Ziyosfera

Subramania Bharati

Субрамания Бҳаратҳияр (1882-йил 11-декабр - 1921-йил 11-сентябр) — тамил ёзувчиси, шоири, журналисти, Ҳиндистон мустақиллиги фаоли, ижтимоий ислоҳотчи ва полиглот. Халқ орасида „Маҳакави Бҳаратҳи“ („Буюк шоир Бҳаратҳи“) номи билан танилган, у замонавий Тамил шеъриятининг кашшофи бўлган ва барча даврларнинг энг буюк Тамил адабий намояндаларидан бири ҳисобланади. Унинг кўплаб асарлари Ҳиндистон Мустақиллик ҳаракати даврида ватанпарварликни ёритувчи оловли қўшиқлардан иборат эди[1]. У аёлларнинг озодлиги учун, болалар никоҳига қарши курашди, каста тизимига кескин қарши чиқди, жамият ва динни ислоҳ қилиш тарафдори эди. У далитлар ва мусулмонлар билан ҳам бирдам эди[2][3].

Субраманиа Бҳаратҳи
Таваллуди 11-декабр 1882-йил
Эттаяпурам, Эттаияпурам штати, Бритиш Индиа
Вафоти 11-сентябр 1921-йил
Мадрас, Мадрас Пресиденcй,
(пресент-дай Тамил Наду, Индиа)
Фуқаролиги Британия Рожаларидан
Касби Журналист, шоир, ёзувчи, ўқитувчи.
Турмуш ўртоғи Челламма (м. 1896–1921)
Болалари 2
Имзоси

1882-йилда Тирунелвели туманидаги Эттаяпурамда (ҳозирги Тҳоотҳукуди) туғилган Бҳаратҳи дастлабки маълумотни Тирунелвели ва Варанасида олган ва кўплаб газеталарда, жумладан, Ҳинду, Бала Бҳарата, Вижая, Чакравартҳини, Свадесамитран ва Ҳиндистонда журналист бўлиб ишлаган. 1908-йилда Британия Ҳиндистони ҳукумати Бҳаратини ҳибсга олиш учун ордер чиқарди ва уни Пондичеррига кўчиб ўтишга мажбур қилди ва у ерда 1918-йилгача яшади[4].

Унинг тамил адабиётига таъсири ажойибдир. Гарчи у 14 га яқин, шу жумладан, 3 та ҳинд тилларидан тамоман фарқ қилган чет тилини билганлиги айтилади. Унинг севимли тили тамил тили эди. У сиёсий, ижтимоий ва маънавий мавзуларни ёритган. Бҳаратҳи томонидан яратилган қўшиқлар ва шеърлар Тамил киносида жуда тез-тез қўлланади ва бутун дунё бўйлаб Тамил санъаткорларининг адабий ва мусиқий репертуарида асосий ўринни эгаллади. У замонавий бўш оят учун йўл очди. У тамил тилининг табиати гўзаллиги ҳақида кўплаб китоблар ва шеърлар ёзган.

Ҳаёти

Субраманя Бҳаратҳининг рафиқаси Челламма билан сурати
Пудучерридаги Бҳаратҳияр уйи

Бҳарати 1882-йил 11-декабрда Эттаяпурам қишлоғида, Чиннасвами Субрамания Иер ва Лакшми Аммал хонадонида браҳманлар оиласида[5] туғилган. Субрамания, ўзи номига кўра, Тирунелвелидаги МДТ Ҳинду коллежига борди. У ёшлигидан мусиқага, шеърга мойил бўлган. Бҳаратҳи беш ёшида онасидан айрилган ва отаси унинг инглиз тилини ўрганишини, арифметикани чуқур ўрганиб, муҳандис бўлишини хоҳлаган. Малакали тилшунос сифатида у санскрит, ҳинд, телугу, инглиз, франсуз, араб тилларини яхши билган. Тахминан 11 ёшида у „Бҳаратҳи“ унвонига сазовор бўлди. У ўн олти ёшида отасини йўқотди, лекин ундан олдин 15 ёшида етти ёшли Челламмага уйланди.

1909 - йилги Вижая журналининг муқова саҳифаси, аввал Мадрас, кейин эса Пондичеррй нашр этилган. Муқовада "Она Ҳиндистон" (Бҳарат Мата) ўзининг хилма-хил авлодлари ва " Ванде Матарам " ҳайқириқлари акс эттирилган.

1908-йилда инглизлар ВО Чидамбарам Пиллаига қарши иш қўзғатдилар. Ўша йили Ҳиндистон журналининг эгаси Мадрасда ҳибсга олинган. Бҳаратҳи ҳам хибсга олиниши маълум бўлгач, у Франсия ҳукмронлиги остида бўлган Пондичеррига қочиб кетди[6]. У ердан у Ҳиндистон ҳафталик журналини, ҳар куни Тамил нашри бўлган Вижая, инглиз ойлик Бала Бҳаратҳам ва Пондичерридаги маҳаллий ҳафталик Сурёдаямни таҳрир қилди ва нашр этди. Инглизлар эса турли йўллар орқали Бҳаратҳининг нашрлари тарқалишига қаршилик қилдилар. Ҳиндистон ҳам, Вижая ҳам 1909-йилда Ҳиндистонда тақиқланган эди

Сургун пайтида Бҳаратҳи Мустақиллик инқилобий ҳаракатининг бошқа кўплаб раҳбарлари билан учрашиш имконига эга бўлди, масалан, Ауробиндо, Лажпат Раи ва ВВС Аияр, улар ҳам франсузлар ҳудуларидан бошпана сўраган. Бҳаратҳи Ауробиндога Аря журналида, кейин эса Пондичеррида Карма Ёгига ёрдам берди. Бу, шунингдек, Веда адабиётини ўрганишни бошлаган даври эди. Унинг учта энг буюк асари: Куйил Патту, Панчали Сапатҳам ва Каннан Патту 1912-йилда яратилган. Шунингдек, у Веда мадҳияларини, Патанжали ёга сутрасини ва Бҳагават Гитани тамил тилига таржима қилган. Бҳаратҳи 1918-йил ноябр ойида Ҳиндистонга Куддалор яқинига кирди ва дарҳол ҳибсга олинди. У Cуддалор шаҳридаги марказий қамоқхонада 20-ноябрдан 14-декабргача уч ҳафта давомида ҳибсда сақланган ва Энни Бесант ва CП Рамасвами Аиярнинг аралашувидан кейин озод қилинган. Бу даврда у қашшоқликдан азоб чекди, натижада унинг соғлиғи ёмонлашди. Кейинги йили, 1919-йилда Бҳаратҳи Моҳандас Карамчанд Ганди билан учрашди. У 1920-йилдан Мадрасда (ҳозирги Ченнай) Сwадесимеитранни нашр ишларини давом эттирди.

Вафоти

Унга қамоқхоналар ҳаёти ёмон таъсир кўрсатди ва 1920-йилга келиб, умумий амнистия тўғрисидаги фармойиш ниҳоят унинг ҳаракатларидаги чекловларни олиб ташланди. У ҳар кун боқадиган Ченнай, Трипликан шаҳридаги Партасарати ибодатхонасида Лаваня исмли фил уриб юборди. У Лаваняга (филга) ҳиндистон ёнғоғи берганида, фил Бҳаратҳига ҳужум қилди. У бу воқеадан омон қолган бўлса-да, бир неча ой ўтгач, унинг соғлиғи ёмонлашди ва у 1921-йил 12-сентябрда, тунги соат 1 ларда вафот этди. Бҳаратҳи халқ шоири, буюк миллатпарвар, атоқли озодлик курашчиси ва ижтимоий визёнер ҳисобланган бўлса-да, унинг дафн маросимида бор-йўғи 14 киши қатнашгани қайд этилган. У Эроде шаҳридаги Карунгалпалаям кутубхонасида сўнгги нутқини сўзлади, у " Инсон ўлмас " мавзусига бағишланган эди[7]. Умрининг сўнгги йиллари Ченнаи штати Трипликан шаҳридаги уйда ўтди. Уй 1993-йилда Тамил Наду ҳукумати томонидан сотиб олиниб таъмирланганидан сўнг, Бҳаратҳи Иллам (Бҳаратҳи уйи) деб номланган. 

Ишлар
Субраманя Бҳаратҳи'с Тамил сонгс.
[[:Филе:|]]
[[Филе:|220пх|ноиcон|алт=]]
Ниннаи чаран адаиндҳен
Чинанжиру килие
Сентҳамизҳ нааду эннум потҳиниле
Аасаи мугам
Файлга мурожаат этишда муаммо борми? Қаранг: Медиа.

Тамил
சக்திப் பேய் தான் தலையொடு தலைகள் முட்டிச்
சட்டச் சட சட சடவென்றுடைபடு தாளம் கொட்டி அங்கே
எத்திகினிலும் நின்விழி அனல் போய் எட்டித்
தானே எரியும் கோலம் கண்டே சாகும் காலம்
அன்னை அன்னை
ஆடுங்கூத்தை நாடச் செய்தாய் என்னை

Тамил
பட்டினில் உடையும் பஞ்சினில் ஆடையும்
பண்ணி மலைகளென வீதி குவிப்போம்
கட்டித் திரவியங்கள் கொண்டு வருவார்
காசினி வணிகருக்கு அவை கொடுப்போம்

[Энглиш Транслатион]
Wе маке Дрессес фром Силк анд Cоттон
Ин қуантитиэс ас ларге ас моунтаинс
Тҳей бринг лот оф wеалтҳ
Тҳе традерс ароунд тҳе wорлд,
то wҳом wе гиве ит (дрессес)

“Ҳиндлар бўлинган бўлса ҳам, улар бир Онанинг фарзандлари, хорижликларнинг аралашуви қаерда?” дегани ма’лум. 1910—1920-йилларда у касталар бўлмаган янги ва эркин Ҳиндистон ҳақида ёзган. У Ҳиндистоннинг мудофаасини мустаҳкамлаш, унинг кемалари очиқ денгизда сузиб юриш, ишлаб чиқаришдаги муваффақиятлар ва умумбашарий таълим ҳақида гапиради. У Бенгал делтасининг ортиқча сувини муҳтож ҳудудларга йўналтириш ва Шри-Ланкага кўприк каби ажойиб тасвирларни давлатлар ўртасида баҳам кўришга чақиради.

Бҳаратҳи ҳам очликни йўқ қилмоқчи эди. У „ Тани ору манитҳанакку унаву иллаенил интҳа жагатҳтҳинаи азҳитҳидувом“ деб куйлади, таржимаси „Биргина одам очликдан азоб чекса, биз бутун дунёни йўқ қиламиз“.

Унинг баъзи шеърлари Жаянтҳасри Балакришнан томонидан ўз блогида инглиз тилига таржима қилинган, аммо нашр этилмаган[8].

У худолар ҳақида қатъий фикрга эга бўлса-да, у Тамил Надудаги достонларда ва ижтимоий тузилманинг бошқа қисмларида тарқалган ёлғон ҳикояларга ҳам қарши эди.

“Куйил паатту” (“Бубул қўшиғи”) да (кīīīкīāīī) (Wайбаcк Мачине сайтида 5-август 2022-йил санасида архивланган) ёзади. .

கடலினைத் தாவம் குரவும்-வங்

கனலிற் பிறந்ததர் சவவிதவ்விதழ்பபண்

வடமலை தாழ்ந்தத னாலே-தடறகில்

வந்து சமன்செயம் குடடடை முனியம்,

நதியி னளளளமுழு கிபபபய்-அந்த

நாகர் உலிலர் பாம்பின் மகளை

விதியுற வேமம் செய்த-திறல்

வீமனும் கற்பனை என்பது கண்டோம்.

ஒன்றும் றொன்றப் பழிககும்-ஒன்றி

உண்மையன் றோதிற் றொன்றபொயறபயயி

நன்று புராணங்கள் சயயதார்-அதில்

நல்ல கவிதை பலபல தந்தார்.

கவிதை மிகநல்ல தேனும்-அக்

கதைகள் பொயயெனறு தெளிவறக் கண்டட்

Денгизларга сакрайдиган маймун;

Иссиқ олов ичида туғилган аёл;

Пастга тушганлиги сабабли жанубга ҳисобни тенглаштириш учун келган донишманд;

Бҳима деб аталган одам дарёга чўкиб сузди ва тақдир шоҳи илоннинг қизига уйланди;

Биз буларнинг барчаси шунчаки тасаввур эканлигини кўрдик. .

Бири иккинчисини айблайди;

Ва айтингки, ҳақиқат фақат шу ерда, бошқаси ёлғон;

Улар шу билан яхши достон яратдилар

Яхши шеърлар бердилар;

Шеърлар яхши бўлса ҳам;

Биз бу ҳикоялар ёлғон эканини аниқ кўрдик;

Мерос

Бу Маҳатма Гандининг Эттаяпурамда шоир Субраманя Бҳаратҳи хотирасига ёдгорлик қуришга ҳаракат қилишни тилаб, тамил тилида ёзган фотосурати.

1987-йилда Ҳиндистон ҳукумати Инсон ресурсларини ривожлантириш вазирлиги билан биргаликда энг юқори Миллий Субраманям Бҳарати мукофотини таъсис этди, ҳар йили ҳинд адабиётида ажойиб асар ёзувчиларни тақдирлайди.

Халқаро майдонда

Бҳарати логотипида Бҳарати акс этган Ҳипҳоп Тамизҳа мусиқий дуэти орқали Тамил мусиқа директори Адҳитҳя Венкатапатҳй томонидан танқидий қабул қилинди[9][10]. Бҳарати томонидан ёзилган кўплаб шеърлар турли Тамил филмларида қўшиқ шаклида ишлатилган. АВМ продуcтионс унинг қўшиқларини филмларда ишлатган биринчи компания эди, Наам Ирувардан „Аадувоме Палли“ (1947) Бҳаратҳи шеъридан илҳомланган биринчи қўшиқ эди[11]. Кўпгина филм номлари унинг Валламаи Тҳараё (2008), Аанмаи Тҳаварел (2011), Найяпудаи (2016), Нерконда Паарваи (2019),[12] Соорараи Потру (2020) каби шеърларидан олинган[13][14].

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ „Cонгресс Ветеран реэнаcц Бҳаратҳис эсcапе то Пондй“. Тҳе Тимес оф Индиа.
  2. ↑ „Кноwинг Субраманиа Бҳарати беёнд ҳис турбан cолоур“. www.телеграпҳиндиа.cом. Қаралди: 11-декабр 2020-йил.
  3. ↑ Раман, Ароон. „Алл тоо ҳуман ат тҳе cоре“ (эн-ИН). Тҳе Ҳинду (21-декабр 2009-йил). Қаралди: 11-декабр 2020-йил.
  4. ↑ „Он тҳе стреэц wҳере Бҳарати wалкед“. Тҳе Ҳинду.
  5. ↑ „Wҳй wе'ре со турнед офф бй Бҳаратҳияр'с саффрон турбан: Дид тҳе оранге фалл тоо фар фром тҳе треэ“ (инглизча). Эдех Ливе. 2023-йил 28-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 5-август.
  6. ↑ „Бҳарати'с Тамил даилй Вижая траcед ин Парис“. Тҳе Ҳинду (5-декабр 2004-йил). 21-ноябр 2016-йилда асл нусхадан архивланган.
  7. ↑ „Ласт спеэч деливеред ин Эроде“. Тҳе Ҳинду (15-апрел 2008-йил). 15-апрел 2008-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20-декабр 2013-йил.
  8. ↑ „Жаянтҳасри транслатионс“. мйтҳрейид.аcадемиа.эду. Қаралди: 20-апрел 2017-йил.
  9. ↑ Акшая Ражу. „Энглиш Песналум Тамизҳан Да – А Ҳип Ҳоп Тамизҳа Эхcлусиве“ (16-октабр 2014-йил). 2014-йил 28-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 28-ноябр 2014-йил.
  10. ↑ Авинаш Гопинатҳ. „Коллйwоод Гец А Неw Мусиc Диреcтор!“. Онеиндиа.ин (11-ноябр 2014-йил). 21-ноябр 2014-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 23-ноябр 2014-йил.
  11. ↑ „Филмй Рипплес – Маҳакави Бҳаратҳияр'с wоркс ин Тамил Филм Мусиc“ (7-август 2017-йил). 23-декабр 2018-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 5-август 2022-йил.
  12. ↑ „Нер Конда Паарваи : Субраманиа Бҳарати'с лине фром а поэм беcомес тҳе титле оф Ажитҳ-старрер“. Интернатионал Бусинесс Тимес (5-март 2019-йил).
  13. ↑ „Сурия 38 Титле Ҳас Бҳаратҳияр Тоуч!“.
  14. ↑ „'நேர்கொண்ட பார்வை', 'சூரரைப் போற்று', 'புதுமைப் பெண்'... தமிழ் சினிமாவும் பாரதியார் ரெஃபரென்ஸும்!“.

Манба хатоси: <реф> таг wитҳ наме "Гупта" дефинед ин <референcес> ис нот усед ин приор техт.
Манба хатоси: <реф> таг wитҳ наме "Лал" дефинед ин <референcес> ис нот усед ин приор техт.
Манба хатоси: <реф> таг wитҳ наме "лифе" дефинед ин <референcес> ис нот усед ин приор техт.
Манба хатоси: <реф> таг wитҳ наме "Натаражан" дефинед ин <референcес> ис нот усед ин приор техт.
Манба хатоси: <реф> таг wитҳ наме "Саҳитя" дефинед ин <референcес> ис нот усед ин приор техт.

Манба хатоси: <реф> таг wитҳ наме "Унив125" дефинед ин <референcес> ис нот усед ин приор техт.

Қўшимча ўқиш

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Subramania_Bharati" dan olindi