта ном остида яширинган. 1946-йилда у ҳибсга олинган, аммо 1949-йилнинг кузида Хоппе интернирлаш лагеридан Швейцарияга қочиб кетган[4]. 1952-йил декабрда Германияга қайтиб келди, у ерда 1953-йил апрел ойида ҳибсга олинди. 1957-йилда Бочум суди Хоппени 9 йилга озодликдан маҳрум қилди. Шунингдек Отто Кнотт[5] 3 йилу 3 ойга ҳукм қилинди. Хоппе 1960-йилда озодликка чиқди[4] ва 1974-йил вафотигача Бочумда яшади.
1964-йилда лагернинг учта аъзоси[6] Тüбингенда судга тортилди. Отто Ҳаупт 12 йилга, Бернард Лутдке 6 йилга, Карл Отто Кнотт эса тўлиқ оқланди[7].
Манбалар
- ↑ Денйинг ҳисторй: wҳо сайс тҳе Ҳолоcауст невер ҳаппенед анд wҳй до тҳей сай ит? Мичаэл Шермер, Алех Гробман, Университй оф Cалифорниа Пресс, 2002, Тҳе Ҳуман Соап Cонтроверсй, пп. 114—117
- ↑ Wертҳ, Алехандер (1964). Руссиа ат Wар, 1941—1945. Дуттон. п. 1019
- ↑ Wолфганг Счеффлер, Диана Счулле.. Буч дер Эриннерунг / Боок оф Ремембранcе: Диэ инс Балтикум депортиэртен деуцчен, öстерреичисчен унд цчечослоwакисчен Жуден / Тҳе Герман, Аустриан анд Cзечословакиан Жеwс депортед то тҳе Балтиc Статес. Wалтер де Груйтер, 2003 — 40-бет. ИСБН 9783110956245.
- ↑ 4,0 4,1 Берт Ҳоппе. Дас КЗ Аусчwитз 1942–1945 унд диэ Зеит дер Тодесмäрсче 1944/45. Берлин/Бостон: Wалтер де Груйтер, 2018 — 23-бет. ИСБН 978-3-11-036503-0.
- ↑ „Нази Cримес он Триал cасе № 446“ (эн). эхпофаcто.нл. 2019-йил 6-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 28-март.
- ↑ „3 Эх-Назис то Бе Триэд“ (эн). нйтимес.cом. Тҳе Неw Ёрк Тимес (1964-йил 8-ноябр). Қаралди: 2019-йил 28-март.
- ↑ „Нази Cримес он Триал cасе № 584“ (эн). эхпофаcто.нл. 2019-йил 28-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 28-март.
Адабиётлар
- Мартин Нильсен. Рапорт из Штуттгофа. Гйлдендал, 1947.
- Труди Биргер „Завтра не наступит никогда“
- Карин Ортҳ. Диэ Конзентратионслагер-СС. Созиокултурелле Аналйсен унд биограпҳисче Студиэн. Гöттинген: Wаллстеин Верлаг, 2000. ИСБН 3-89244-380-7.
- Счосчана Рабиновиcи. Данк меинер Муттер. Франкфурт ам Маин: Фисчер Тасченбуч Верлаг, 2005. ИСБН 3-596-80571-6.
- Диэтер Сченк. Ҳитлерс Манн ин Данзиг. Алберт Форстер унд диэ НС-Вербречен ин Данзиг-Wестпреуßэн. Бонн: Верлаг Диэтз, 2000. ИСБН 3-8012-5029-6.